Przedawkowanie leku ItraPol – potencjalne zagrożenia i postępowanie

Przedawkowanie produktu leczniczego ItraPol, zawierającego chlorek itru (90Y), stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta ze względu na radiologiczny charakter substancji czynnej. Należy pamiętać, że ItraPol jako prekursor radiofarmaceutyku występuje w postaci roztworu zawierającego 0,925-37 GBq itru (90Y) w objętości od 0,010 ml do 2 ml w postaci chlorku itru w roztworze rozcieńczonego kwasu solnego.¹

Mechanizm toksyczności przy przedawkowaniu

Nieumyślne podanie produktu ItraPol prowadzi do obecności wolnego chlorku itru (90Y) w organizmie pacjenta. Ta sytuacja skutkuje przede wszystkim nasilonym działaniem toksycznym na szpik kostny oraz poważnym uszkodzeniem hematopoetycznych komórek macierzystych.²

Należy pamiętać, że itr (90Y) jest izotopem promieniotwórczym, który rozpada się do stabilnego cyrkonu (90Zr) emitując promieniowanie beta o maksymalnej energii 2,28 MeV, a jego okres półtrwania wynosi 2,67 dnia (64,1 godzin).³

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku nieumyślnego podania produktu ItraPol, kluczowym działaniem jest natychmiastowe obniżenie radioaktywności w organizmie pacjenta. Należy to przeprowadzić poprzez podanie substancji chelatujących w ciągu pierwszej godziny od ekspozycji.⁴

Zalecane substancje chelatujące to:

• Ca-DTPA (dietylenotriaminooctan trisodu wapnia)
• Ca-EDTA (etylenodiaminooctan disodu wapnia)

Substancje te powinny być dostępne w każdej placówce medycznej stosującej ItraPol do znakowania produktów leczniczych do celów terapeutycznych.⁵

Mechanizm działania substancji chelatujących

Substancje chelatujące (Ca-DTPA, Ca-EDTA) mają zdolność tworzenia rozpuszczalnych w wodzie kompleksów poprzez wymianę jonową między wapniem i itrem, co skutecznie obniża radioaktywność wolnego itru (90Y). Utworzone kompleksy są następnie szybko eliminowane z organizmu przez nerki.⁶

Protokół podania substancji chelatujących

Jeden gram substancji chelatującej należy podać w wolnym, trwającym 3-4 minuty, dożylnym wstrzyknięciu lub jako infuzję (1 g substancji chelatującej rozpuszczony w 100-250 ml glukozy lub roztworu izotonicznego chlorku sodu).⁷

Czas podjęcia działania a skuteczność terapii

Skuteczność terapii chelatującej jest ściśle zależna od czasu, jaki upłynął od nieumyślnego podania ItraPol:

• Maksymalna skuteczność: bezpośrednio po ekspozycji lub w ciągu pierwszej godziny, gdy radionuklid krąży jeszcze w płynach tkankowych i znajduje się w osoczu
• Zmniejszona skuteczność: po upływie więcej niż 1 godziny od ekspozycji – podanie substancji chelatującej jest nadal zasadne, ale jej działanie jest ograniczone
• Maksymalny czas terapii: dożylne podawanie substancji chelatujących nie powinno być kontynuowane dłużej niż przez 2 godziny

⁸

Monitorowanie stanu pacjenta

We wszystkich przypadkach przedawkowania ItraPol konieczne jest ścisłe monitorowanie parametrów krwi pacjenta. W razie wykrycia uszkodzenia czynności szpiku kostnego należy bezzwłocznie podjąć odpowiednie działania terapeutyczne.⁹

Uwalnianie itru ze znakowanych produktów

Warto zaznaczyć, że toksyczność wolnego itru (90Y) uwalnianego in vivo ze znakowanych produktów leczniczych do organizmu w trakcie terapii, również można obniżyć poprzez podanie substancji chelatujących.¹⁰

Tabela objawów przedawkowania ItraPol