Właściwości farmakokinetyczne
Hydroxyzinum Espefa 10 mg/5 ml

Właściwości farmakokinetyczne hydroksyzyny

Absorpcja

Po podaniu doustnym, hydroksyzyna wykazuje szybkie wchłanianie z przewodu pokarmowego. Efekt uspokajający występuje relatywnie szybko, już po 15-30 minutach od podania i utrzymuje się przez 4-6 godzin. Maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) osiągane jest w ciągu około 2 godzin po doustnym przyjęciu leku. Jednorazowe dawki 25 mg i 50 mg hydroksyzyny u dorosłych pacjentów generują odpowiednio Cmax na poziomie 30 ng/ml i 70 ng/ml. Należy podkreślić, że kinetyka wchłaniania jest zbliżona zarówno dla formy tabletkowej, jak i syropowej, co wskazuje na porównywalny profil ekspozycji niezależnie od postaci farmaceutycznej.¹

Przy regularnym podawaniu leku raz na dobę, stężenie hydroksyzyny wzrasta o około 30%. Biodostępność hydroksyzyny po podaniu doustnym wynosi około 80% w porównaniu do podania domięśniowego.²

Dystrybucja

Hydroksyzyna charakteryzuje się szeroką dystrybucją w organizmie, osiągając zwykle wyższe stężenia w tkankach niż w osoczu. Pozorna objętość dystrybucji u dorosłych pacjentów mieści się w zakresie od 7 do 16 l/kg masy ciała. Istotną cechą hydroksyzyny jest jej zdolność do przenikania do skóry po podaniu doustnym, gdzie osiąga wyższe stężenia niż w surowicy – zarówno po pojedynczym, jak i wielokrotnym podaniu.³

Hydroksyzyna posiada również zdolność przenikania przez barierę krew-mózg, co tłumaczy jej działanie ośrodkowe, oraz przez barierę łożyskową, osiągając wyższe stężenia w organizmie płodu niż u matki, co należy uwzględnić podczas terapii u kobiet w ciąży.⁴

Metabolizm

Hydroksyzyna podlega intensywnemu metabolizmowi w organizmie. Głównym metabolitem jest cetyryzyna, stanowiąca około 45% dawki doustnej, a jej powstawanie jest katalizowane przez enzym dehydrogenazę alkoholową. Cetyryzyna wykazuje istotne działanie blokujące wobec obwodowych receptorów H1, co przyczynia się do efektu przeciwhistaminowego. W procesach metabolicznych hydroksyzyny zidentyfikowano także inne metabolity, w tym metabolit N-dealkilowany oraz metabolit O-dealkilowany, charakteryzujący się długim okresem półtrwania w osoczu wynoszącym 59 godzin.⁵

W metabolizmie hydroksyzyny uczestniczy także izoenzym CYP3A4/5 z rodziny cytochromu P450, który bierze udział w opisanych powyżej szlakach metabolicznych.⁶

Eliminacja

Okres półtrwania hydroksyzyny u dorosłych wynosi średnio około 14 godzin, przy czym obserwuje się pewne zróżnicowanie między pacjentami (zakres: 7-20 godzin). Pozorny całkowity klirens leku wynosi 13 ml/min na kg masy ciała. Z moczem wydala się jedynie niewielka ilość (0,8%) niezmienionej hydroksyzyny. Główny metabolit, cetyryzyna, jest wydalany z moczem w ilości stanowiącej około 25% podanej doustnie dawki hydroksyzyny.⁷

Farmakokinetyka w populacjach szczególnych

Osoby w podeszłym wieku

Badania farmakokinetyczne przeprowadzone u 9 zdrowych osób w podeszłym wieku (średnia wieku 69,5 ± 3,7 lat) po doustnym podaniu jednorazowej dawki 0,7 mg/kg masy ciała wykazały istotne zmiany w parametrach farmakokinetycznych. Okres półtrwania w fazie eliminacji hydroksyzyny był znacząco wydłużony i wynosił 29 godzin (w porównaniu do 14 godzin u młodszych dorosłych). Dodatkowo zaobserwowano zwiększenie pozornej objętości dystrybucji do 22,5 l/kg masy ciała. Ze względu na te zmiany zaleca się zmniejszenie dawki dobowej hydroksyzyny u pacjentów w podeszłym wieku.⁸

Dzieci

Parametry farmakokinetyczne hydroksyzyny oceniano u 12 dzieci (średni wiek 6,1 ± 4,6 lat; średnia masa ciała 22,0 ± 12,0 kg) po podaniu pojedynczej dawki 0,7 mg/kg. Pozorny klirens osoczowy u dzieci był około 2,5-krotnie większy w porównaniu do dorosłych. Okres półtrwania hydroksyzyny w populacji pediatrycznej był krótszy niż u dorosłych i wykazywał zależność od wieku pacjenta – wynosił około 4 godziny u dzieci rocznych oraz wydłużał się do około 11 godzin u czternastolatków. Te istotne różnice farmakokinetyczne determinują konieczność dostosowania dawkowania u dzieci.⁹

Niewydolność wątroby

U pacjentów z wtórną niewydolnością wątroby spowodowaną pierwotną marskością żółciową zaobserwowano znaczące zmiany w farmakokinetyce hydroksyzyny. Całkowity klirens leku stanowił jedynie 66% wartości klirensu osób zdrowych. Okres półtrwania hydroksyzyny był wyraźnie wydłużony do 37 godzin. Dodatkowo u tych pacjentów stężenie głównego metabolitu, cetyryzyny, w surowicy krwi było większe w porównaniu do młodych osób z prawidłową funkcją wątroby. Ze względu na te istotne zmiany, u pacjentów z niewydolnością wątroby zalecane jest zmniejszenie dawki dobowej lub modyfikacja częstości dawkowania hydroksyzyny.¹⁰

Niewydolność nerek

Farmakokinetykę hydroksyzyny badano również u 8 pacjentów z ciężką niewydolnością nerek (klirens kreatyniny: 24 ± 7 ml/min). Interesujące jest, że zakres ekspozycji (AUC) na samą hydroksyzynę nie uległ istotnej zmianie, natomiast zaobserwowano znaczący wzrost ekspozycji na jej metabolit, cetyryzynę. Ponieważ metabolit ten nie jest skutecznie usuwany podczas hemodializy, istnieje ryzyko jego istotnej kumulacji przy wielokrotnym podawaniu hydroksyzyny.¹¹

Ze względu na ryzyko kumulacji cetyryzyny, u pacjentów z niewydolnością nerek zaleca się zmniejszenie dawki dobowej hydroksyzyny.¹²

Inne zalecenia

W przypadku planowanych śródskórnych testów alergicznych z podaniem alergenów lub histaminy, zaleca się przerwanie podawania hydroksyzyny na co najmniej 4 dni przed wykonaniem badania. Jest to podyktowane właściwościami przeciwhistaminowymi leku, które mogą wpływać na wyniki wspomnianych testów.¹³