Charakterystyka farmakodynamiczna leku Psotriol

Psotriol, maść zawierająca kalcypotriol (50 mikrogramów/g) i betametazon (0,5 mg/g w postaci dipropionianu), należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwłuszczycowych, sklasyfikowanej jako kalcypotriol w produktach złożonych (kod ATC: D05AX52). Lek ten stanowi połączenie dwóch substancji czynnych o komplementarnych mechanizmach działania, ukierunkowanych na efektywne leczenie łuszczycy.¹

Mechanizm działania składników czynnych

Kalcypotriol, będący analogiem witaminy D, wykazuje specyficzne działanie przeciwłuszczycowe poprzez wpływ na keratynocyty. Badania in vitro wykazały, że substancja ta stymuluje różnicowanie keratynocytów przy jednoczesnym hamowaniu ich nadmiernej proliferacji, co stanowi podstawowy mechanizm jego działania terapeutycznego w łuszczycy.²

Betametazonu dipropionian, jako miejscowo działający kortykosteroid, charakteryzuje się wielokierunkowym działaniem farmakologicznym: przeciwzapalnym, przeciwświądowym, zwężającym naczynia krwionośne oraz immunosupresyjnym. Należy podkreślić, że działanie to ma charakter objawowy i nie eliminuje podstawowej przyczyny choroby. Zastosowanie opatrunku okluzyjnego może znacząco zwiększyć przenikanie betametazonu przez warstwę rogową naskórka, nasilając zarówno efekty terapeutyczne, jak i potencjalne działania niepożądane. Dokładny mechanizm działania przeciwzapalnego kortykosteroidów stosowanych miejscowo pozostaje nie w pełni wyjaśniony.³

Bezpieczeństwo długotrwałego stosowania

Bezpieczeństwo długotrwałego stosowania leku Psotriol zostało ocenione w badaniach klinicznych z udziałem 634 pacjentów z łuszczycą. Badani byli poddawani wielokrotnym cyklom leczenia z zastosowaniem różnych schematów terapeutycznych przez okres do 52 tygodni:⁴

• Monoterapia produktem zawierającym kalcypotriol i betametazonu dipropionian w postaci maści (raz na dobę w razie potrzeby)
• Terapia naprzemienna produktem zawierającym kalcypotriol i betametazonu dipropionian w postaci maści z produktem zawierającym kalcypotriol w postaci maści
• Terapia produktem zawierającym kalcypotriol w postaci maści przez 48 tygodni, po początkowym leczeniu produktem zawierającym kalcypotriol i betametazonu dipropionian

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

Analiza wyników badań wykazała zróżnicowaną częstość występowania działań niepożądanych w zależności od stosowanego schematu terapeutycznego:⁵

Najczęstszymi działaniami niepożądanymi występującymi u ponad 2% pacjentów w grupie leczonej produktem zawierającym kalcypotriol i betametazonu dipropionian były świąd (5,8%) oraz łuszczyca (5,3%).⁶

W trakcie długotrwałej terapii odnotowano również zdarzenia niepożądane, które mogą wynikać z przedłużonego stosowania kortykosteroidów, takie jak:⁷

• Atrofia skóry – stan charakteryzujący się ścieńczeniem i utratą elastyczności skóry
• Zapalenie mieszków włosowych – stan zapalny obejmujący mieszki włosowe
• Odbarwienie skóry – zmiany w pigmentacji naskórka
• Czyrak – głębokie zapalenie mieszka włosowego i tkanki otaczającej
• Plamica – wysięk krwi do skóry powodujący przebarwienia

Częstość występowania tych zdarzeń była zróżnicowana w zależności od schematu terapeutycznego i wynosiła:

• 4,8% u pacjentów stosujących kalcypotriol i betametazonu dipropionian
• 2,8% u pacjentów stosujących naprzemiennie kalcypotriol i betametazonu dipropionian z kalcypotriolem
• 2,9% u pacjentów leczonych kalcypotriolem

Wpływ na funkcje układu hormonalnego

Ocena odpowiedzi nadnerczy u dorosłych

W ramach badań bezpieczeństwa oceniono wpływ leku na czynność osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA, ang. hypothalamus-pituitary-adrenal) u pacjentów z rozległą łuszczycą skóry głowy i tułowia. Pacjenci stosowali łącznie do 106 g produktów zawierających kalcypotriol i betametazonu dipropionian tygodniowo (zarówno w postaci żelu, jak i maści).⁸

Ocena odpowiedzi nadnerczy na działanie ACTH (adrenokortykotropiny) wykazała:

• Graniczne zmniejszenie odpowiedzi kortyzolu po 30 minutach od stymulacji ACTH u:
  • 5 z 32 pacjentów (15,6%) po 4 tygodniach leczenia
  • 2 z 11 pacjentów (18,2%), którzy kontynuowali leczenie do 8 tygodni
• Prawidłowe stężenie kortyzolu w surowicy we wszystkich przypadkach po 60 minutach od stymulacji ACTH
• Brak zaburzeń metabolizmu wapnia u badanych pacjentów

Powyższe wyniki wskazują, że nawet stosowanie bardzo dużych dawek produktów zawierających kalcypotriol i betametazonu dipropionian może mieć jedynie niewielki wpływ na czynność osi HPA.⁹

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Bezpieczeństwo stosowania produktu Psotriol u pacjentów pediatrycznych oceniono w niekontrolowanym, 4-tygodniowym badaniu z udziałem 33 dzieci w wieku 12-17 lat z łuszczycą skóry tułowia. Uczestnicy stosowali produkt zawierający kalcypotriol i betametazonu dipropionian w postaci maści w dawce do 56 g tygodniowo.¹⁰

Wyniki badania wykazały:

• Brak przypadków zahamowania czynności osi HPA
• Brak przypadków hiperkalcemii
• U jednego pacjenta stwierdzono prawdopodobnie zależne od leczenia zwiększenie stężenia wapnia w moczu

Dane te wskazują na korzystny profil bezpieczeństwa leku Psotriol w populacji pediatrycznej w zakresie potencjalnego wpływu na funkcje hormonalne oraz gospodarkę wapniową.¹¹