Specjalne ostrzeżenia
Risperidon Vipharm

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania

Produkt leczniczy Risperidon Vipharm należy stosować z zachowaniem szczególnych środków ostrożności w określonych populacjach pacjentów oraz w określonych stanach klinicznych. Poniżej przedstawiono najważniejsze ostrzeżenia i zalecenia dotyczące bezpiecznego stosowania leku.¹

Osoby starsze z otępieniem

U pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem leczonych rysperydonem obserwowano zwiększoną umieralność. W metaanalizie 17 kontrolowanych badań klinicznych wykazano, że u osób starszych z otępieniem przyjmujących atypowe leki przeciwpsychotyczne, w tym rysperydon, występowała zwiększona umieralność w porównaniu z grupą otrzymującą placebo. W badaniach z kontrolą placebo częstość zgonów wynosiła 4,0% wśród pacjentów leczonych rysperydonem i 3,1% w grupie placebo (iloraz szans 1,21 przy 95% przedziale ufności 0,7-2,1). Średni wiek zmarłych pacjentów wynosił 86 lat (zakres 67-100 lat).²

Podobnie zwiększone ryzyko zgonu u osób w podeszłym wieku z otępieniem stwierdzono w przypadku klasycznych leków przeciwpsychotycznych, jednak dokładna wielkość tego ryzyka nie została określona z powodu braku wystarczających danych. Nie jest również znana przyczyna zwiększonego ryzyka zgonu.³

Jednoczesne stosowanie furosemidu

W badaniach klinicznych kontrolowanych placebo z udziałem osób starszych z otępieniem zaobserwowano, że w grupie otrzymującej jednocześnie rysperydon i furosemid występowała większa śmiertelność (7,3%; średni wiek 89 lat, zakres 75-97 lat) w porównaniu do pacjentów leczonych samym rysperydonem (3,1%; średni wiek 84 lata, zakres 70-96 lat) lub otrzymujących sam furosemid (4,1%; średni wiek 80 lat, zakres 67-90 lat). Zwiększoną umieralność stwierdzono w dwóch z czterech badań klinicznych.⁴

Nie ustalono jednoznacznego patofizjologicznego mechanizmu wyjaśniającego to zjawisko. Jednoczesne podawanie rysperydonu z innymi diuretykami (głównie tiazydowymi w małych dawkach) nie powodowało podobnych skutków. Należy zachować szczególną ostrożność i rozważyć stosunek korzyści do ryzyka przed podjęciem decyzji o jednoczesnym podawaniu rysperydonu z furosemidem lub innymi diuretykami o silnym działaniu.⁵

Należy podkreślić, że niezależnie od stosowanego leczenia, odwodnienie jest ogólnym czynnikiem ryzyka zwiększającym umieralność, dlatego u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem nie należy dopuszczać do odwodnienia.⁶

Zdarzenia niepożądane naczyniowo-mózgowe (CVAE)

W randomizowanych badaniach klinicznych z kontrolą placebo u pacjentów z otępieniem leczonych atypowymi lekami przeciwpsychotycznymi stwierdzono około trzykrotne zwiększenie ryzyka zdarzeń niepożądanych naczyniowo-mózgowych. Dane z sześciu badań kontrolowanych placebo przeprowadzonych głównie u osób w podeszłym wieku (>65 lat) z otępieniem wykazały, że zdarzenia niepożądane naczyniowo-mózgowe (ciężkie i nieciężkie łącznie) wystąpiły u 3,3% (33/1009) pacjentów leczonych rysperydonem oraz u 1,2% (8/712) pacjentów otrzymujących placebo. Iloraz szans wynosił 2,96 (przy 95% przedziale ufności 1,34-7,50).⁸

Ryzyko zdarzeń niepożądanych naczyniowo-mózgowych jest znacząco większe u pacjentów z otępieniem typu mieszanego lub naczyniowego niż u pacjentów z otępieniem typu alzheimerowskiego. W związku z tym pacjenci z innymi typami otępienia niż otępienie typu alzheimerowskiego nie powinni być leczeni rysperydonem.⁹

