Właściwości farmakodynamiczne leku Staveran

Staveran należy do grupy farmakoterapeutycznej wybiórczych antagonistów wapnia o bezpośrednim działaniu nasercowym, oznaczonej kodem ATC: C08DA01. Substancją czynną leku jest werapamilu chlorowodorek, występujący w trzech dawkach: 40 mg, 80 mg i 120 mg w postaci tabletek powlekanych.¹

Mechanizm działania

Werapamil wywiera swoje działanie terapeutyczne poprzez hamowanie przechodzenia jonów wapnia (i prawdopodobnie jonów sodu) przez wolne kanały błonowe do wnętrza komórek. Działanie to dotyczy zarówno komórek mięśnia sercowego zdolnych do rozprowadzania impulsów elektrycznych i kurczenia się, jak również komórek mięśniówki gładkiej naczyń krwionośnych. Efekt przeciwarytmiczny werapamilu wynika przede wszystkim z jego oddziaływania na wolne kanały wapniowe w komórkach układu przewodzącego serca.²

Działanie na układ przewodzący serca

Generowanie sygnałów elektrycznych w węzłach zatokowo-przedsionkowym i przedsionkowo-komorowym jest w istotnym stopniu zależne od napływu jonów wapnia przez wolne kanały błonowe. Werapamil, poprzez hamowanie tego napływu, wywołuje następujące efekty elektrofizjologiczne:³

• Zwolnienie przewodzenia przedsionkowo-komorowego
• Wydłużenie czasu trwania efektywnego okresu refrakcji w węźle przedsionkowo-komorowym, co jest zależne od częstości pracy serca

Powyższe efekty prowadzą do zmniejszenia częstości pracy komór serca u pacjentów z trzepotaniem przedsionków i/lub migotaniem przedsionków. Dodatkowo, werapamil może przerwać pobudzenie nawrotne w węźle przedsionkowo-komorowym, prowadząc do przywrócenia prawidłowego rytmu zatokowego u osób z napadowymi częstoskurczami nadkomorowymi (PSVT). Istotne jest, że werapamil nie wykazuje wpływu na przewodzenie dodatkowymi drogami.⁴

Działanie na przewodzenie elektryczne

Werapamil nie zmienia prawidłowego czasu trwania potencjału czynnościowego przedsionków ani przewodzenia wewnątrzkomorowego. Wykazuje natomiast zdolność do zmniejszania amplitudy oraz prędkości przenoszenia się depolaryzacji i przewodzenia we włóknach przedsionków, na które oddziałuje.⁵

Badania na izolowanym sercu królika wykazały, że stężenia werapamilu, które znacząco wpływały na włókna węzła zatokowo-przedsionkowego oraz włókna w górnym i środkowym obszarze węzła przedsionkowo-komorowego, wywierały jedynie minimalne działanie na włókna w niższym regionie węzła przedsionkowo-komorowego (region NH). Co ważne, nie obserwowano żadnego wpływu na czas trwania potencjału czynnościowego przedsionków lub włókien pęczka Hisa.⁶

Działanie naczyniowe i hemodynamiczne

Istotną cechą farmakodynamiczną werapamilu jest brak wywoływania skurczu tętnic obwodowych. Lek ten nie powoduje również zmian w całkowitym stężeniu wapnia w surowicy krwi.⁷

Werapamil wywiera znaczący wpływ hemodynamiczny, zmniejszając:⁸

• Obciążenie następcze – poprzez rozszerzenie naczyń obwodowych
• Kurczliwość mięśnia sercowego – działanie inotropowe ujemne

Efekty kliniczne

U większości pacjentów, włączając osoby z organiczną chorobą serca, ujemne działanie inotropowe werapamilu jest równoważone przez zmniejszenie obciążenia następczego. Dzięki temu wskaźnik sercowy zazwyczaj nie ulega zmniejszeniu. Należy jednak zauważyć, że u pacjentów z umiarkowanie ciężkim do ciężkiego zaburzeniem czynności serca, charakteryzującym się:⁹

• Ciśnieniem zaklinowania w tętnicy płucnej powyżej 20 mmHg
• Frakcją wyrzutową poniżej 30%

Może wystąpić ostre pogorszenie niewydolności serca po zastosowaniu werapamilu.¹⁰

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Skuteczność kliniczna werapamilu opiera się przede wszystkim na jego zdolności do regulacji rytmu serca w zaburzeniach takich jak trzepotanie przedsionków, migotanie przedsionków i napadowe częstoskurcze nadkomorowe. Dzięki normalizacji przewodzenia przedsionkowo-komorowego, lek skutecznie zmniejsza częstość akcji komór i może przywracać prawidłowy rytm zatokowy.¹¹

Profil bezpieczeństwa werapamilu jest dobrze poznany, przy czym szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z zaawansowaną niewydolnością serca, u których może dojść do zaostrzenia objawów z powodu ujemnego działania inotropowego leku. W normalnych warunkach efekt ten jest równoważony przez korzystne zmniejszenie obciążenia następczego, jednak u pacjentów z ciężką dysfunkcją lewej komory (frakcja wyrzutowa <30%) równowaga ta może zostać zaburzona.¹²