Właściwości farmakodynamiczne
Sumamed 500 mg

Właściwości farmakodynamiczne azytromycyny

Azytromycyna, substancja czynna leku Sumamed, należy do antybiotyków makrolidowych, dokładniej do podgrupy azalidów. Sklasyfikowana jest w grupie farmakoterapeutycznej: leki przeciwbakteryjne do stosowania ogólnego, makrolidy, z przypisanym kodem ATC: J01FA10. ¹

Mechanizm działania

Cząsteczka azytromycyny posiada unikatową strukturę chemiczną, powstałą przez modyfikację erytromycyny A poprzez dodanie atomu azotu do pierścienia laktonowego. Jej działanie przeciwbakteryjne opiera się na hamowaniu syntezy białek bakteryjnych, co osiągane jest poprzez selektywne wiązanie się z podjednostką 50S rybosomu bakteryjnego i blokowanie etapu translokacji podczas syntezy białek. ²

Zależności farmakokinetyczno-farmakodynamiczne (PK/PD)

W przypadku azytromycyny, głównym parametrem farmakokinetyczno-farmakodynamicznym, który najlepiej koreluje z jej skutecznością kliniczną, jest stosunek AUC (powierzchni pod krzywą stężenia leku w czasie) do MIC (minimalnego stężenia hamującego wzrost bakterii). ³

Mechanizmy powstawania oporności

Oporność bakterii na azytromycynę może mieć charakter naturalny lub nabyty. Wyróżnia się trzy główne mechanizmy powstawania oporności bakteryjnej:

• Zmiana miejsca docelowego działania antybiotyku w komórce bakteryjnej
• Modyfikacja transportu antybiotyku przez ścianę lub błonę komórkową
• Enzymatyczna modyfikacja antybiotyku prowadząca do jego inaktywacji

U bakterii Gram-dodatnich oporność na makrolidy jest najczęściej związana ze zmianą miejsca wiązania w komórce bakteryjnej. Zjawisko oporności typu MLSB (makrolidy-linkozamidy-streptograminy B) może występować jako konstytutywne u gronkowców lub indukowane u gronkowców i paciorkowców po ekspozycji na określone makrolidy. Za powstawanie tego typu oporności odpowiadają nabyte geny z rodziny erm, które kodują metylazy działające w centrum transferazy peptydylowej 23S rybosomalnego RNA. ⁴

Metylacja centrum transferazy peptydylowej utrudnia wiązanie się substancji przeciwbakteryjnych do rybosomów, co prowadzi do powstawania oporności krzyżowej na wszystkie makrolidy (w przypadku oporności konstytutywnej), linkozamidy oraz streptograminy typu B, nie dotyczy jednak streptogramin typu A. Rzadziej występującym mechanizmem oporności jest enzymatyczna degradacja antybiotyku przez esterazy oraz aktywne usuwanie leku z komórki bakteryjnej. ⁵

Bakterie Gram-ujemne mogą wykazywać naturalną oporność na makrolidy ze względu na ograniczoną możliwość penetracji antybiotyku przez zewnętrzną błonę komórkową tych drobnoustrojów. Niektóre makrolidy o lepszych właściwościach penetracyjnych mogą jednak wykazywać aktywność wobec wybranych bakterii Gram-ujemnych. Drobnoustroje te mogą również nabywać oporność poprzez produkcję metylazy rybosomalnej lub enzymów inaktywujących makrolidy. ⁶

Wartości graniczne wrażliwości

Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST) określił następujące graniczne wartości wrażliwości typowych patogenów na azytromycynę (wersja 12.0, 2022 r.):

* Przypis 1: Dowody kliniczne dotyczące skuteczności makrolidów w zakażeniach dróg oddechowych wywołanych przez H. influenzae są niejednoznaczne z powodu wysokiego odsetka samoistnych wyleczeń. W przypadku konieczności badania skuteczności makrolidu wobec tego gatunku, należy stosować epidemiologiczne wartości odcięcia (ECOFF) wynoszące dla azytromycyny 4 mg/L, w celu wykrywania szczepów z nabytą opornością. ⁷

** Przypis 2: Azytromycyna powinna być zawsze stosowana w skojarzeniu z innym skutecznym lekiem przeciwbakteryjnym. Do badań wykrywających mechanizmy nabytej oporności u Neisseria gonorrhoeae, ECOFF wynosi 1 mg/mL. ⁸

Wrażliwość mikroorganizmów

Częstość występowania oporności nabytej wśród różnych gatunków bakterii może znacząco różnić się w zależności od lokalizacji geograficznej oraz zmieniać się w czasie. Z tego powodu zaleca się korzystanie z lokalnych danych dotyczących oporności, szczególnie przy leczeniu ciężkich zakażeń. W przypadkach, gdy lokalne rozpowszechnienie oporności jest na tyle duże, że skuteczność produktu w leczeniu niektórych rodzajów zakażeń staje się wątpliwa, wskazane jest zasięgnięcie opinii eksperta. ⁹

Tabela wrażliwości mikroorganizmów na azytromycynę

Gatunki zwykle wrażliwe:

• Gram-ujemne bakterie tlenowe:
  • Haemophilus influenzae*
  • Moraxella catarrhalis*
• Inne gatunki bakterii:
  • Chlamydophila pneumoniae
  • Chlamydia trachomatis
  • Legionella pneumophila
  • Mycobacterium avium
  • Mycoplasma pneumonia*

¹⁰

Gatunki, u których może wystąpić oporność nabyta:

• Gram-dodatnie bakterie tlenowe:
  • Staphylococcus aureus*
  • Streptococcus agalactiae
  • Streptococcus pneumoniae*
  • Streptococcus pyogenes*
• Inne gatunki bakterii:
  • Ureaplasma urealyticum

¹¹

Organizmy z opornością naturalną:

• Gram-dodatnie bakterie tlenowe:
  • Staphylococcus aureus – szczepy oporne na metycylinę i szczepy oporne na erytromycynę
  • Streptococcus pneumoniae – szczepy oporne na penicylinę
• Gram-ujemne bakterie tlenowe:
  • Escherichia coli
  • Pseudomonas aeruginosa
  • Klebsiella spp.
• Gram-ujemne bakterie beztlenowe:
  • grupa Bacteroides fragilis

¹²

* Skuteczność kliniczną w zatwierdzonych wskazaniach wykazano na wyodrębnionych wrażliwych szczepach bakterii. ¹³

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Analiza wyników badań klinicznych przeprowadzonych w populacji pediatrycznej wskazuje, że stosowanie azytromycyny nie jest rekomendowane w leczeniu malarii – zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniu z lekami zawierającymi chlorochinę lub artemizynę. Nie ustalono bowiem równoważności azytromycyny z rekomendowanymi lekami przeciwmalarycznymi w terapii malarii niepowikłanej. ¹⁴