Lekarzom zaleca się wnikliwą ocenę stosunku ryzyka do korzyści ze stosowania produktu Risperidon Vipharm u osób starszych z otępieniem, z uwzględnieniem indywidualnych czynników ryzyka udaru mózgu. Pacjentów lub ich opiekunów należy poinstruować o konieczności natychmiastowego zgłaszania objawów przedmiotowych i podmiotowych potencjalnych zdarzeń niepożądanych naczyniowo-mózgowych, takich jak nagłe osłabienie lub zdrętwienie twarzy, rąk lub nóg oraz problemy z mową lub widzeniem. W takich przypadkach należy bezzwłocznie rozważyć wszystkie opcje terapeutyczne, włącznie z przerwaniem leczenia rysperydonem.¹⁰

Risperidon Vipharm należy stosować wyłącznie w krótkotrwałym leczeniu uporczywej agresji u pacjentów z otępieniem typu alzheimerowskiego o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego, wspierając metody niefarmakologiczne o ograniczonej skuteczności lub nieskuteczne, oraz gdy istnieje ryzyko, że pacjent będzie stanowił zagrożenie dla siebie lub innych. Pacjentów należy regularnie oceniać pod kątem potrzeby kontynuacji leczenia.¹¹

Niedociśnienie ortostatyczne

Ze względu na blokowanie receptorów alfa przez rysperydon, może wystąpić niedociśnienie ortostatyczne, szczególnie w początkowej fazie dostosowywania dawki. Klinicznie istotne niedociśnienie obserwowano po wprowadzeniu leku do obrotu, zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu leków przeciwnadciśnieniowych. Risperidon Vipharm należy stosować ostrożnie u pacjentów z chorobami układu krążenia, takimi jak:¹²

• niewydolność serca
• zawał mięśnia sercowego
• zaburzenia przewodzenia
• odwodnienie
• hipowolemia
• choroby naczyniowo-mózgowe

Dawkę należy zwiększać stopniowo zgodnie z zaleceniami. W przypadku wystąpienia niedociśnienia należy rozważyć zmniejszenie dawki.¹³

Leukopenia, neutropenia i agranulocytoza

W związku ze stosowaniem leków przeciwpsychotycznych, w tym rysperydonu, zgłaszano przypadki leukopenii, neutropenii i agranulocytozy. Po wprowadzeniu rysperydonu do obrotu bardzo rzadko (<1/10 000 pacjentów) donoszono o przypadkach agranulocytozy.¹⁴

Pacjentów z istotnym klinicznie niskim poziomem białych krwinek (WBC) lub z leukopenii/neutropenią w wywiadzie wynikającą z leczenia należy monitorować przez pierwsze kilka miesięcy terapii. Należy rozważyć odstawienie rysperydonu w przypadku wystąpienia klinicznie istotnego spadku poziomu WBC przy braku innych czynników przyczynowych.¹⁵

Pacjentów z klinicznie istotną neutropenią należy dokładnie monitorować pod kątem wystąpienia gorączki i innych objawów zakażenia oraz niezwłocznie wdrożyć odpowiednie leczenie w przypadku wystąpienia takich objawów. U pacjentów z ciężką neutropenią (bezwzględna liczba neutrofili <1 x 10^9/l) należy przerwać podawanie rysperydonu i monitorować poziom WBC do czasu normalizacji parametrów.¹⁶

Późne dyskinezy/objawy pozapiramidowe

Leki wykazujące działanie antagonistyczne wobec receptorów dopaminowych mogą powodować późne dyskinezy, charakteryzujące się rytmicznymi, mimowolnymi ruchami, szczególnie mięśni języka i/lub twarzy. Wystąpienie objawów pozapiramidowych jest czynnikiem ryzyka rozwoju późnych dyskinez. W przypadku wystąpienia objawów podmiotowych i przedmiotowych późnych dyskinez należy rozważyć przerwanie leczenia wszystkimi lekami przeciwpsychotycznymi.¹⁷

Należy zachować ostrożność u pacjentów przyjmujących jednocześnie leki psychostymulujące (np. metylofenidat) i rysperydon, ponieważ objawy pozapiramidowe mogą pojawić się po przerwaniu leczenia lekami psychostymulującymi.¹⁸

Złośliwy zespół neuroleptyczny

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych opisywano występowanie złośliwego zespołu neuroleptycznego, charakteryzującego się:¹⁹

• podwyższeniem temperatury ciała
• sztywnością mięśni
• niestabilnością układu autonomicznego
• zaburzeniami świadomości
• zwiększeniem aktywności fosfokinazy kreatynowej w surowicy krwi

