Właściwości farmakodynamiczne
Escitalopram LEK-AM 20 mg

Właściwości farmakodynamiczne escytalopramu

Escytalopram należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako leki przeciwdepresyjne, a dokładniej do podgrupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI). W klasyfikacji anatomiczno-terapeutyczno-chemicznej (ATC) przypisano mu kod N 06 AB 10, co wskazuje na jego przynależność do leków działających na układ nerwowy, przeciwdepresyjnych, inhibitorów wychwytu serotoniny.¹

Mechanizm działania na poziomie molekularnym

Podstawowy mechanizm działania escytalopramu opiera się na selektywnym hamowaniu wychwytu zwrotnego serotoniny (5-HT). Substancja ta charakteryzuje się wysokim powinowactwem do głównego miejsca wiązania na transporterze serotoniny. Dodatkowo wykazuje zdolność wiązania się z allosterycznym miejscem tego transportera, jednak z powinowactwem niższym około 1000-krotnie. Farmakologiczne i kliniczne działanie escytalopramu wynika wyłącznie z hamowania wychwytu zwrotnego serotoniny, co stanowi jedyny prawdopodobny mechanizm jego aktywności terapeutycznej.²

Istotną cechą profilu farmakologicznego escytalopramu jest brak powinowactwa lub bardzo niskie powinowactwo do licznych receptorów w centralnym układzie nerwowym, w tym:

• Receptorów serotoninergicznych 5-HT1A i 5-HT2
• Receptorów dopaminergicznych D1 i D2
• Receptorów adrenergicznych α1, α2 i β
• Receptorów histaminowych H1
• Receptorów muskarynowych cholinergicznych
• Receptorów benzodiazepinowych
• Receptorów opioidowych

³

Efekty elektrofizjologiczne

W badaniach elektrokardiograficznych prowadzonych metodą podwójnie ślepej próby z kontrolą placebo u zdrowych ochotników, oceniano wpływ escytalopramu na odstęp QTc. Zaobserwowano wydłużenie odstępu QTc (skorygowanego metodą Friderica) w stosunku do wartości wyjściowych o 4,3 milisekundy (90% CI: 2,2; 6,4) po zastosowaniu dawki 10 mg na dobę oraz o 10,7 milisekund (90% CI: 8,6; 12,8) po zastosowaniu dawki 60 mg na dobę. Te dane wskazują na zależność efektu od zastosowanej dawki i należy je uwzględnić w praktyce klinicznej, szczególnie w kontekście przeciwwskazań, specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności, interakcji, działań niepożądanych oraz przedawkowania.⁴

Skuteczność kliniczna w poszczególnych wskazaniach

Duże epizody depresyjne

Skuteczność escytalopramu w leczeniu dużych epizodów depresyjnych została potwierdzona w trzech z czterech krótkoterminowych (8-tygodniowych) badaniach klinicznych z zastosowaniem metodyki podwójnie ślepej próby z kontrolą placebo. Dodatkowo przeprowadzono długoterminowe badanie oceniające skuteczność w profilaktyce nawrotów, w którym uczestniczyło 274 pacjentów z pozytywną odpowiedzią na escytalopram w dawkach 10 mg lub 20 mg na dobę w początkowej 8-tygodniowej fazie otwartej. Pacjenci zostali następnie losowo przydzieleni do grup kontynuujących leczenie escytalopramem w tej samej dawce lub otrzymujących placebo przez okres do 36 tygodni. Analiza wyników wykazała, że u pacjentów kontynuujących terapię escytalopramem czas do nawrotu choroby był znacząco dłuższy w porównaniu z grupą przyjmującą placebo. Badanie to dostarcza istotnych dowodów na skuteczność escytalopramu w długoterminowej profilaktyce nawrotów depresji.⁵

Fobia społeczna

W przypadku fobii społecznej, escytalopram wykazał skuteczność zarówno w badaniach krótkoterminowych, jak i długoterminowych. Przeprowadzono trzy 12-tygodniowe badania oceniające skuteczność doraźnego leczenia oraz jedno 6-miesięczne badanie ukierunkowane na zapobieganie nawrotom u pacjentów, którzy pozytywnie zareagowali na wcześniejsze leczenie. Dodatkowo przeprowadzono 24-tygodniowe badanie mające na celu ustalenie optymalnego schematu dawkowania. W tym badaniu wykazano skuteczność escytalopramu w trzech różnych dawkach: 5 mg, 10 mg i 20 mg, co pozwala na dostosowanie terapii do indywidualnych potrzeb pacjenta i optymalną kontrolę objawów przy jednoczesnej minimalizacji ewentualnych działań niepożądanych.⁶

Zaburzenie lękowe uogólnione

Skuteczność escytalopramu w leczeniu zaburzenia lękowego uogólnionego została potwierdzona we wszystkich czterech przeprowadzonych badaniach z zastosowaniem metodyki podwójnie ślepej próby z kontrolą placebo. W badaniach tych oceniano działanie escytalopramu w dawkach 10 mg i 20 mg na dobę.⁷

Zbiorcza analiza wyników z trzech badań o podobnym schemacie, obejmujących łącznie 840 pacjentów (421 leczonych escytalopramem i 419 otrzymujących placebo), wykazała znaczącą przewagę escytalopramu nad placebo. Odpowiedź na leczenie uzyskano u 47,5% pacjentów w grupie escytalopramu w porównaniu z 28,9% w grupie placebo. Remisję osiągnęło 37,1% pacjentów w grupie escytalopramu wobec 20,8% w grupie placebo. Co istotne, efekt terapeutyczny był widoczny już w pierwszym tygodniu leczenia, co wskazuje na szybki początek działania leku.⁸

Długoterminową skuteczność escytalopramu w dawce 20 mg na dobę w zaburzeniu lękowym uogólnionym oceniano w randomizowanym badaniu trwającym od 24 do 76 tygodni. W badaniu tym uczestniczyło 373 pacjentów, którzy wykazali odpowiedź na leczenie podczas 12-tygodniowej fazy otwartej. Wyniki potwierdziły utrzymywanie się efektu terapeutycznego w długoterminowej perspektywie.⁹

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne

Skuteczność escytalopramu w leczeniu zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD) została oceniona w randomizowanym badaniu klinicznym z podwójnie ślepą próbą. Po 12 tygodniach leczenia pacjenci otrzymujący escytalopram w dawce 20 mg na dobę wykazywali istotną statystycznie poprawę względem grupy placebo, mierzoną za pomocą całkowitej punktacji w skali Y-BOCS (Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale – skala Yale-Brown do oceny nasilenia objawów obsesyjno-kompulsyjnych). W późniejszej fazie badania, po 24 tygodniach terapii, przewagę nad placebo wykazali również pacjenci otrzymujący escytalopram w dawce 10 mg na dobę.¹⁰

Dodatkowo przeprowadzono badanie oceniające skuteczność escytalopramu w zapobieganiu nawrotom zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego. Pacjenci, którzy wykazali pozytywną reakcję na escytalopram podczas 16-tygodniowej fazy otwartej, zostali zakwalifikowani do 24-tygodniowej fazy z randomizacją, podwójnie ślepą próbą i kontrolą placebo. Wyniki potwierdziły skuteczność escytalopramu w dawkach 10 i 20 mg na dobę w zapobieganiu nawrotom OCD, co ma istotne znaczenie kliniczne ze względu na przewlekły i nawracający charakter tego zaburzenia.¹¹