Działania niepożądane leku Dotarem (kwas gadoterowy)

Dotarem zawierający kwas gadoterowy w postaci soli megluminowej (0,5 mmol/ml) jest środkiem kontrastowym stosowanym w diagnostyce obrazowej. Jak każdy produkt leczniczy, może powodować działania niepożądane, choć nie u każdego pacjenta one wystąpią. Profil bezpieczeństwa leku jest istotny z punktu widzenia praktyki klinicznej, szczególnie w kontekście stosowania diagnostycznego.¹

Ogólna charakterystyka działań niepożądanych

Działania niepożądane związane ze stosowaniem kwasu gadoterowego mają najczęściej charakter łagodny do umiarkowanego i są przejściowe. Obserwacje kliniczne wskazują, że najczęściej występującymi reakcjami są: reakcje w miejscu wstrzyknięcia, nudności oraz ból głowy.²

Wyniki badań klinicznych

W badaniach klinicznych najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi, występującymi niezbyt często (≥1/1000 do <1/100 przypadków), były:

• nudności
• ból głowy
• reakcje w miejscu wstrzyknięcia
• uczucie zimna
• niedociśnienie
• senność
• zawroty głowy
• uczucie gorąca
• uczucie pieczenia
• wysypka
• osłabienie
• zaburzenia smaku
• nadciśnienie

Powyższe działania niepożądane zaobserwowano w trakcie badań klinicznych, które objęły 2822 pacjentów.³

Doświadczenia po wprowadzeniu do obrotu

Po wprowadzeniu leku Dotarem do obrotu najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi były:

• nudności
• wymioty
• świąd
• reakcje nadwrażliwości

Dane te pochodzą z puli badań obserwacyjnych obejmujących 185 500 pacjentów.⁴

Reakcje nadwrażliwości

Reakcje nadwrażliwości stanowią szczególnie istotną grupę działań niepożądanych obserwowanych po podaniu kwasu gadoterowego. Najczęściej obserwowanymi objawami są reakcje skórne, które mogą mieć charakter:

• miejscowy
• rozległy
• uogólniony

Reakcje takie mogą wystąpić w dwóch przedziałach czasowych:

• natychmiastowo – podczas wstrzyknięcia lub w ciągu godziny po wstrzyknięciu
• z opóźnieniem – od 1 godziny do kilku dni po wstrzyknięciu, manifestując się głównie jako reakcje skórne

Reakcje natychmiastowe często obejmują więcej niż jeden objaw występujący jednocześnie lub sekwencyjnie. Mogą dotyczyć układów:

• skórnego
• oddechowego
• pokarmowego
• stawowego
• sercowo-naczyniowego

Każdy z tych objawów może być sygnałem ostrzegawczym rozwijającego się wstrząsu anafilaktycznego, który w bardzo rzadkich przypadkach może prowadzić do zgonu.⁵

Nerkopochodne włóknienie układowe (NSF)

Odnotowano pojedyncze przypadki nerkopochodnego włóknienia układowego (NSF) związane ze stosowaniem kwasu gadoterowego. Warto podkreślić, że większość tych przypadków wystąpiła u pacjentów, którzy otrzymywali jednocześnie inny środek kontrastowy zawierający gadolin. NSF jest rzadkim, ale poważnym powikłaniem, występującym głównie u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek.⁶

Klasyfikacja działań niepożądanych

Działania niepożądane związane ze stosowaniem Dotaremu zostały sklasyfikowane zgodnie z terminologią medyczną według układów i narządów (System Organ Class – SOC) oraz według częstości ich występowania, określanej jako:

• bardzo często (≥1/10)
• często (≥1/100 do <1/10)
• niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)
• bardzo rzadko (<1/10 000)
• nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych)⁷

Tabela działań niepożądanych kwasu gadoterowego (Dotarem)

Szczególne niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Reakcje anafilaktyczne i anafilaktoidalne

Najpoważniejszym zagrożeniem związanym ze stosowaniem kwasu gadoterowego są reakcje nadwrażliwości o charakterze anafilaktycznym lub anafilaktoidalnym. Objawy tych reakcji mogą pojawić się natychmiast po podaniu leku lub w ciągu godziny i obejmować jednocześnie kilka układów:

• Układ oddechowy: duszność, obrzęk krtani, skurcz oskrzeli, obrzęk płuc, zatrzymanie oddechu
• Układ sercowo-naczyniowy: hipotensja, tachykardia, zaburzenia rytmu serca, zatrzymanie krążenia
• Skóra: pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy, rumień
• Układ pokarmowy: nudności, wymioty, biegunka

Reakcje te mogą rozwinąć się w pełnoobjawowy wstrząsk anafilaktyczny, który w skrajnych przypadkach może prowadzić do zgonu. Dlatego niezbędne jest posiadanie odpowiedniego sprzętu ratunkowego i leków w miejscu podawania kontrastu oraz możliwość natychmiastowej interwencji medycznej.⁸

Nerkopochodne włóknienie układowe (NSF) – szczegóły

Nerkopochodne włóknienie układowe jest poważnym powikłaniem związanym z ekspozycją na środki kontrastowe zawierające gadolin. Jest to choroba charakteryzująca się postępującym włóknieniem skóry i tkanek wewnętrznych, prowadząca do znacznych deformacji i upośledzenia funkcji narządów.

Szczególnie narażeni są pacjenci z:

• ciężką niewydolnością nerek (GFR <30 ml/min/1,73 m²)
• ostrą niewydolnością nerek
• poddawani przeszczepowi wątroby
• noworodki i niemowlęta do 1. roku życia

W przypadku Dotaremu zaobserwowano pojedyncze przypadki NSF, przy czym większość z nich wystąpiła u pacjentów, którzy otrzymywali równocześnie inne środki kontrastowe zawierające gadolin.⁹

Zaburzenia neurosensoryczne

Po podaniu kwasu gadoterowego mogą wystąpić przemijające zaburzenia ze strony ośrodkowego układu nerwowego, takie jak:

• ból głowy
• zawroty głowy
• senność
• zaburzenia świadomości

Objawy te są zwykle łagodne i ustępują samoistnie, jednak wymagają obserwacji, zwłaszcza u pacjentów, którzy po badaniu muszą prowadzić pojazdy lub obsługiwać maszyny.¹⁰

Reakcje miejscowe

W miejscu wstrzyknięcia kwasu gadoterowego mogą wystąpić reakcje takie jak:

• ból
• uczucie pieczenia
• zaczerwienienie
• obrzęk
• wynaczynienie (wyciek kontrastu poza naczynie krwionośne)

Wynaczynienie może prowadzić do miejscowego zapalenia, a w rzadkich przypadkach do martwicy tkanek. Dlatego istotne jest prawidłowe umiejscowienie igły lub kaniuli dożylnej i obserwacja miejsca wkłucia podczas podawania środka kontrastowego.¹¹