Właściwości farmakodynamiczne podtlenku azotu

Podtlenek azotu AIR PRODUCTS (100% v/v, gaz medyczny skroplony) należy do grupy farmakoterapeutycznej: inne leki do ogólnego znieczulenia, kod ATC = N 01 AX 13. Jest to bezbarwny gaz bez smaku o charakterystycznej słodkawej woni, stosowany w medycynie ze względu na jego właściwości przeciwbólowe i anestetyczne.¹

Mechanizm działania farmakologicznego

Podtlenek azotu charakteryzuje się podwójnym mechanizmem działania farmakologicznego. Jego działanie przeciwbólowe jest związane z interakcją z receptorami opioidowymi, natomiast efekt znieczulający wynika z oddziaływania na receptory GABA i glutaminianowe. Należy podkreślić, że jest to względnie słaby anestetyk, jednak wykazuje dobre właściwości analgetyczne.²

Siła działania anestetycznego i przeciwbólowego

Istotną cechą farmakodynamiczną podtlenku azotu jest zależność efektu od stężenia. Przy stężeniu 50% wykazuje działanie przeciwbólowe, natomiast działanie znieczulające występuje dopiero przy stężeniu 105% (MAC – minimalne stężenie pęcherzykowe). Z tego powodu pełne znieczulenie można uzyskać wyłącznie w połączeniu Podtlenku azotu AIR PRODUCTS z innym anestetykiem podawanym wziewnie lub dożylnie.³

Ważnym aspektem właściwości farmakodynamicznych podtlenku azotu jest jego zdolność do zmniejszania zapotrzebowania na inne anestetyki wziewne. Przy stężeniu 50-70%, w połączeniu z innymi anestetykami wziewnymi, podtlenek azotu zmniejsza o około połowę minimalne stężenie pęcherzykowe (MAC) konieczne do osiągnięcia działania znieczulającego. Jest to istotna właściwość z klinicznego punktu widzenia, pozwalająca na redukcję dawek innych leków anestetycznych.⁴

Wpływ na układ mięśniowy

W przeciwieństwie do wielu innych anestetyków, Podtlenek azotu AIR PRODUCTS nie wykazuje działania zwiotczającego mięśnie. Ta właściwość ma znaczenie przy doborze środków znieczulających w zależności od rodzaju procedury medycznej i stanu pacjenta.⁵

Wpływ na układ oddechowy i wymianę gazową

Podtlenek azotu nie wywiera bezpośredniego wpływu na czynność płuc i wymianę gazową. Jego oddziaływanie na wymianę gazową ma charakter pośredni i wynika z jego właściwości fizykochemicznych. Podtlenek azotu charakteryzuje się lepszą rozpuszczalnością we krwi niż azot, co powoduje, że jest wchłaniany przez płuca szybciej niż azot atmosferyczny.⁶

Konsekwencją tej właściwości jest wzrost stężenia (ciśnienia parcjalnego) innych wdychanych jednocześnie gazów, w tym tlenu i potencjalnie innego anestetyku wziewnego podawanego równocześnie. Jest to zjawisko o istotnym znaczeniu klinicznym, zwłaszcza w początkowej fazie znieczulenia.⁷

Podczas początkowej fazy podawania Podtlenku azotu AIR PRODUCTS, trwającej około 5 minut, obserwuje się zwiększone wchłanianie innych gazów, aż do momentu osiągnięcia stanu równowagi między ilością wdychanego i wydychanego podtlenku azotu. W tej wstępnej fazie stwierdza się również zwiększenie stężenia dwutlenku węgla w wydychanym powietrzu.⁸

Tabela właściwości farmakodynamicznych podtlenku azotu