Właściwości farmakodynamiczne chlorowodorku hydroksyzyny

Chlorowodorek hydroksyzyny należy do grupy terapeutycznej leków psycholeptycznych, podgrupy anksjolityki (kod ATC: N05B B01). Jest pochodną difenylometanu, przy czym istotną cechą jest fakt, że chemicznie nie jest związany z fenotiazynami, rezerpiną, meprobamatem czy benzodiazepinami, co stanowi o jego odrębności farmakodynamicznej. ¹

Mechanizm działania

Mechanizm działania hydroksyzyny polega przede wszystkim na hamowaniu aktywności określonych kluczowych obszarów podkorowych ośrodkowego układu nerwowego. Charakterystyczną cechą jest brak hamowania czynności kory mózgu, co odróżnia hydroksyzynę od wielu innych leków psychotropowych. ²

Działanie przeciwhistaminowe

Silne działanie przeciwhistaminowe oraz rozszerzające oskrzela zostało udowodnione zarówno w badaniach doświadczalnych, jak i potwierdzone w praktyce klinicznej. W standardowych badaniach wykazano zmniejszenie odczynu bąbel-rumień u zdrowych dorosłych ochotników oraz u dzieci po śródskórnym podaniu histaminy lub antygenów. Udowodniono również skuteczność hydroksyzyny w łagodzeniu świądu w różnych schorzeniach dermatologicznych, takich jak pokrzywka, wyprysk czy zapalenie skóry. ³

Co ważne dla praktyki klinicznej, u pacjentów z niewydolnością wątroby, działanie przeciwhistaminowe pojedynczej dawki hydroksyzyny może utrzymywać się znacznie dłużej, do 96 godzin po zastosowaniu leku. ⁴

Działanie przeciwlękowe i uspokajające

Zapisy elektroencefalograficzne (EEG) wykonane u zdrowych ochotników potwierdziły przeciwlękowe i uspokajające właściwości hydroksyzyny. Działanie anksjolityczne zostało potwierdzone u pacjentów w różnych klasycznych testach psychometrycznych, co pozwala na stosowanie leku w stanach lękowych o różnej etiologii. ⁵

Wpływ na parametry snu

Badania polisomnograficzne przeprowadzone u pacjentów z zaburzeniami lękowymi i bezsennością wykazały korzystny wpływ hydroksyzyny na architekturę snu po podaniu dawki 50 mg jednorazowo lub w dawkach podzielonych. Zaobserwowano:

• Wydłużenie całkowitego czasu snu ⁶
• Skrócenie całkowitego czasu przebudzeń w nocy ⁷
• Skrócenie czasu zasypiania ⁸

U pacjentów z zaburzeniami lękowymi odnotowano również zmniejszenie napięcia mięśniowego po zastosowaniu dawki dobowej 3 x 50 mg. Jest to istotny efekt kliniczny, gdyż napięcie mięśniowe stanowi często somatyczny objaw lęku. ⁹

Brak zaburzeń pamięci i zespołu odstawienia

W przeciwieństwie do niektórych innych leków anksjolitycznych, podczas stosowania hydroksyzyny nie zaobserwowano zaburzeń pamięci, co jest istotną zaletą tej substancji. Po 4-tygodniowym leczeniu pacjentów z zaburzeniami lękowymi nie wystąpiły objawy odstawienia, co wskazuje na niski potencjał uzależniający leku. ¹⁰

Początek działania

Profil farmakokinetyczny hydroksyzyny charakteryzuje się zróżnicowanym początkiem działania w zależności od rodzaju aktywności farmakologicznej oraz postaci leku:

• Działanie przeciwhistaminowe rozpoczyna się po mniej niż 1 godzinie od podania produktu w postaci doustnej ¹¹
• Działanie sedacyjne rozpoczyna się:
  • Po 5-10 minutach od doustnego podania syropu ¹²
  • Po 30-45 minutach od podania tabletek ¹³

Inne działania farmakologiczne

Hydroksyzyna wykazuje również działanie spazmolityczne oraz sympatykolityczne, co poszerza spektrum jej zastosowań klinicznych. Ponadto, substancja charakteryzuje się słabym powinowactwem do receptorów muskarynowych oraz łagodnym działaniem przeciwbólowym. ¹⁴

Działanie przeciwwymiotne

Hydroksyzyna charakteryzuje się działaniem przeciwwymiotnym, które zostało wykazane w klasycznej próbie apomorfinowej. Jest to istotna właściwość kliniczna, pozwalająca na zastosowanie leku w określonych zaburzeniach związanych z nudnościami i wymiotami. ¹⁵

Wpływ na wydzielanie żołądkowe

Badania farmakologiczne i kliniczne wskazują, że hydroksyzyna w dawkach terapeutycznych nie zwiększa wydzielania kwasu żołądkowego ani jego kwasowości. Co więcej, w większości przypadków wykazuje łagodne działanie przeciwwydzielnicze, co może być korzystne u pacjentów z nadmierną sekrecją kwasu żołądkowego. ¹⁶