Właściwości farmakodynamiczne
Edicin 500 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku Edicin

Wankomycyna, substancja czynna produktu leczniczego Edicin, jest trójpierścieniowym antybiotykiem glikopeptydowym stosowanym w leczeniu poważnych zakażeń bakteryjnych. Edicin jest dostępny w postaci proszku do sporządzania roztworu do infuzji w dwóch dawkach: 500 mg i 1 g. Lek należy do grupy farmakoterapeutycznej antybiotyków glikopeptydowych (kod ATC: J01XA01) oraz leków przeciwzakaźnych stosowanych w chorobach jelit (kod ATC: A07AA09).¹

Mechanizm działania

Wankomycyna wykazuje działanie bakteriobójcze poprzez hamowanie syntezy ściany komórkowej wrażliwych bakterii. Mechanizm ten polega na wiązaniu się z dużym powinowactwem z D-alanylo-D-alaninowym końcem cząsteczek prekursorowych ściany komórkowej bakterii. Działanie bakteriobójcze wankomycyny jest stosunkowo powolne i skuteczne głównie wobec aktywnie dzielących się mikroorganizmów. Dodatkowo, wankomycyna zaburza przepuszczalność błony komórkowej bakterii oraz hamuje syntezę RNA, co przyczynia się do jej działania przeciwbakteryjnego.²

Zależności farmakokinetyczno-farmakodynamiczne (PK/PD)

Skuteczność wankomycyny jest niezależna od stężenia, a głównym parametrem przewidującym jej efektywność jest stosunek pola powierzchni pod krzywą stężenia leku w czasie (AUC) do minimalnego stężenia hamującego (MIC) dla docelowego patogenu. Na podstawie badań in vitro oraz ograniczonych danych klinicznych, docelowy stosunek AUC/MIC wynoszący 400 uznaje się za wartość konieczną do osiągnięcia skuteczności klinicznej wankomycyny. W przypadku patogenów o MIC ≥1,0 mg/l, zaleca się stosowanie dawek z górnej części zakresu terapeutycznego oraz utrzymywanie wysokich stężeń minimalnych w surowicy (15-20 mg/l).³

Mechanizm oporności

Nabyta oporność na antybiotyki glikopeptydowe, w tym wankomycynę, występuje najczęściej wśród enterokoków. Mechanizm tej oporności polega na nabyciu kompleksów genów van, które modyfikują punkt uchwytu antybiotyku, zmieniając D-alanylo-D-alaninę na D-alanylo-D-mleczan lub D-alanylo-D-serynę. Z tymi zmodyfikowanymi strukturami wankomycyna wiąże się znacznie słabiej, co powoduje spadek jej skuteczności. W niektórych krajach obserwuje się rosnącą liczbę przypadków oporności, szczególnie niepokojący jest wzrost liczby wielolekoopornych szczepów Enterococcus faecium.⁴

U bakterii Staphylococcus aureus geny van obserwuje się rzadko. Zmniejszoną wrażliwość na wankomycynę u gronkowców powodują zmiany struktury ściany komórkowej, które najczęściej mają charakter heterogenny. Zgłaszano również występowanie szczepów metycylinoopornego Staphylococcus aureus (MRSA) o zmniejszonej wrażliwości na wankomycynę. Mechanizm tego typu oporności nie jest jeszcze w pełni poznany – wymaga obecności kilku elementów genetycznych oraz wielu mutacji.⁵

Wankomycyna nie wykazuje oporności krzyżowej z antybiotykami należącymi do innych grup. Występuje natomiast oporność krzyżowa z innymi antybiotykami glikopeptydowymi, takimi jak teikoplanina. Przypadki wtórnego rozwoju oporności podczas prowadzonej terapii wankomycyną są rzadkie.⁶

Działanie synergiczne

Wankomycyna wykazuje efekt synergiczny w skojarzeniu z innymi antybiotykami:

