Farmakologia leków – wpływ na płodność, ciążę i laktację

Przy przekazywaniu informacji pacjentkom dotyczących stosowania produktu leczniczego Gexiro (zawiesina doustna zawierająca 32 mg/mL paracetamolu i 9,6 mg/mL ibuprofenu) w okresie planowania ciąży, podczas ciąży oraz laktacji, lekarz powinien uwzględnić szczegółowe dane kliniczne dotyczące poszczególnych substancji czynnych oraz ich potencjalny wpływ na organizm kobiety i rozwijający się płód.¹

Wpływ na płodność

Stosowanie komponentu ibuprofenowego zawartego w leku Gexiro może negatywnie wpływać na zdolności reprodukcyjne kobiet. Zaburzenia płodności u kobiet stosujących ibuprofen wynikają z jego mechanizmu działania związanego z hamowaniem syntezy prostaglandyn. Lekarz powinien poinformować pacjentkę, że w przypadku planowania ciąży lub trudności z zajściem w ciążę, stosowanie produktu leczniczego Gexiro nie jest zalecane. Ponadto, u pacjentek przechodzących diagnostykę niepłodności należy rozważyć odstawienie tego leku.²

Stosowanie w okresie ciąży

Dostępne dane kliniczne nie zawierają wystarczających informacji o bezpieczeństwie stosowania połączenia paracetamolu i ibuprofenu (Gexiro) u kobiet w ciąży. Dlatego ocenę ryzyka należy prowadzić w oparciu o dane dotyczące poszczególnych substancji czynnych.³

Pierwszy i drugi trymestr ciąży

Ibuprofen jako składnik leku Gexiro, będący inhibitorem syntezy prostaglandyn, wymaga szczególnej uwagi podczas pierwszego i drugiego trymestru ciąży. Badania epidemiologiczne wskazują na zwiększone ryzyko poronienia oraz występowania wad wrodzonych, szczególnie wad rozwojowych serca i wytrzewienia, po zastosowaniu inhibitorów syntezy prostaglandyn we wczesnej ciąży. Ryzyko wad rozwojowych układu sercowo-naczyniowego wzrasta z poziomu poniżej 1% do około 1,5%. Lekarz powinien poinformować pacjentkę, że ryzyko to narasta wraz ze zwiększaniem dawki i wydłużaniem czasu terapii.⁴

Badania na modelach zwierzęcych wykazały, że podawanie inhibitorów syntezy prostaglandyn powoduje zwiększoną utratę ciąż oraz zwiększoną śmiertelność zarodków i płodów zarówno w fazie przedimplantacyjnej, jak i poimplantacyjnej. Dodatkowo, u zwierząt otrzymujących te leki w okresie organogenezy obserwowano zwiększoną częstość występowania różnych wad rozwojowych, w tym wad w obrębie układu sercowo-naczyniowego.⁵

Szczególnej uwagi wymaga stosowanie leku Gexiro od 20. tygodnia ciąży. Lekarz powinien przekazać pacjentce, że stosowanie tego preparatu od tego momentu może powodować małowodzie wynikające z zaburzeń czynności nerek płodu. Stan ten pojawia się zwykle krótko po rozpoczęciu terapii i jest w większości przypadków odwracalny po przerwaniu leczenia. Odnotowano również przypadki zwężenia przewodu tętniczego po zastosowaniu ibuprofenu w drugim trymestrze ciąży, które zazwyczaj ustępowały po odstawieniu leku.⁶

W związku z powyższym, lekarz powinien przekazać następujące zalecenia:

• Ibuprofen zawarty w leku Gexiro nie powinien być stosowany w pierwszym i drugim trymestrze ciąży, chyba że jest to bezwzględnie konieczne
• Jeśli konieczne jest zastosowanie leku u kobiety planującej ciążę lub będącej w pierwszym lub drugim trymestrze, należy używać możliwie najmniejszej dawki przez najkrótszy możliwy czas
• Od 20. tygodnia ciąży, przy ekspozycji na lek Gexiro trwającej kilka dni, należy rozważyć monitorowanie przedporodowe w kierunku małowodzia i zwężenia przewodu tętniczego
• W przypadku stwierdzenia małowodzia lub zwężenia przewodu tętniczego, należy natychmiast przerwać stosowanie leku Gexiro

