Właściwości farmakodynamiczne ezomeprazolu: wprowadzenie

Ezomeprazol jest przedstawicielem grupy farmakoterapeutycznej inhibitorów pompy protonowej (IPP), stosowanych w zaburzeniach wydzielania kwasu solnego, sklasyfikowany kodem ATC: A02BC05. Jest to S-izomer omeprazolu, wykazujący działanie zmniejszające wydzielanie kwasu w żołądku poprzez specyficzny, ukierunkowany mechanizm działania. Należy podkreślić, że właściwości farmakodynamiczne obydwu izomerów omeprazolu (R i S) są podobne, jednak ezomeprazol wykazuje szczególną skuteczność kliniczną.¹

Mechanizm działania

Ezomeprazol funkcjonuje jako słaba zasada, która w silnie kwaśnym środowisku kanalików wydzielniczych komórek okładzinowych żołądka osiąga znaczące stężenie. W tym środowisku ulega przekształceniu do czynnej postaci, która hamuje aktywność enzymu pompy protonowej – H⁺, K⁺-ATP-azy. Poprzez ten proces dochodzi do zahamowania zarówno podstawowego, jak i stymulowanego wydzielania kwasu w żołądku.²

Działanie farmakodynamiczne

Działanie farmakodynamiczne ezomeprazolu charakteryzuje się szybkim początkiem i długotrwałym efektem hamowania wydzielania kwasu solnego. Po doustnym podaniu w dawce 20 mg lub 40 mg, działanie leku rozpoczyna się w ciągu jednej godziny. Podczas pięciodniowego stosowania ezomeprazolu w dawce 20 mg raz na dobę, obserwuje się znaczącą redukcję maksymalnego wydzielania kwasu solnego po stymulacji pentagastryną – nawet o 90%. Pomiar ten przeprowadzono 6-7 godzin po podaniu leku w piątym dniu leczenia.³

Wpływ na pH żołądka

U pacjentów z objawami choroby refluksowej przełyku, po 5-dniowym podawaniu ezomeprazolu doustnie w dawce 20 mg lub 40 mg, obserwowano utrzymywanie się pH w żołądku powyżej 4 odpowiednio przez 13 i 17 godzin w ciągu doby. Efektywność działania różni się w zależności od zastosowanej dawki:⁴

• Przy dawce 20 mg na dobę – u 76% pacjentów wartość pH soku żołądkowego była większa od 4 przez co najmniej 8 godzin, u 54% przez co najmniej 12 godzin, a u 24% przez co najmniej 16 godzin
• Przy dawce 40 mg na dobę – u 97% pacjentów wartość pH soku żołądkowego była większa od 4 przez co najmniej 8 godzin, u 92% przez co najmniej 12 godzin, a u 56% przez co najmniej 16 godzin

⁵

Istnieje wyraźny związek między hamowaniem wydzielania kwasu a ekspozycją na ezomeprazol, co wykazano wykorzystując AUC jako zastępczy parametr dla stężeń leku w osoczu.⁶

Skuteczność kliniczna

Refluksowe zapalenie przełyku

Ezomeprazol wykazuje wysoką skuteczność w leczeniu refluksowego zapalenia przełyku. Zagojenie zmian związanych z tą chorobą uzyskuje się u około 78% pacjentów leczonych przez 4 tygodnie ezomeprazolem w dawce 40 mg na dobę. Wydłużenie terapii do 8 tygodni przy zastosowaniu tej samej dawki pozwala osiągnąć wyleczenie u 93% pacjentów.⁷

Eradykacja Helicobacter pylori

Podawanie ezomeprazolu w dawce 20 mg dwa razy na dobę, w połączeniu z odpowiednimi antybiotykami przez okres jednego tygodnia, prowadzi do skutecznej eradykacji zakażenia Helicobacter pylori u około 90% pacjentów. U pacjentów z niepowikłaną chorobą wrzodową dwunastnicy, po tygodniowym leczeniu eradykacyjnym, nie ma konieczności kontynuowania stosowania leków zmniejszających wydzielanie kwasu w celu uzyskania zagojenia wrzodu i ustąpienia objawów.⁸

Krwawienia wrzodowe

W randomizowanym badaniu klinicznym kontrolowanym placebo, z podwójnie ślepą próbą, analizowano skuteczność ezomeprazolu u pacjentów z endoskopowo potwierdzonym krwawieniem wrzodowym sklasyfikowanym według skali Forresta jako:

• Stopień Ia – 9% pacjentów
• Stopień Ib – 43% pacjentów
• Stopień IIa – 38% pacjentów
• Stopień IIb – 10% pacjentów

