Właściwości farmakodynamiczne hydroksyzyny chlorowodorku

Hydroksyzyna chlorowodorek to substancja czynna należąca do grupy farmakoterapeutycznej leków psycholeptycznych, o charakterze anksjolitycznym, sklasyfikowana jako pochodna difenylometanu (kod ATC: N05BB01). Z punktu widzenia chemicznego nie należy do tej samej grupy co fenotiazyny, rezerpina, meprobamat ani benzodiazepiny, co determinuje jej unikalny profil farmakodynamiczny.¹

Mechanizm działania

Charakterystyczną cechą mechanizmu działania hydroksyzyny chlorowodorku jest brak hamowania czynności kory mózgu. Uważa się, że jej działanie polega na hamowaniu aktywności wybranych kluczowych obszarów podkorowych ośrodkowego układu nerwowego (OUN).²

Działania farmakodynamiczne i skuteczność kliniczna

Hydroksyzyna chlorowodorek wykazuje szerokie spektrum działań farmakodynamicznych, które zostały potwierdzone zarówno doświadczalnie, jak i klinicznie:³

• Działanie przeciwhistaminowe – potwierdzone w badaniach klinicznych, manifestujące się zmniejszeniem odczynu bąbel-rumień u zdrowych dorosłych ochotników oraz u dzieci po śródskórnym podaniu histaminy lub antygenów.⁴
• Działanie rozszerzające oskrzela – udowodnione eksperymentalnie i potwierdzone w praktyce klinicznej.⁵
• Działanie przeciwwymiotne – wykazane zarówno w próbie apomorfinowej, jak i w próbie veriloidowej.⁶
• Działanie przeciwwydzielnicze – badania farmakologiczne i kliniczne wskazują, że hydroksyzyna chlorowodorek w dawkach terapeutycznych nie zwiększa wydzielania soku żołądkowego ani jego kwasowości, a w większości przypadków wykazuje łagodne działanie przeciwwydzielnicze.⁷
• Działanie przeciwświądowe – udowodniono skuteczność hydroksyzyny chlorowodorku w zmniejszaniu świądu w różnych postaciach pokrzywki, wyprysku i zapalenia skóry.⁸
• Działanie anksjolityczno-sedacyjne – badania zapisów EEG u zdrowych ochotników potwierdziły to działanie, które zostało dodatkowo zweryfikowane u pacjentów w różnych klasycznych testach psychometrycznych.⁹

Istotnym aspektem jest wydłużenie działania przeciwhistaminowego w przypadku niewydolności wątroby – po podaniu pojedynczej dawki efekt może utrzymywać się nawet do 96 godzin.¹⁰

Wpływ na parametry snu i układ mięśniowy

Polisomnograficzne badania snu u pacjentów z zaburzeniami lękowymi i bezsennością wykazały, że hydroksyzyna chlorowodorek w dawce 50 mg podawana jednorazowo lub w kilku dawkach podzielonych na dobę powoduje:¹¹

• Wydłużenie całkowitego czasu snu
• Skrócenie całkowitego czasu przebudzeń w nocy
• Skrócenie czasu zasypiania

U pacjentów z zaburzeniami lękowymi, którzy otrzymywali dawkę dobową 3 x 50 mg, odnotowano zmniejszenie napięcia mięśniowego. Ważne jest również, że w badaniach nie zaobserwowano zaburzeń pamięci. Po 4-tygodniowym leczeniu pacjentów z zaburzeniami lękowymi nie stwierdzono objawów odstawienia.¹²

Początek działania i dodatkowe efekty farmakologiczne

Czas rozpoczęcia działania hydroksyzyny chlorowodorku zależy od rodzaju efektu farmakologicznego:¹³

• Działanie przeciwhistaminowe – rozpoczyna się po około 1 godzinie od doustnego podania produktu
• Działanie sedacyjne – rozpoczyna się po 30-45 minutach od podania tabletki

Oprócz głównych działań, hydroksyzyna chlorowodorek wykazuje również:¹⁴

• Działanie spazmolityczne
• Działanie sympatykolityczne
• Słabe powinowactwo do receptorów muskarynowych
• Łagodne działanie przeciwbólowe

Właściwości farmakodynamiczne w populacji pediatrycznej

Farmakokinetykę i działanie przeciwświądowe hydroksyzyny chlorowodorku badano w populacji pediatrycznej w grupie 12 dzieci (średnia wieku 6,1 ± 4,6 lat) z ciężkim atopowym zapaleniem skóry. Każdemu dziecku podano pojedynczą dawkę doustną 0,7 mg/kg masy ciała.¹⁵

Zaobserwowano następujące efekty kliniczne:¹⁶

• Znaczne zmniejszenie świądu w ciągu 1 do 24 godzin po podaniu dawki
• Redukcja świądu większa niż 85% utrzymująca się od 2 do 12 godzin
• Silne działanie przeciwświądowe utrzymujące się nawet przy niskich stężeniach substancji czynnej w surowicy (10% maksymalnych uzyskanych stężeń)

Szczególnie istotną obserwacją jest fakt, że u dzieci działanie biologiczne hydroksyzyny chlorowodorku wydaje się znacznie dłuższe, niż można by przewidzieć na podstawie wartości okresu półtrwania, co wskazuje na specyficzną farmakokinetykę i farmakodynamikę leku w tej grupie wiekowej.¹⁷