Działania niepożądane podtlenku azotu (Dinitrogenii oxidum 100% v/v)

Podtlenek azotu AIR PRODUCTS jako gaz medyczny skroplony może wywoływać szereg działań niepożądanych, których monitorowanie jest kluczowe dla bezpieczeństwa pacjenta. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę możliwych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem tego produktu leczniczego. Należy zwrócić uwagę, że oszacowanie częstości występowania niektórych działań niepożądanych było trudne ze względu na brak usystematyzowanych badań w tym zakresie.¹

Klasyfikacja częstości występowania działań niepożądanych

Przy opisie częstości występowania działań niepożądanych stosuje się następującą nomenklaturę:²

• Bardzo często: występuje u co najmniej 1 na 10 pacjentów (≥ 1/10)
• Często: występuje u co najmniej 1 na 100, ale mniej niż 1 na 10 pacjentów (≥ 1/100 do < 1/10)
• Niezbyt często: występuje u co najmniej 1 na 1000, ale mniej niż 1 na 100 pacjentów (> 1/1000 do < 1/100)
• Rzadko: występuje u co najmniej 1 na 10 000, ale mniej niż 1 na 1000 pacjentów (≥ 1/10 000 do < 1/1000)
• Bardzo rzadko: występuje u mniej niż 1 na 10 000 pacjentów (< 1/10 000)
• Częstość nieznana: częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych

Tabela działań niepożądanych podtlenku azotu według układów i narządów

Poniższa tabela przedstawia szczegółowe zestawienie działań niepożądanych pogrupowanych według klasyfikacji układów i narządów oraz częstości ich występowania. W każdej grupie częstości, działania niepożądane zostały uszeregowane od najcięższych do najlżejszych.³

Objaśnienia do tabeli:

• * Zakłada się, że po podawaniu dłuższym niż przez 24 godziny, jednorazowa ekspozycja przez okres krótszy niż 6 godzin nie stwarza zagrożenia lub jest ono bardzo małe u osób bez wcześniejszych zaburzeń hematologicznych⁴
• ** U personelu medycznego i paramedycznego przy powtarzającej się ekspozycji⁵
• *** Tymczasowe zwiększenie ciśnienia i (lub) objętości zamkniętych jam ciała⁶
• **** Oba zaburzenia mogą pojawić się po pojedynczej ekspozycji nie dłuższej niż 6 godzin⁷
• ***** Bardzo rzadko po jednorazowej ekspozycji nieprzekraczającej 6 godzin u osób bez niedoboru witaminy B12⁸
• ****** Działanie psychodysleptyczne może pojawić się w przypadku braku innych anestetyków. Takie połączenie jest zwykle stosowane, jako że podtlenek azotu tylko wspomaga działanie znieczulające⁹
• ******* Przez kilka minut po zakończeniu podawania podtlenku azotu¹⁰

Szczegółowe omówienie najważniejszych działań niepożądanych

Zaburzenia hematologiczne

Stosowanie podtlenku azotu może prowadzić do istotnych zaburzeń hematologicznych, takich jak niedokrwistość megaloblastyczna i granulocytopenia. Te niepożądane reakcje hematologiczne są związane z wpływem podtlenku azotu na metabolizm witaminy B12, co prowadzi do zaburzeń produkcji komórek krwi.¹¹ Warto zauważyć, że ryzyko wystąpienia granulocytopenii jest niskie w przypadku jednorazowej ekspozycji krótszej niż 6 godzin u pacjentów bez istniejących wcześniej zaburzeń hematologicznych.

Zaburzenia metaboliczne

Niedobór witaminy B12 oraz hiperhomocysteinemia stanowią istotne powikłania metaboliczne związane ze stosowaniem podtlenku azotu. Te zaburzenia mogą wystąpić nawet po pojedynczej ekspozycji nieprzekraczającej 6 godzin.¹² Podtlenek azotu inaktywuje witaminę B12, co prowadzi do zaburzeń w metabolizmie homocysteiny i kwasu foliowego, a w konsekwencji do poważnych zaburzeń neurologicznych i hematologicznych.

Zaburzenia neurologiczne

Spektrum zaburzeń neurologicznych związanych z podtlenkiem azotu jest szerokie i obejmuje takie poważne stany jak:¹³

• Paraplegia i parapareza – mogą wystąpić bardzo rzadko, nawet po jednorazowej ekspozycji na podtlenek azotu nieprzekraczającej 6 godzin u osób bez niedoboru witaminy B12
• Neuropatia obwodowa i mielopatia – związane z demielinizacją nerwów obwodowych i uszkodzeniem rdzenia kręgowego na skutek niedoboru witaminy B12
• Podostra złożona degeneracja rdzenia kręgowego – poważne powikłanie neurologiczne związane z długotrwałym stosowaniem podtlenku azotu
• Inne objawy neurologiczne takie jak: zaburzenia czuciowe, nieprawidłowe odruchy, ból głowy, obniżony poziom przytomności oraz napady padaczkowe

Zaburzenia psychiczne

Podtlenek azotu może wywoływać szereg zaburzeń psychicznych, w tym:¹⁴

• Halucynacje – działanie psychodysleptyczne może wystąpić szczególnie w przypadku braku innych anestetyków (zwykle podtlenek azotu stosuje się w połączeniu z innymi anestetykami, gdyż sam ma głównie działanie wspomagające)
• Zaburzenia psychotyczne i stan splątania – mogą utrudniać komunikację z pacjentem i współpracę podczas oraz po zabiegu
• Nastrój euforyczny – charakterystyczny efekt podtlenku azotu, który może prowadzić do uzależnienia, szczególnie u osób z grupy ryzyka (w tym personelu medycznego mającego dostęp do substancji)

Inne istotne działania niepożądane

Do innych klinicznie istotnych działań niepożądanych podtlenku azotu należą:

• Hipoksja – może wystąpić w okresie kilku minut po zakończeniu podawania podtlenku azotu, co wymaga monitorowania pacjenta w tym czasie¹⁵
• Nudności i wymioty – częste działania niepożądane wymagające odpowiedniego postępowania¹⁶
• Zwiększenie ciśnienia w zamkniętych przestrzeniach – może prowadzić do zaburzeń ucha środkowego, nadciśnienia śródgałkowego i wzdęcia brzucha¹⁷

Zagrożenia dla personelu medycznego

U personelu medycznego i paramedycznego regularnie eksponowanego na podtlenek azotu mogą wystąpić specyficzne działania niepożądane:¹⁸

• Liczne wady wrodzone u potomstwa – istotne ryzyko teratogenne
• Bezpłodność – poważny problem dotyczący zdrowia reprodukcyjnego

Zgłaszanie działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia jakichkolwiek objawów niepożądanych, również tych niewymienionych w charakterystyce produktu leczniczego, należy poinformować o tym lekarza lub farmaceutę. Działania niepożądane można zgłaszać bezpośrednio do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktu Leczniczego w Urzędzie Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.¹⁹

Dane kontaktowe:
Al. Jerozolimskie 181C
02-222 Warszawa
Tel.: + 48 22 49 21 301
Faks: + 48 22 49 21 309
email: [email protected]²⁰