Dodatkowo mogą wystąpić: mioglobinuria (rabdomioliza) i ostra niewydolność nerek. W przypadku pojawienia się objawów złośliwego zespołu neuroleptycznego należy przerwać stosowanie wszystkich leków przeciwpsychotycznych, w tym produktu Risperidon Vipharm.²⁰

Choroba Parkinsona i otępienie z ciałami Lewy’ego

Przed przepisaniem leków przeciwpsychotycznych, w tym Risperidon Vipharm, pacjentom z chorobą Parkinsona lub otępieniem z ciałami Lewy’ego, lekarze powinni dokładnie rozważyć stosunek korzyści do ryzyka. Rysperydon może zaostrzyć przebieg choroby Parkinsona. U pacjentów z obydwoma schorzeniami może występować zwiększone ryzyko złośliwego zespołu neuroleptycznego oraz zwiększona wrażliwość na leki przeciwpsychotyczne. Pacjenci ci zostali wykluczeni z badań klinicznych.²¹

Objawy zwiększonej wrażliwości na leki przeciwpsychotyczne mogą obejmować: splątanie, zaburzenie świadomości, niestabilność postawy z częstymi upadkami, które towarzyszą objawom pozapiramidowym.²²

Hiperglikemia i cukrzyca

Podczas leczenia rysperydonem obserwowano przypadki hiperglikemii, cukrzycy oraz zaostrzenia wcześniej istniejącej cukrzycy. W niektórych przypadkach zgłaszano wcześniejsze zwiększenie masy ciała, co może być czynnikiem predysponującym. Kwasica ketonowa była zgłaszana bardzo rzadko, a śpiączka cukrzycowa rzadko.²³

Zaleca się prowadzenie odpowiedniej obserwacji klinicznej zgodnie z wytycznymi dotyczącymi stosowania leków przeciwpsychotycznych. U pacjentów leczonych atypowymi lekami przeciwpsychotycznymi, w tym produktem Risperidon Vipharm, należy monitorować objawy hiperglikemii (takie jak polidypsja, poliuria, nadmierne łaknienie i osłabienie), a u pacjentów z cukrzycą należy regularnie kontrolować glikemię.²⁴

Zwiększenie masy ciała

Podczas stosowania produktu Risperidon Vipharm zgłaszano przypadki istotnego klinicznie zwiększenia masy ciała. Zaleca się regularną kontrolę masy ciała pacjentów.²⁵

Hiperprolaktynemia

Badania hodowli tkankowych wskazują, że prolaktyna może stymulować wzrost komórek nowotworowych w guzach piersi u ludzi. Mimo że w badaniach klinicznych i epidemiologicznych nie stwierdzono do tej pory wyraźnego związku ze stosowaniem leków przeciwpsychotycznych, należy zachować ostrożność u pacjentów z wywiadem w tym kierunku.²⁶

Risperidon Vipharm należy stosować z ostrożnością u pacjentów ze stwierdzoną wcześniej hiperprolaktynemią lub z guzami prolaktynozależnymi.²⁷

Wydłużenie odstępu QT

Po wprowadzeniu rysperydonu do obrotu bardzo rzadko zgłaszano przypadki wydłużenia odstępu QT. Podobnie jak w przypadku innych leków przeciwpsychotycznych, należy zachować ostrożność przepisując rysperydon pacjentom z:²⁸

• rozpoznaną chorobą sercowo-naczyniową
• wydłużeniem odstępu QT w wywiadzie rodzinnym
• bradykardią
• zaburzeniami równowagi elektrolitowej (niedoborem potasu lub magnezu)

Powyższe czynniki mogą zwiększać ryzyko wystąpienia arytmii. Ostrożność należy również zachować przy jednoczesnym stosowaniu rysperydonu z innymi lekami wydłużającymi odstęp QT.²⁹

Drgawki

Produkt Risperidon Vipharm należy stosować ostrożnie u pacjentów z drgawkami w wywiadzie lub innymi stanami, które mogą obniżać próg drgawkowy.³⁰

Priapizm

W związku z działaniem blokującym receptor alfa-adrenergiczny, podczas leczenia produktem Risperidon Vipharm może wystąpić priapizm (długotrwały, bolesny wzwód prącia).³¹