⁷

W odniesieniu do paracetamolu zawartego w leku Gexiro, dane z dużej liczby badań u kobiet w ciąży wskazują, że nie wywołuje on wad rozwojowych ani nie działa toksycznie na płód lub noworodka. Należy jednak zwrócić uwagę, że wyniki badań epidemiologicznych dotyczących wpływu paracetamolu na rozwój układu nerwowego u dzieci narażonych na jego działanie w okresie płodowym są niejednoznaczne. Paracetamol może być stosowany w okresie ciąży, jeżeli istnieją kliniczne wskazania, jednak z zachowaniem zasady najmniejszej skutecznej dawki, przez możliwie najkrótszy czas i z najmniejszą możliwą częstością.⁸

Trzeci trymestr ciąży

Stosowanie leku Gexiro w trzecim trymestrze ciąży jest przeciwwskazane ze względu na zawartość ibuprofenu. Inhibitory syntezy prostaglandyn, w tym ibuprofen, mogą w tym okresie narażać płód na:⁹

• Działanie toksyczne na układ krążenia i oddechowy – objawiające się zwężeniem i/lub przedwczesnym zamknięciem przewodu tętniczego oraz nadciśnieniem płucnym
• Zaburzenia czynności nerek – mogące prowadzić do małowodzia i związanych z nim powikłań

¹⁰

Ponadto, stosowanie leku Gexiro pod koniec ciąży może narażać matkę i płód na:¹¹

• Wydłużenie czasu krwawienia – działanie antyagregacyjne ibuprofenu może wystąpić nawet po bardzo małych dawkach
• Zahamowanie skurczów macicy – co może prowadzić do opóźnienia lub wydłużenia porodu

¹²

Z uwagi na powyższe zagrożenia, stosowanie produktu leczniczego Gexiro jest absolutnie przeciwwskazane w trzecim trymestrze ciąży.¹³

Stosowanie w okresie karmienia piersią

Lekarz powinien przekazać pacjentce następujące informacje dotyczące stosowania leku Gexiro w okresie laktacji:

• Paracetamol zawarty w leku Gexiro przenika do mleka kobiecego, jednak w ilościach nie mających znaczenia klinicznego
• Dostępne dane wskazują, że stosowanie paracetamolu nie stanowi przeciwwskazania do karmienia piersią
• Ibuprofen i jego metabolity mogą przenikać do mleka ludzkiego, ale w bardzo małych ilościach
• Nie odnotowano szkodliwego wpływu ibuprofenu na dzieci karmione piersią
• Zgodnie z dostępnymi dowodami naukowymi, przy krótkotrwałym stosowaniu leku Gexiro w zalecanych dawkach, nie ma konieczności przerywania karmienia piersią

¹⁴

Podsumowanie zaleceń dotyczących przekazywania informacji pacjentkom

Lekarz powinien w sposób szczegółowy wyjaśnić pacjentce wszystkie potencjalne zagrożenia związane ze stosowaniem leku Gexiro w kontekście płodności, ciąży i laktacji:

1. Dotyczące płodności:
   • Ibuprofen może zaburzać płodność kobiet
   • Nie zaleca się stosowania leku kobietom planującym ciążę
   • U pacjentek mających trudności z zajściem w ciążę lub będących w trakcie diagnostyki niepłodności należy rozważyć odstawienie leku
2. Dotyczące ciąży:
   • W pierwszym i drugim trymestrze ciąży lek Gexiro można stosować tylko jeśli jest to bezwzględnie konieczne, w możliwie najniższej dawce i przez najkrótszy możliwy czas
   • Od 20. tygodnia ciąży istnieje ryzyko małowodzia i zwężenia przewodu tętniczego u płodu – należy rozważyć odpowiednie monitorowanie przedporodowe
   • W trzecim trymestrze ciąży stosowanie leku Gexiro jest przeciwwskazane
3. Dotyczące karmienia piersią:
   • Krótkotrwałe stosowanie leku Gexiro w zalecanych dawkach nie wymaga przerwania karmienia piersią
   • Zarówno paracetamol jak i ibuprofen przenikają do mleka kobiecego, ale w ilościach nie stanowiących zagrożenia dla dziecka