Charakterystyka farmakodynamiczna Szczepionki tężcowej adsorbowanej

Szczepionka tężcowa adsorbowana (T) należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako leki przeciwinfekcyjne stosowane ogólnie, szczepionki przeciwbakteryjne, szczepionki przeciw tężcowi, klasyfikowanej kodem ATC: J07AM07. Toksoid tężcowy, będący główną substancją czynną preparatu, zachowuje właściwości antygenowe natywnej toksyny bakteryjnej, jednocześnie nie wykazując jej toksyczności. Charakteryzuje się silnymi właściwościami antygenowymi, które skutecznie stymulują układ immunologiczny do wytwarzania swoistych przeciwciał zapewniających ochronę przed zakażeniem tężcem.¹

Skład i postać farmaceutyczna

Preparat występuje w postaci zawiesiny do wstrzykiwań, która po wymieszaniu tworzy jednorodną, mleczną zawiesinę o białawym odcieniu. Jedna dawka szczepionki (0,5 ml) zawiera toksoid tężcowy w ilości nie mniejszej niż 40 j.m., adsorbowany na wodorotlenku glinu uwodnionym, którego zawartość nie przekracza 1,25 mg Al³⁺.²

Mechanizm działania

Mechanizm działania szczepionki polega na indukowaniu odpowiedzi immunologicznej organizmu poprzez stymulację układu odpornościowego do wytwarzania swoistych przeciwciał przeciwtężcowych. Skuteczna ochrona immunologiczna przed zakażeniem tężcem jest możliwa wyłącznie po zastosowaniu pełnego cyklu szczepień ochronnych.³

Kinetyka odpowiedzi immunologicznej

Odpowiedź immunologiczna po podaniu Szczepionki tężcowej adsorbowanej (T) charakteryzuje się specyficzną kinetyką wytwarzania przeciwciał:

• Po podaniu pierwszej dawki szczepionki obserwuje się niski poziom przeciwciał lub ich całkowity brak. W tym okresie mogą pojawić się przeciwciała klasy IgM, które zanikają w ciągu 1-3 miesięcy.⁴
• Po podaniu drugiej dawki rozpoczyna się synteza przeciwciał klasy IgG, a ich poziom wzrasta stopniowo przez około 3 tygodnie.⁵
• Podanie trzeciej dawki wywołuje pełną odpowiedź immunologiczną po upływie około 3 tygodni. Wytworzone przeciwciała klasy IgG utrzymują się na poziomie zapewniającym ochronę przed zakażeniem przez okres około 10 lat.⁶

Właściwości farmakokinetyczne szczepionki

Po podaniu podskórnym lub domięśniowym, szczepionka wchłania się z miejsca iniekcji do osocza poprzez prostą dyfuzję. Proces ten ma jednak specyficzny charakter w przypadku antygenu szczepionkowego:⁷

• Spowolniona resorpcja – absorpcja antygenu jest wydłużona i może trwać do kilku dni, co wynika z mechanizmu stopniowego uwalniania toksoidu tężcowego z adiuwantu, którym jest wodorotlenek glinu.⁸
• Metabolizm antygenu – toksoid tężcowy, po spełnieniu swojej funkcji jako induktor odpowiedzi immunologicznej, zostaje poddany procesom degradacji przez komórki układu odpornościowego – makrofagi.⁹

Rola adiuwantu w mechanizmie działania

Wodorotlenek glinu zawarty w szczepionce pełni funkcję adiuwantu, który istotnie wpływa na skuteczność immunizacji poprzez:

• Spowolnienie uwalniania antygenu z miejsca iniekcji, co przedłuża ekspozycję układu immunologicznego na toksoid tężcowy
• Wzmocnienie odpowiedzi immunologicznej organizmu na podany antygen
• Umożliwienie stopniowej prezentacji antygenu komórkom układu odpornościowego, co przekłada się na bardziej efektywną odpowiedź immunologiczną