Właściwości farmakodynamiczne hydroksyzyny chlorowodorku

Hydroksyzyna chlorowodorek jest substancją czynną należącą do grupy farmakoterapeutycznej: leki psycholeptyczne, anksjolityki, pochodne difenylometanu, oznaczonej kodem ATC: N05BB01. Jest to związek chemiczny, który nie należy do grupy fenotiazyn, rezerpiny, meprobamatu czy benzodiazepin, co wyróżnia go na tle innych leków o działaniu przeciwlękowym.¹

Mechanizm działania

Podstawowy mechanizm działania hydroksyzyny chlorowodorku opiera się na silnym antagonizmie wobec receptorów histaminowych H1. Lek charakteryzuje się wyraźnym działaniem przeciwświądowym i przeciwalergicznym. Efekty te pojawiają się stosunkowo szybko – około godziny po podaniu, a utrzymują się przez minimum 24 godziny. Dodatkowo hydroksyzyna wykazuje działanie uspokajające poprzez wpływ na twór siatkowaty. Efekt sedatywny pojawia się już po około 15 minutach i trwa przez około 12 godzin. W spektrum aktywności farmakologicznej hydroksyzyny znajdują się również działania: przeciwcholinergiczne, spazmolityczne oraz adrenolityczne.²

Działanie farmakodynamiczne i skuteczność kliniczna

W badaniach doświadczalnych i klinicznych udokumentowano działanie przeciwhistaminowe oraz rozszerzające oskrzela hydroksyzyny chlorowodorku. Lek wykazuje również właściwości przeciwwymiotne, co zostało potwierdzone zarówno w próbie apomorfinowej, jak i veriloidowej. Co istotne z punktu widzenia profilu bezpieczeństwa, hydroksyzyna w dawkach terapeutycznych nie zwiększa wydzielania soku żołądkowego ani jego kwasowości, a w większości przypadków obserwowano nawet łagodne działanie przeciwwydzielnicze.³

Badania kliniczne potwierdziły skuteczność hydroksyzyny w zmniejszaniu objawów skórnych. U zdrowych ochotników, zarówno dorosłych jak i dzieci, obserwowano zmniejszenie pokrzywki i zaczerwienienia po wcześniejszym śródskórnym wstrzyknięciu histaminy lub antygenów. Lek wykazuje również skuteczność w zmniejszaniu świądu w różnych dermatozach, takich jak pokrzywka, wyprysk i zapalenie skóry.⁴

U pacjentów z niewydolnością wątroby należy zwrócić uwagę na możliwość przedłużonego działania przeciwhistaminowego, które po pojedynczej dawce może utrzymywać się nawet do 96 godzin od podania.⁵

Właściwości anksjolityczne i sedacyjne

Badania zapisów elektroencefalograficznych (EEG) u zdrowych ochotników potwierdziły działanie anksjolityczno-sedacyjne hydroksyzyny. Efekt anksjolityczny został zweryfikowany w różnorodnych standardowych testach psychometrycznych. Badania polisomnograficzne przeprowadzone u pacjentów z zaburzeniami lękowymi i bezsennością wykazały korzystny wpływ hydroksyzyny na parametry snu po podaniu 50 mg w jednej lub kilku dawkach na dobę. Obserwowano:

• wydłużenie całkowitego czasu snu
• skrócenie całkowitego czasu przebudzeń nocnych
• skrócenie czasu zasypiania

⁶

U pacjentów z nasilonymi objawami lękowymi, po zastosowaniu dawki dobowej 3 × 50 mg odnotowano zmniejszenie napięcia mięśniowego. Co istotne, hydroksyzyna nie wywoływała zaburzeń pamięci, a po 4-tygodniowym leczeniu pacjentów z zaburzeniami lękowymi nie obserwowano objawów odstawienia.⁷

Czas rozpoczęcia działania

Czas do wystąpienia poszczególnych efektów farmakologicznych hydroksyzyny chlorowodorku różni się w zależności od typu działania:

• Działanie przeciwhistaminowe – pojawia się po około 1 godzinie od doustnego podania
• Działanie sedacyjne – rozpoczyna się po 30-45 minutach od zażycia tabletki

Dodatkowo hydroksyzyna wykazuje działanie spazmolityczne i sympatykolityczne. Ma słabe powinowactwo do receptorów muskarynowych oraz łagodne działanie przeciwbólowe.⁸

Zastosowanie u dzieci i młodzieży

Właściwości farmakokinetyczne oraz przeciwświądowe hydroksyzyny chlorowodorku były przedmiotem badań w grupie 12 dzieci (średnia wieku 6,1 ± 4,6 lat) cierpiących na ciężkie atopowe zapalenie skóry. Po podaniu pojedynczej doustnej dawki 0,7 mg/kg masy ciała odnotowano znaczące zmniejszenie świądu w okresie od 1 do 24 godzin po podaniu. Szczególnie intensywne działanie przeciwświądowe (redukcja większa niż 85%) utrzymywało się od 2 do 12 godzin.⁹

Istotną obserwacją kliniczną jest fakt, że silne działanie przeciwświądowe utrzymuje się nawet przy niskich stężeniach substancji czynnej w surowicy (około 10% maksymalnych uzyskanych stężeń). W populacji pediatrycznej działanie biologiczne hydroksyzyny chlorowodorku wydaje się znacznie dłuższe, niż można by przewidzieć wyłącznie na podstawie wartości okresu półtrwania.¹⁰