• Skojarzenie z antybiotykiem aminoglikozydowym działa synergicznie wobec wielu szczepów Staphylococcus aureus, paciorkowców z grupy D nienależących do enterokoków, enterokoków oraz paciorkowców z grupy Viridans⁷
• Skojarzenie z cefalosporyną działa synergicznie wobec niektórych szczepów Staphylococcus epidermidis opornych na oksacylinę⁸
• Skojarzenie z ryfampicyną działa synergicznie wobec Staphylococcus epidermidis i częściowo synergicznie wobec niektórych szczepów Staphylococcus aureus⁹

Należy pamiętać, że wankomycyna w skojarzeniu z cefalosporyną może również wywierać działanie antagonistyczne wobec niektórych szczepów Staphylococcus epidermidis, a w skojarzeniu z ryfampicyną wobec niektórych szczepów Staphylococcus aureus. Z tego powodu zaleca się przeprowadzenie testów działania synergicznego przed zastosowaniem terapii skojarzonej.¹⁰

Przed rozpoczęciem leczenia wankomycyną ważne jest pobranie próbek do posiewu bakterii w celu identyfikacji mikroorganizmów wywołujących zakażenie oraz określenia ich wrażliwości na wankomycynę.¹¹

Wartości graniczne w testach wrażliwości

Wankomycyna wykazuje aktywność przeciwbakteryjną wobec szerokiego spektrum bakterii Gram-dodatnich, w tym gronkowców, paciorkowców, enterokoków, pneumokoków i Clostridium. Bakterie Gram-ujemne są naturalnie oporne na działanie wankomycyny. Występowanie nabytej oporności może się różnić w zależności od regionu geograficznego i czasu, dlatego istotne jest korzystanie z lokalnych danych epidemiologicznych dotyczących oporności, szczególnie przy leczeniu ciężkich zakażeń.¹²

W przypadkach, gdy lokalne występowanie oporności jest powszechne i skuteczność leku może być ograniczona, zaleca się konsultację z ekspertem.¹³

Europejska Komisja ds. Badania Wrażliwości na Leki Przeciwdrobnoustrojowe (EUCAST) określiła następujące wartości graniczne minimalnego stężenia hamującego (MIC) dla wankomycyny:

Szczególną uwagę należy zwrócić na szczepy S. aureus z wartością MIC wankomycyny wynoszącą 2 mg/l, ponieważ znajdują się one na granicy rozkładu typu dzikiego, co może prowadzić do zaburzonej odpowiedzi klinicznej.¹⁴

Spektrum działania przeciwbakteryjnego

Wrażliwość drobnoustrojów na wankomycynę można podzielić na następujące kategorie:

Często wrażliwe gatunki

• Bakterie Gram-dodatnie:
  • Enterococcus faecalis
  • Staphylococcus aureus (w tym szczepy oporne na metycylinę)
  • Gronkowce koagulazoujemne
  • Streptococcus spp.
  • Streptococcus pneumoniae
  • Enterococcus spp.
  • Staphylococcus spp.
• Gatunki beztlenowe:
  • Clostridium spp. (z wyjątkiem Clostridium innocuum)
  • Eubacterium spp.
  • Peptostreptococcus spp.

Gatunki, w przypadku których problem może stanowić nabyta oporność

• Enterococcus faecium

Gatunki samoistnie oporne

• Wszystkie bakterie Gram-ujemne
• Gram-dodatnie gatunki tlenowe:
  • Erysipelothrix rhusiopathiae
  • Lactobacillus ze zdolnością heterofermentacji
  • Leuconostoc spp.
  • Pediococcus spp.
• Gatunki beztlenowe:
  • Clostridium innocuum

Należy podkreślić, że występowanie oporności na wankomycynę może różnić się w zależności od konkretnej placówki medycznej. Dlatego istotne jest, aby korzystać z aktualnych danych mikrobiologicznych dostarczanych przez lokalne laboratorium.¹⁵