Działania niepożądane
Pinexet 200 mg 200 mg

Działania niepożądane kwetiapiny: szczegółowy przegląd kliniczny

Kwetiapina, substancja czynna zawarta w leku Pinexet, może powodować szereg działań niepożądanych, których znajomość jest niezbędna do prowadzenia bezpiecznej farmakoterapii. Działania te zostały zidentyfikowane zarówno w kontrolowanych badaniach klinicznych, jak i podczas monitorowania bezpieczeństwa po wprowadzeniu leku do obrotu, a ich częstość i nasilenie mogą się różnić w zależności od dawki, czasu stosowania oraz indywidualnej wrażliwości pacjenta.¹

Najczęstsze działania niepożądane

Do działań niepożądanych występujących bardzo często (≥1/10) podczas terapii kwetiapiną należą:

• Zaburzenia neurologiczne: senność, zawroty głowy, ból głowy i objawy pozapiramidowe
• Zaburzenia metaboliczne: zwiększenie stężenia triglicerydów w surowicy, zwiększenie stężenia cholesterolu całkowitego (szczególnie frakcji LDL), zmniejszenie stężenia frakcji HDL cholesterolu
• Inne zaburzenia: suchość błony śluzowej jamy ustnej, zwiększenie masy ciała, zmniejszenie zawartości hemoglobiny oraz objawy odstawienia

²

Senność pojawia się zwykle w pierwszych dwóch tygodniach leczenia i zazwyczaj ustępuje przy kontynuowaniu terapii. Podobnie, zwiększenie masy ciała obserwowane jest głównie w początkowym okresie leczenia.^{7% zwiększenie masy ciała w porównaniu z wyjściową. Występuje zwłaszcza w pierwszych tygodniach leczenia u dorosłych”>3}

Zaburzenia układu krążenia

Kwetiapina, podobnie jak inne leki przeciwpsychotyczne blokujące receptory α1, może powodować niedociśnienie ortostatyczne, które występuje często i wiąże się z zawrotami głowy oraz tachykardią. U niektórych pacjentów może dojść do omdleń, szczególnie w początkowym okresie zwiększania dawki.⁴

Do poważniejszych zaburzeń sercowych związanych z terapią kwetiapiną należą:

• Wydłużenie odstępu QT
• Bradykardia
• Tachykardia

Podczas leczenia kwetiapiną, jak i innymi lekami neuroleptycznymi, obserwowano przypadki wydłużenia odstępu QTc, komorowych zaburzeń rytmu, nagłych niespodziewanych zgonów, zatrzymania akcji serca oraz częstoskurczu komorowego typu torsade de pointes. Uważa się, że są one charakterystyczne dla całej grupy neuroleptyków.⁵

Zaburzenia metaboliczne i endokrynologiczne

Terapia kwetiapiną wiąże się z istotnymi zaburzeniami metabolicznymi, które mogą stanowić poważne ryzyko w długoterminowej terapii. Obejmują one:

• Zwiększenie stężenia triglicerydów >200 mg/ml (≥2,258 mmol/l) u dorosłych lub ≥150 mg/dl (≥1,694 mmol/l) u pacjentów <18 lat
• Zwiększenie stężenia cholesterolu całkowitego ≥240 mg/ml (≥6,2064 mmol/l) u dorosłych lub ≥200 mg/dl (≥5,172 mmol/l) u pacjentów <18 lat
• Hiperglikemia definiowana jako stężenie glukozy na czczo ≥126 mg/dl (≥7,0 mmol/l) lub stężenie glukozy nie na czczo ≥200 mg/dl (≥11,1 mmol/l)
• Hiponatremia
• Cukrzyca lub zaostrzenie istniejącej cukrzycy

^{200 mg/ml (≥2,258 mmol/l) (pacjenci ≥18 lat) lub ≥150 mg/dl (≥1,694 mmol/l) (pacjenci <18 lat) przynajmniej w jednym badaniu. […] Stężenie cholesterolu ≥240 mg/ml (≥6,2064 mmol/l) (pacjenci ≥18 lat) lub ≥200 mg/dl (≥5,172 mmol/l) (pacjenci 6}

U niektórych pacjentów obserwowano zespół metaboliczny, charakteryzujący się pogorszeniem więcej niż jednego czynnika metabolicznego, włączając masę ciała, stężenie glukozy we krwi i stężenie lipidów.⁷

Odnotowano również istotne zmiany endokrynologiczne, w tym:

• Hiperprolaktynemia: stężenie prolaktyny >20 μg/l (>869,56 mmol/l) u mężczyzn lub >30 μg/l (>1304,34 mmol/l) u kobiet
• Zmniejszenie stężenia hormonów tarczycy (całkowitej i wolnej T4 oraz T3)
• Zwiększenie stężenia TSH
• Nieadekwatne wydzielanie hormonu antydiuretycznego

⁸

Zaburzenia hematologiczne

Podczas terapii kwetiapiną mogą wystąpić poważne zaburzenia hematologiczne, w tym:

• Zmniejszenie zawartości hemoglobiny do ≤13 g/dl u mężczyzn lub ≤12 g/dl u kobiet
• Leukopenia (≤3 x 10⁹/l)
• Neutropenia, ze szczególnym ryzykiem agranulocytozy (liczba neutrofilów <0,5 x 10⁹/l)
• Małopłytkowość (liczba płytek ≤100 x 10⁹/l)
• Eozynofilia (>1 x 10⁹ komórek/l)

⁹

Szczególnie niebezpieczna jest agranulocytoza, którą obserwowano rzadko, ale która stanowi poważne powikłanie wymagające natychmiastowego przerwania leczenia.

Zaburzenia neurologiczne

Do ważnych neurologicznych działań niepożądanych kwetiapiny należą:

• Objawy pozapiramidowe występujące bardzo często
• Dyzartria (zaburzenia mowy)
• Padaczka (napady drgawkowe)
• Zespół niespokojnych nóg
• Dyskineza późna
• Złośliwy zespół neuroleptyczny – rzadkie, ale potencjalnie śmiertelne powikłanie

¹⁰

Dodatkowo odnotowano zaburzenia snu, w tym somnambulizm (lunatykowanie) oraz pokrewne reakcje i zachowania, takie jak mówienie przez sen i zaburzenia odżywiania związane ze snem.¹¹

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Leczenie kwetiapiną może prowadzić do podwyższenia aktywności enzymów wątrobowych:

• Zwiększenie stężenia aminotransferazy alaninowej (ALT) w surowicy
• Zwiększenie stężenia gamma-GT w surowicy
• Zwiększenie stężenia aminotransferazy asparaginianowej (AST) w surowicy

Rzadziej mogą wystąpić poważniejsze powikłania hepatologiczne, takie jak żółtaczka i zapalenie wątroby.¹²

Ciężkie reakcje skórne

W związku z leczeniem kwetiapiną notowano ciężkie skórne działania niepożądane (SCAR), w tym:

• Zespół Stevensa-Johnsona (SJS)
• Toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN)
• Wysypka z eozynofilią i objawami układowymi (DRESS)
• Zapalenie naczyń krwionośnych skóry
• Obrzęk naczynioruchowy
• Rumień wielopostaciowy

¹³

Objawy odstawienia leku

Nagłe przerwanie leczenia kwetiapiną często prowadzi do wystąpienia objawów odstawienia, takich jak:

• Bezsenność
• Nudności
• Bóle głowy
• Biegunka
• Wymioty
• Uczucie zawrotu głowy
• Drażliwość

Częstość ich występowania zmniejsza się znacząco po tygodniu od zaprzestania leczenia.¹⁴

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

U pacjentów pediatrycznych (10-17 lat) mogą wystąpić te same działania niepożądane co u dorosłych, jednak niektóre efekty uboczne obserwuje się częściej w tej grupie wiekowej lub są one specyficzne dla młodych pacjentów:¹⁵

• Zwiększenie stężenia prolaktyny (bardzo często)
• Zwiększenie łaknienia (bardzo często)
• Objawy pozapiramidowe (bardzo często)
• Zwiększenie ciśnienia tętniczego krwi (bardzo często)
• Wymioty (bardzo często)
• Drażliwość (często)

¹⁶

Należy zauważyć, że drażliwość u dzieci i młodzieży może wynikać z innych uwarunkowań klinicznych niż u pacjentów dorosłych.¹⁷

Tabela działań niepożądanych kwetiapiny

<sup data-drug="Pinexet 200 mg" data-section="Działania niepożądane" title="Częstości występowania działań niepożądanych związanych z podawaniem kwetiapiny podano poniżej (Tabela 1), zgodnie z zaleceniami CIOMS III Working Group 1995. Tabela 1. Działania niepożądane związane z leczeniem kwetiapiną. Częstość występowania działań niepożądanych zdefiniowana jest następująco: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (18

Tabela działań niepożądanych występujących częściej u dzieci i młodzieży

¹⁹

Szczególnie niebezpieczne działania niepożądane

Do najpoważniejszych działań niepożądanych kwetiapiny, wymagających natychmiastowego przerwania leczenia i interwencji medycznej, należą:

• Złośliwy zespół neuroleptyczny – zagrażający życiu stan charakteryzujący się wysoką gorączką, sztywnością mięśni, zaburzeniami świadomości i autonomiczną niestabilnością
• Agranulocytoza – drastyczny spadek liczby granulocytów we krwi, zwiększający ryzyko poważnych infekcji
• Ciężkie reakcje skórne (SCAR) – zespół Stevensa-Johnsona, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, DRESS
• Hepatotoksyczność – znaczne podwyższenie enzymów wątrobowych, żółtaczka, zapalenie wątroby
• Istotne wydłużenie odstępu QTc – ryzyko zagrażających życiu zaburzeń rytmu serca
• Kardiomiopatia i zapalenie mięśnia sercowego

²⁰

Monitorowanie bezpieczeństwa

W związku z ryzykiem wystąpienia poważnych działań niepożądanych, pacjent leczony kwetiapiną powinien być regularnie monitorowany, szczególnie w zakresie:

• Parametrów metabolicznych (glikemia, profil lipidowy, masa ciała)
• Parametrów hematologicznych (morfologia krwi z rozmazem)
• Funkcji wątroby
• Parametrów kardiologicznych (EKG – odstęp QTc)
• Objawów neurologicznych (objawy pozapiramidowe, dyskineza, objawy złośliwego zespołu neuroleptycznego)
• Zmian skórnych (wykwity, obrzęk)

Każde podejrzenie wystąpienia działania niepożądanego powinno być zgłaszane do właściwych organów nadzoru – Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych lub do podmiotu odpowiedzialnego.²¹