Działania niepożądane
Explemed 10 mg

Działania niepożądane leku Explemed

Explemed zawierający arypiprazol jest lekiem przeciwpsychotycznym, którego stosowanie wiąże się z występowaniem szeregu działań niepożądanych o różnym nasileniu i częstości występowania. Znajomość profilu bezpieczeństwa tego leku ma kluczowe znaczenie dla właściwego monitorowania pacjentów i wczesnego wykrywania potencjalnych powikłań związanych z terapią.¹

Podsumowanie profilu bezpieczeństwa

W kontrolowanych badaniach klinicznych z placebo najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi były akatyzja i nudności, które występowały u ponad 3% pacjentów otrzymujących arypiprazol w formie doustnej.² Dane dotyczące działań niepożądanych pochodzą zarówno z badań klinicznych, jak i zgłoszeń po wprowadzeniu leku do obrotu.³

Klasyfikacja działań niepożądanych według częstości

Działania niepożądane związane z leczeniem arypiprazolem klasyfikowane są według częstości występowania w następujących kategoriach:<sup data-drug="Explemed" data-section="Działania niepożądane" title="Wszystkie działania niepożądane podano według klasyfikacji układ/narząd i częstości: bardzo często (≥ 1/10), często (≥ 1/100 do < 1/10); niezbyt często (≥ 1/1 000 do < 1/100), rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1 000), bardzo rzadko (4

• Bardzo często: występujące u ≥1/10 pacjentów
• Często: występujące u ≥1/100 do <1/10 pacjentów
• Niezbyt często: występujące u ≥1/1 000 do <1/100 pacjentów
• Rzadko: występujące u ≥1/10 000 do <1/1 000 pacjentów
• Bardzo rzadko: występujące u <1/10 000 pacjentów
• Częstość nieznana: nie może być określona na podstawie dostępnych danych

Warto podkreślić, że dla działań niepożądanych zgłaszanych po wprowadzeniu leku do obrotu, ze względu na ich spontaniczny charakter, częstość określana jest jako „nieznana”.⁵

Szczegółowe zestawienie działań niepożądanych

Poniżej przedstawiono tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych arypiprazolu według układów narządowych i częstości występowania. W obrębie każdej grupy o określonej częstości, działania niepożądane uszeregowano zgodnie ze zmniejszającym się nasileniem.⁶

Charakterystyka wybranych działań niepożądanych

Objawy pozapiramidowe

Objawy pozapiramidowe (EPS – Extrapyramidal Symptoms) stanowią istotną grupę działań niepożądanych związanych z leczeniem arypiprazolem. Ich częstość występowania różni się w zależności od wskazania, dawki leku oraz czasu trwania terapii.⁷

W długoterminowych badaniach u pacjentów ze schizofrenią częstość występowania objawów pozapiramidowych wynosiła:

• 25,8% w 52-tygodniowym badaniu kontrolowanym (w porównaniu do 57,3% w grupie haloperydolu)⁸
• 19% w 26-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo (13,1% w grupie placebo)⁹
• 14,8% w innym 26-tygodniowym badaniu kontrolowanym (15,1% w grupie olanzapiny)¹⁰

W przypadku leczenia epizodów maniakalnych w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej typu I, EPS obserwowano u:

• 23,5% pacjentów w 12-tygodniowym badaniu (53,3% w grupie haloperydolu)¹¹
• 26,6% pacjentów w innym 12-tygodniowym badaniu (17,6% w grupie litu)¹²
• 18,2% pacjentów w 26-tygodniowym badaniu leczenia podtrzymującego (15,7% w grupie placebo)¹³

Akatyzja

Akatyzja jako specyficzne działanie niepożądane występowała u 12,1% pacjentów z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi leczonych arypiprazolem (3,2% w grupie placebo) oraz u 6,2% pacjentów ze schizofrenią (3,0% w grupie placebo).¹⁴ Jest to subiektywne poczucie niepokoju ruchowego i przymus ruchu, zazwyczaj najbardziej nasilony w kończynach dolnych.

