Właściwości farmakodynamiczne teikoplaniny

Teikoplanina, substancja czynna leku Targocid, należy do grupy farmakoterapeutycznej antybiotyków glikopeptydowych (kod ATC: J01X A02). Wykazuje silne działanie bakteriobójcze względem określonych grup drobnoustrojów, co czyni ją cennym narzędziem w leczeniu zakażeń wywołanych przez bakterie Gram-dodatnie¹.

Mechanizm działania

Teikoplanina działa poprzez hamowanie biosyntezy ściany komórkowej wrażliwych bakterii. Mechanizm działania polega na blokowaniu syntezy peptydoglikanu w miejscu innym niż docelowe miejsce działania antybiotyków beta-laktamowych. Swoista aktywność teikoplaniny realizowana jest poprzez specyficzne wiązania z resztami D-alanylo-D-alaninowymi, co uniemożliwia prawidłową budowę ściany komórkowej bakterii i prowadzi do ich śmierci².

Mechanizmy oporności

Oporność drobnoustrojów na teikoplaninę może wynikać z kilku różnych mechanizmów:

• Zmiana miejsca docelowego – mechanizm ten jest szczególnie widoczny w przypadku Enterococcus faecium. Modyfikacja polega na zastąpieniu zakończenia D-alanino-D-alaninowego w łańcuchu aminokwasowym prekursora murein na D-Ala-D-mleczan. Taka zmiana powoduje zmniejszenie powinowactwa antybiotyku do celu molekularnego. Za tę modyfikację odpowiadają nowo syntetyzowane enzymy: D-dehydrogenaza mleczanowa lub ligaza³.
• Nadprodukcja prekursorów murein – w przypadku gronkowców zmniejszona wrażliwość lub pełna oporność na teikoplaninę wynika z nadmiernej produkcji prekursorów murein, do których przyłącza się teikoplanina, co prowadzi do jej unieczynnienia⁴.

Istotnym zagadnieniem klinicznym jest możliwość występowania oporności krzyżowej między teikoplaniną a inną glikoproteiną – wankomycyną. Należy jednak podkreślić, że niektóre enterokoki oporne na wankomycynę zachowują wrażliwość na teikoplaninę (fenotyp Van-B), co może determinować wybór terapii w określonych sytuacjach klinicznych⁵.

Wartości graniczne MIC

Europejska Komisja Testowania Wrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST) określiła graniczne wartości minimalnych stężeń hamujących (MIC) dla teikoplaniny. Poniższa tabela przedstawia wartości graniczne zgodnie z wersją 10.0 z 1 stycznia 2020 r.:⁶

^a Wartości MIC glikopeptydów są zależne od metody i należy je określać stosując metodę mikrorozcieńczeń w podłożu płynnym (norma ISO 20776-1). Wartości MIC wankomycyny dla S. aureus wynoszące 2 mg/l są na granicy zakresu MIC dla dzikich szczepów, dlatego też może wystąpić zaburzona odpowiedź kliniczna.⁷

^b Szczepy niewrażliwe występują rzadko bądź jeszcze ich nie zgłoszono. Należy potwierdzić wyniki identyfikacji i badania wrażliwości przeciwbakteryjnej takich szczepów oraz przesłać szczep do laboratorium referencyjnego.⁸

Zależności farmakokinetyczno-farmakodynamiczne (PK/PD)

Skuteczność przeciwbakteryjnego działania teikoplaniny jest ściśle związana z czasem, w którym stężenie leku w płynach ustrojowych utrzymuje się powyżej minimalnego stężenia hamującego (MIC) dla danego patogenu. Fakt ten ma kluczowe znaczenie dla ustalenia odpowiedniego schematu dawkowania, zapewniającego optymalne działanie terapeutyczne⁹.

Spektrum aktywności przeciwbakteryjnej

Teikoplanina charakteryzuje się szerokim spektrum działania przeciwko bakteriom Gram-dodatnim. Należy jednak pamiętać, że występowanie oporności może wykazywać zmienność geograficzną oraz czasową, co podkreśla potrzebę monitorowania lokalnych wzorców wrażliwości, szczególnie w przypadku leczenia ciężkich zakażeń. W sytuacjach, gdy lokalne dane wskazują na możliwość ograniczonej skuteczności teikoplaniny, zaleca się konsultację ze specjalistą w dziedzinie chorób zakaźnych¹⁰.

Spektrum aktywności przeciwbakteryjnej teikoplaniny można podzielić na następujące kategorie:

Gatunki zwykle wrażliwe

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:

• Corynebacterium jeikeium^a
• Enterococcus faecalis
• Staphylococcus aureus (włącznie ze szczepami metycilinoopornnymi)
• Streptococcus agalactiae
• Streptococcus dysgalactiae subsp. equisimilis^a (Grupa C i G paciorkowców)
• Streptococcus pneumoniae
• Streptococcus pyogenes
• Paciorkowce grupy viridans^{a, b}

¹¹

Beztlenowe bakterie Gram-dodatnie:

• Clostridium difficile^a
• Peptostreptococcus spp.^a

¹²

Gatunki, wśród których może wystąpić problem oporności nabytej

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:

• Enterococcus faecium
• Staphylococcus epidermidis
• Staphylococcus haemolyticus
• Staphylococcus hominis

¹³

Gatunki o oporności naturalnej

Teikoplanina nie wykazuje skuteczności przeciwko wszystkim bakteriom Gram-ujemnym oraz następującym gatunkom:

• Chlamydia spp.
• Chlamydophila spp.
• Legionella pneumophila
• Mycoplasma spp.

¹⁴

^a Brak aktualnych danych dostępnych w czasie publikacji tabel. Podstawowa literatura, normy i zalecenia dotyczące leczenia zakładają wrażliwość.¹⁵

^b Wspólne określenie dla niejednorodnej grupy gatunków paciorkowców. Stopień oporności może zmieniać się w zależności od gatunku paciorkowca.¹⁶