Pacjenci zostali losowo przydzieleni do grupy otrzymującej ezomeprazol w postaci roztworu do wlewów (n=375) lub do grupy placebo (n=389). Po hemostazie endoskopowej pacjenci otrzymywali:

• 80 mg ezomeprazolu we wlewie dożylnym przez 30 minut, a następnie ciągły wlew w tempie 8 mg na godzinę
• lub placebo przez 72 godziny

Po wstępnym 72-godzinnym okresie wszyscy pacjenci otrzymywali doustnie 40 mg ezomeprazolu przez 27 dni w celu zobojętniania kwasów. Zaobserwowano, że ponowne krwawienie wystąpiło:

• W ciągu 3 dni – u 5,9% pacjentów leczonych ezomeprazolem w porównaniu do 10,3% pacjentów w grupie placebo
• W ciągu 30 dni po terapii – u 7,7% w grupie leczonej ezomeprazolem w porównaniu do 13,6% w grupie placebo

⁹

Wrzody żołądka i NLPZ

Badania kliniczne potwierdziły wyższą skuteczność ezomeprazolu w porównaniu z ranitydyną w leczeniu wrzodów żołądka u pacjentów przyjmujących niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), włączając w to leki działające selektywnie na COX-2. Dwa badania kliniczne wykazały również, że ezomeprazol był skuteczniejszy niż placebo w zapobieganiu wrzodom żołądka i dwunastnicy u pacjentów w wieku powyżej 60 lat i/lub z chorobą wrzodową w wywiadzie, którzy przyjmowali NLPZ, w tym leki działające selektywnie na COX-2.^{60 lat i (lub) z chorobą wrzodową w wywiadzie) przyjmujących NLPZ, w tym działających selektywnie na COX-2.”>10}

Długoterminowe efekty biologiczne

Wpływ na poziom gastryny i CgA

Podczas leczenia lekami przeciwwydzielniczymi, w tym ezomeprazolem, stężenie gastryny w surowicy ulega zwiększeniu w odpowiedzi na zmniejszenie wydzielania kwasu solnego. Równocześnie obserwuje się wzrost stężenia chromograniny A (CgA) spowodowany zmniejszeniem kwasowości wewnątrzżołądkowej. Należy zaznaczyć, że zwiększone stężenie CgA może zakłócać badania diagnostyczne wykrywające obecność guzów neuroendokrynnych. Z tego powodu zaleca się przerwanie leczenia inhibitorami pompy protonowej na okres od 5 dni do 2 tygodni przed pomiarem stężenia CgA, aby umożliwić powrót jego wartości do zakresu referencyjnego.¹¹

Wpływ na komórki ECL

U pacjentów dorosłych oraz u dzieci podczas długotrwałego stosowania ezomeprazolu obserwowano zwiększenie liczby komórek ECL (enterochromaffin-like cells), co prawdopodobnie wynika ze zwiększonego stężenia gastryny w surowicy. Zjawisko to jest jednak uznawane za klinicznie nieistotne.¹²

W badaniach z udziałem dzieci i młodzieży (w wieku poniżej 1 roku do 17 lat) z GERD, leczonych inhibitorami pompy protonowej przez długi czas, u 61% dzieci wystąpiła niewielkiego stopnia hiperplazja komórek ECL. Co istotne, nie zaobserwowano rozwoju zanikowego zapalenia błony śluzowej żołądka ani rakowiaka, co potwierdza bezpieczeństwo stosowania leku w populacji pediatrycznej.<sup data-drug="Esomeprazol Towa" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="W badaniu z udziałem dzieci i młodzieży (w wieku 13

Inne długoterminowe efekty

Długotrwałe leczenie lekami zmniejszającymi wydzielanie kwasu solnego w żołądku może prowadzić do nieznacznego wzrostu częstości występowania torbieli gruczołowych żołądka. Zmiany te stanowią fizjologiczne następstwo znacznego zahamowania wydzielania kwasu, mają charakter łagodny i są zazwyczaj przemijające.¹⁴

Ryzyko zakażeń przewodu pokarmowego

Zmniejszona kwaśność soku żołądkowego, spowodowana różnymi czynnikami, w tym stosowaniem inhibitorów pompy protonowej, może prowadzić do zwiększenia liczby bakterii w żołądku, które normalnie występują w przewodzie pokarmowym. W konsekwencji stosowanie leków z grupy IPP może powodować nieznacznie zwiększone ryzyko zakażeń pokarmowych wywołanych bakteriami, takimi jak:

• Salmonella
• Campylobacter
• Clostridium difficile (szczególnie u pacjentów hospitalizowanych)

¹⁵