Dystonia

Dystonia, czyli długotrwałe nieprawidłowe skurcze grup mięśni, stanowi działanie niepożądane charakterystyczne dla leków przeciwpsychotycznych. Objaw ten może wystąpić u wrażliwych pacjentów już w pierwszych dniach leczenia.¹⁵

Objawy dystonii mogą obejmować:¹⁶

• Skurcze mięśni szyi (mogące postępować do ucisku w gardle)
• Trudności z przełykaniem
• Trudności z oddychaniem
• Zaburzenia ruchów języka

Zwiększone ryzyko wystąpienia ostrej dystonii obserwuje się u mężczyzn oraz w młodszych grupach wiekowych.¹⁷ Dystonia częściej występuje przy stosowaniu większych dawek leków przeciwpsychotycznych pierwszej generacji.¹⁸

Wpływ na stężenie prolaktyny

W przeciwieństwie do wielu innych leków przeciwpsychotycznych, arypiprazol może wywoływać zarówno zwiększenie, jak i zmniejszenie stężenia prolaktyny w surowicy.¹⁹

W populacji młodzieży ze schizofrenią (13-17 lat) leczonej arypiprazolem przez okres do 2 lat, małe stężenie prolaktyny w surowicy stwierdzono u:<sup data-drug="Explemed" data-section="Działania niepożądane" title="W zebranej populacji nastolatków (13 do 17 lat) chorych na schizofrenię, leczonych do 2 lat, przypadki małego stężenia prolaktyny w surowicy stwierdzono u 29,5 % dziewcząt (< 3 ng/ml) i 48,3 % chłopców (20

• 29,5% dziewcząt (<3 ng/ml)
• 48,3% chłopców (<2 ng/ml)

W badaniach długoterminowych (do 72 miesięcy) u młodzieży ze schizofrenią, częstość występowania małych stężeń prolaktyny wynosiła 25,6% u dziewcząt i 45,0% u chłopców.<sup data-drug="Explemed" data-section="Działania niepożądane" title="W grupie młodzieży (w wieku 13 do 17 lat) ze schizofrenią, otrzymującej dawki arypiprazolu od 5 mg do 30 mg przez okres maksymalnie do 72 miesięcy, częstość występowania małych stężeń prolaktyny w surowicy u pacjentek (< 3 ng/ml) i u pacjentów (21

Zaburzenia metaboliczne i parametry laboratoryjne

Porównanie arypiprazolu z placebo pod względem wpływu na parametry laboratoryjne i lipidowe nie wykazało medycznie istotnych różnic.²² Natomiast obserwowano przejściowe i bezobjawowe zwiększenie aktywności CPK (fosfokinazy kreatynowej) u 3,5% pacjentów leczonych arypiprazolem w porównaniu do 2,0% pacjentów otrzymujących placebo.²³

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

Schizofrenia u młodzieży

U nastolatków (13-17 lat) ze schizofrenią profil działań niepożądanych arypiprazolu był podobny do obserwowanego u dorosłych, z wyjątkiem następujących objawów, które występowały częściej:²⁴

• Bardzo często (≥1/10):
  • Senność/sedacja
  • Zaburzenia pozapiramidowe
• Często (≥1/100 do <1/10):
  • Suchość w jamie ustnej
  • Zwiększony apetyt
  • Niedociśnienie ortostatyczne

W długoterminowym badaniu prowadzonym metodą podwójnie ślepej próby z grupą kontrolną otrzymującą placebo, dodatkowo często (≥1/100 do ≤1/10) zgłaszano: zmniejszenie masy ciała, zwiększenie stężenia insuliny we krwi, arytmię i leukopenię.²⁵

Epizody maniakalne u młodzieży

U młodzieży (13-17 lat) z epizodami maniakalnymi w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym typu I, profil działań niepożądanych był podobny do obserwowanego u dorosłych, z wyjątkiem następujących objawów:²⁶

• Bardzo często (≥1/10):
  • Senność (23,0%)
  • Zaburzenia pozapiramidowe (18,4%)
  • Akatyzja (16,0%)
  • Zmęczenie (11,8%)
• Często (≥1/100 do <1/10):
  • Ból w górnej części brzucha
  • Zwiększenie częstości akcji serca
  • Zwiększenie masy ciała
  • Zwiększenie apetytu
  • Drżenie mięśni
  • Dyskineza