Regulacja temperatury ciała

Leki przeciwpsychotyczne mogą zaburzać zdolność organizmu do obniżania podstawowej temperatury ciała. Zaleca się zachowanie szczególnej ostrożności przy przepisywaniu produktu Risperidon Vipharm pacjentom, którzy mogą być narażeni na czynniki sprzyjające podwyższeniu temperatury, takie jak:³²

• intensywny wysiłek fizyczny
• narażenie na działanie ekstremalnie wysokich temperatur
• jednoczesne przyjmowanie leków o działaniu przeciwcholinergicznym
• odwodnienie

Działanie przeciwwymiotne

W badaniach przedklinicznych z udziałem rysperydonu zaobserwowano działanie przeciwwymiotne. Efekt ten, jeśli występuje u ludzi, może maskować objawy przedmiotowe i podmiotowe przedawkowania niektórych leków lub stany takie jak niedrożność jelit, zespół Reye’a i nowotwór mózgu.³³

Zaburzenia czynności nerek i wątroby

Pacjenci z niewydolnością nerek mają zmniejszoną zdolność eliminacji aktywnej frakcji przeciwpsychotycznej w porównaniu do dorosłych z prawidłową czynnością nerek. U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby następuje wzrost stężenia wolnej frakcji rysperydonu w osoczu.³⁴

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych zgłaszano przypadki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ). Ze względu na częste występowanie u pacjentów leczonych lekami przeciwpsychotycznymi nabytych czynników ryzyka ŻChZZ, przed rozpoczęciem oraz w trakcie leczenia rysperydonem należy zidentyfikować wszystkie możliwe czynniki ryzyka ŻChZZ i podjąć odpowiednie działania zapobiegawcze.³⁵

Śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki

U pacjentów przyjmujących leki z grupy α1a-antagonistów, w tym rysperydon, obserwowano podczas operacji zaćmy występowanie śródoperacyjnego zespołu wiotkiej tęczówki (ang. Intraoperative Floppy Iris Syndrome, IFIS). IFIS może zwiększać ryzyko powikłań ocznych w trakcie i po operacji. Należy poinformować chirurga okulistę przed zabiegiem, że pacjent stosuje lub stosował w przeszłości leki o działaniu antagonistycznym wobec receptora α1a-adrenergicznego.³⁶

Potencjalne korzyści z zaprzestania leczenia blokerami receptorów α1a-adrenergicznych przed operacją zaćmy nie zostały ustalone i należy rozważyć ryzyko związane z przerwaniem terapii przeciwpsychotycznej.³⁷

Dzieci i młodzież

Przed przepisaniem rysperydonu dzieciom i młodzieży z zaburzeniami zachowania należy przeprowadzić dokładną analizę fizycznych i społecznych przyczyn zachowań agresywnych, takich jak ból czy niewłaściwe wymagania środowiskowe.³⁸

Działanie sedatywne rysperydonu w tej populacji należy dokładnie obserwować ze względu na możliwy wpływ na zdolność uczenia się. Zmiana pory podawania rysperydonu może zmniejszyć wpływ sedacji na koncentrację u dzieci i młodzieży.³⁹

Stosowanie rysperydonu wiązało się z umiarkowanym zwiększeniem masy ciała i wskaźnika BMI. Zaleca się pomiar masy ciała przed rozpoczęciem leczenia i jej regularne monitorowanie. Zmiany wzrostu obserwowane w długotrwałych badaniach otwartych mieściły się w normach dla danego wieku. Wpływ długotrwałego leczenia rysperydonem na dojrzewanie płciowe i wzrost nie został wystarczająco zbadany.⁴⁰

Ze względu na możliwy wpływ długotrwałej hiperprolaktynemii na wzrost i dojrzewanie płciowe u dzieci i młodzieży, należy prowadzić regularną ocenę stanu endokrynologicznego, obejmującą pomiary wzrostu, masy ciała, ocenę dojrzewania płciowego, monitorowanie miesiączkowania i innych potencjalnych działań prolaktynozależnych.⁴¹

Podczas leczenia rysperydonem należy regularnie kontrolować występowanie objawów pozapiramidowych i innych zaburzeń ruchu.⁴²

Substancje pomocnicze

Produkt Risperidon Vipharm zawiera laktozę. Nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją fruktozy, nietolerancją galaktozy, galaktozemią lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.⁴³

Produkt zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na tabletkę, co oznacza, że lek uznaje się za „wolny od sodu”.⁴⁴