Przedawkowanie leku Lidocaini hydrochloridum Noridem

Przedawkowanie lidokainy stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta. Toksyczne działanie tego leku jest ściśle uzależnione od jego stężenia w osoczu krwi, przy czym większe ryzyko wystąpienia działań niepożądanych występuje nie tylko przy wyższych stężeniach, ale również przy szybszym wzroście tych stężeń w organizmie pacjenta.¹

Stężenia toksyczne i śmiertelne

Reakcje toksyczne po zastosowaniu lidokainy zaczynają się pojawiać przy stężeniach w osoczu wynoszących około 5-9 mg lidokainy na litr krwi żylnej, choć wartość ta może się różnić w zależności od indywidualnej wrażliwości pacjenta.² Stężenia śmiertelne lidokainy w osoczu mieszczą się w szerokim zakresie od 6 do 33 mg na litr.³

Fazy zatrucia lidokainą

Zatrucie lidokainą charakteryzuje się dwufazowym przebiegiem, z początkowo dominującymi objawami pobudzenia ośrodkowego układu nerwowego (OUN), a następnie jego depresją.⁴

Objawy przedawkowania

Symptomatologia przedawkowania lidokainy obejmuje szerokie spektrum objawów, które można podzielić na dwie główne kategorie w zależności od układu, którego dotyczą:⁵

Wpływ na ośrodkowy układ nerwowy

Zatrucie lidokainą manifestuje się dwufazowym oddziaływaniem na OUN:⁶

1. Faza pobudzenia – występuje jako pierwsza i charakteryzuje się zwiększoną aktywnością ośrodkowego układu nerwowego. W tej fazie obserwuje się:
   • Niepokój psychoruchowy
   • Uczucie wirowania
   • Zaburzenia percepcji słuchowej i wzrokowej
   • Nieprzyjemne wrażenie obrzęku ust
   • Pobudzenie psychiczne
   • Halucynacje
   • Euforia
   • Różnorodne parestezje, zwłaszcza wokół ust i drętwienie języka
   • Zawroty głowy
   • Szumy uszne
   • Niewyraźne widzenie
   • Nudności i wymioty
   • Dyzartria (zaburzenia mowy)

   W tej fazie mogą również wystąpić dreszcze i skurcze mięśni, które są często zwiastunami zbliżającego się ataku drgawkowego. Jednocześnie przy stężeniach lidokainy zbliżających się do progu wstrząsu, paradoksalnie mogą pojawić się objawy senności i sedacji. Dodatkowo, w wyniku pobudzenia układu współczulnego, mogą wystąpić: tachykardia, nadciśnienie tętnicze i napadowy rumień.⁷

2. Faza depresji – wraz z postępem zatrucia, dochodzi do pogłębiającego się upośledzenia funkcji pnia mózgu, co objawia się:
   • Depresją oddechową
   • Pogłębiającą się śpiączką
   • W skrajnych przypadkach śmiercią

   ⁸

Wpływ na układ sercowo-naczyniowy

Kardiotoksyczne działanie lidokainy manifestuje się szeregiem objawów, które mogą obejmować:⁹

• Niewyczuwalny puls
• Bladość powłok skórnych
• Niedociśnienie tętnicze
• Bradykardia
• Różnego rodzaju arytmie
• Zapaść sercowo-naczyniowa
• Migotanie komór
• Zatrzymanie akcji serca

Warto podkreślić, że nagły spadek ciśnienia tętniczego krwi często stanowi pierwszy kliniczny objaw kardiotoksycznego działania lidokainy. Niedociśnienie wynika głównie z zaburzenia przewodzenia impulsów w mięśniu sercowym lub całkowitego bloku przewodzenia. Należy jednak zaznaczyć, że toksyczne działanie lidokainy na układ sercowo-naczyniowy ma zazwyczaj mniej nasilony charakter niż jej oddziaływanie na ośrodkowy układ nerwowy.¹⁰

Tabela objawów przedawkowania lidokainy

Postępowanie w przedawkowaniu lidokainy

Leczenie przedawkowania lidokainy wymaga podjęcia natychmiastowych działań ratunkowych, zwłaszcza w przypadku wystąpienia objawów ze strony ośrodkowego układu nerwowego lub układu sercowo-naczyniowego.¹¹

Postępowanie ratunkowe

1. Natychmiastowe przerwanie podaży leku – pierwszym i najważniejszym krokiem jest natychmiastowe zaprzestanie podawania lidokainy.¹²
2. Zabezpieczenie drożności dróg oddechowych – należy zapewnić i utrzymać drożność dróg oddechowych u pacjenta.¹³
3. Tlenoterapia i wentylacja – konieczne jest zastosowanie tlenoterapii, a w razie potrzeby zapewnienie sztucznej wentylacji czystym tlenem. Początkowa wentylacja powinna być prowadzona z użyciem maski i worka samorozprężalnego, a następnie należy rozważyć intubację dotchawiczą pacjenta. Terapia tlenowa powinna być kontynuowana do momentu pełnego przywrócenia wszystkich funkcji życiowych.¹⁴
4. Ścisłe monitorowanie parametrów życiowych – wymaga się dokładnego monitorowania ciśnienia tętniczego krwi, czynności serca (tętna) oraz szerokości źrenic.¹⁵
5. Płynoterapia – należy utrzymywać prawidłowe krążenie poprzez podawanie odpowiedniej ilości płynów dożylnych.¹⁶
6. Resuscytacja krążeniowo-oddechowa – w razie potrzeby należy natychmiast rozpocząć zabiegi resuscytacyjne.¹⁷

Powyższe postępowanie należy wdrożyć również w przypadku przypadkowego całkowitego znieczulenia podpajęczynówkowego, które początkowo objawia się niepokojem, szepczącą mową i sennością. Te objawy mogą szybko postępować do utraty przytomności i zatrzymania oddechu.¹⁸

Dodatkowe środki terapeutyczne

W zależności od dominujących objawów, konieczne może być zastosowanie następujących środków terapeutycznych:¹⁹

• W przypadku ostrego niedociśnienia zagrażającego życiu – należy zastosować dożylne leki wazopresyjne.²⁰
• W przypadku bradykardii – wywoływanej przez zwiększone napięcie nerwu błędnego, zaleca się dożylne podanie atropiny.²¹
• W przypadku drgawek niereagujących na tlenoterapię – należy podać dożylnie benzodiazepiny lub barbiturany o ultrakrótkim czasie działania.²²

Przeciwwskazania i ograniczenia leczenia

W leczeniu przedawkowania lidokainy należy pamiętać o kilku istotnych przeciwwskazaniach:²³

• Przeciwwskazane jest stosowanie działających ośrodkowo leków analeptycznych (pobudzających ośrodkowy układ nerwowy).
• Brak specyficznego antidotum – nie istnieje konkretne antidotum dla lidokainy.
• Brak skuteczności hemodializy – lidokainy nie można skutecznie usunąć z organizmu poprzez zastosowanie hemodializy.