Częstość występowania niektórych działań niepożądanych była zależna od dawki, np.:²⁷

• Zaburzenia pozapiramidowe: 9,1% dla dawki 10 mg, 28,8% dla dawki 30 mg, 1,7% dla placebo
• Akatyzja: 12,1% dla dawki 10 mg, 20,3% dla dawki 30 mg, 1,7% dla placebo

Średnie zmiany masy ciała u młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym po 12 i 30 tygodniach leczenia wynosiły odpowiednio dla arypiprazolu 2,4 kg i 5,8 kg, a dla placebo 0,2 kg i 2,3 kg.²⁸

Porównanie działań niepożądanych w różnych grupach młodzieży

W populacji dzieci i młodzieży senność oraz zmęczenie obserwowano częściej u pacjentów z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym w porównaniu do pacjentów ze schizofrenią.²⁹

U młodzieży (10-17 lat) z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym, leczonej do 30 tygodni, małe stężenie prolaktyny w surowicy stwierdzono u 28,0% dziewcząt (<3 ng/ml) i 53,3% chłopców (<2 ng/ml).<sup data-drug="Explemed" data-section="Działania niepożądane" title="W populacji dzieci i młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym (10 do 17 lat), leczonych do 30 tygodni, przypadki małego stężenia prolaktyny w surowicy stwierdzono u 28,0 % dziewcząt (< 3 ng/ml) i 53,3 % chłopców (30

Zaburzenia kontroli impulsów

U pacjentów leczonych arypiprazolem mogą wystąpić następujące zaburzenia kontroli impulsów:³¹

• Patologiczne uzależnienie od hazardu
• Hiperseksualność
• Kompulsywna potrzeba wydawania pieniędzy
• Obżarstwo lub kompulsywne objadanie się

Przedawkowanie i jego objawy

W przypadku przedawkowania arypiprazolu mogą wystąpić różnorodne objawy podmiotowe i przedmiotowe. W badaniach klinicznych i po wprowadzeniu produktu do obrotu odnotowano przypadki przedawkowania arypiprazolu u dorosłych, z szacowaną dawką do 1260 mg, które nie zakończyły się zgonem.³²

Do potencjalnie istotnych klinicznie objawów przedawkowania u dorosłych należą:³³

• Letarg
• Wzrost ciśnienia tętniczego krwi
• Senność
• Przyspieszona czynność serca (tachykardia)
• Nudności
• Wymioty
• Biegunka

U dzieci zgłaszano przypadki przedawkowania arypiprazolu (do 195 mg) bez zgonów, z następującymi potencjalnie istotnymi klinicznie objawami:³⁴

• Senność
• Przejściowa utrata świadomości
• Objawy pozapiramidowe

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku przedawkowania leku należy zastosować leczenie podtrzymujące, które obejmuje:³⁵

• Utrzymanie drożności dróg oddechowych
• Dotlenienie i wentylację
• Leczenie objawowe

Konieczne jest również monitorowanie czynności układu krążenia, obejmujące stałe monitorowanie zapisu elektrokardiograficznego w celu wykrycia możliwych zaburzeń rytmu serca.³⁶

Aktywowany węgiel (50 g) podany w ciągu godziny od zażycia arypiprazolu obniża maksymalne stężenie leku w osoczu (Cmax) o około 41%, a pole pod krzywą stężenia w czasie (AUC) o około 51%, co wskazuje na jego skuteczność w leczeniu przedawkowania.³⁷

Hemodializa ma ograniczoną wartość w leczeniu przedawkowania arypiprazolu ze względu na znaczny stopień wiązania leku z białkami osocza.³⁸

Zgłaszanie działań niepożądanych

Monitorowanie bezpieczeństwa stosowania leku po jego wprowadzeniu do obrotu ma kluczowe znaczenie dla określenia stosunku korzyści do ryzyka jego stosowania. Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych umożliwia nieprzerwane monitorowanie tego stosunku.³⁹

Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych:⁴⁰

• Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa
• Tel.: + 48 22 49 21 301
• Faks: + 48 22 49 21 309
• Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl