Właściwości farmakokinetyczne
Diclofenac APTEO MED 10 mg/g

Właściwości farmakokinetyczne diklofenaku

Diklofenak sodowy w formie żelu do stosowania miejscowego charakteryzuje się specyficznymi właściwościami farmakokinetycznymi, które warunkują jego skuteczność terapeutyczną przy jednoczesnym ograniczeniu występowania ogólnoustrojowych działań niepożądanych. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę poszczególnych aspektów farmakokinetyki tego leku.¹

Wchłanianie

Przezskórne wchłanianie diklofenaku po aplikacji miejscowej żelu determinowane jest kilkoma kluczowymi czynnikami, w tym:

• czasem kontaktu preparatu ze skórą
• powierzchnią leczonego obszaru
• całkowitą zastosowaną dawką leku
• stopniem nawilżenia skóry

Badania wykazały, że po miejscowym zastosowaniu 2,5 g diklofenaku w postaci żelu na powierzchnię 500 cm², biodostępność substancji czynnej odpowiada około 6% dawki podanej doustnie w formie tabletek. Wartość tę określa się na podstawie analizy ilości diklofenaku wydalanego przez nerki.²

Istotne jest, że zastosowanie opatrunku okluzyjnego przez okres 10 godzin powoduje trzykrotne zwiększenie ilości wchłoniętego diklofenaku, co może mieć znaczenie kliniczne w przypadku długotrwałego stosowania preparatu pod opatrunkiem.³

Dystrybucja

Po miejscowej aplikacji diklofenaku w formie żelu na stawy kolanowe i stawy rąk możliwe jest oznaczenie stężenia substancji czynnej w kilku przedziałach biologicznych:

• osoczu krwi
• maziówce
• płynie maziówkowym

Maksymalne stężenie diklofenaku w osoczu krwi po aplikacji miejscowej jest około 100 razy niższe w porównaniu ze stężeniem osiąganym po podaniu doustnym w formie tabletek. Jest to istotna korzyść terapeutyczna, zmniejszająca ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych.⁴

Wiązanie z białkami osocza w przypadku diklofenaku jest bardzo wysokie i wynosi 99,7%, przy czym głównym białkiem wiążącym są albuminy (99,4%).⁵

Charakterystyczną cechą dystrybucji diklofenaku jest jego akumulacja w skórze, która pełni funkcję swoistego rezerwuaru, umożliwiając ciągłe uwalnianie substancji czynnej do głębiej położonych tkanek. Niezwykle istotny z punktu widzenia skuteczności terapeutycznej jest fakt, że diklofenak preferencyjnie gromadzi się w tkankach objętych procesem zapalnym, gdzie może osiągać stężenie nawet 20-krotnie wyższe niż w osoczu krwi.⁶

Metabolizm

Biotransformacja diklofenaku przebiega dwutorowo i obejmuje:

1. Glukuronidację niezmienionej cząsteczki (proces częściowy)
2. Hydroksylację (pojedynczą lub wielokrotną) – główny szlak metaboliczny, prowadzący do powstania metabolitów fenolowych, które następnie w większości ulegają sprzęganiu z kwasem glukuronowym

W wyniku przemian metabolicznych powstają dwa biologicznie czynne metabolity fenolowe, jednak ich aktywność jest znacząco niższa w porównaniu z cząsteczką macierzystą.⁷

Eliminacja

Całkowity klirens nerkowy diklofenaku wynosi 263 ± 56 ml/min. Okres półtrwania w fazie eliminacji w osoczu jest relatywnie krótki i mieści się w przedziale od 1 do 2 godzin.⁸

Cztery metabolity diklofenaku, w tym dwa biologicznie czynne, charakteryzują się również krótkim okresem półtrwania w osoczu, wynoszącym od 1 do 3 godzin. Piąty metabolit – 3-hydroksy-4-metoksy-diklofenak – ma dłuższy okres półtrwania, jednak jest to metabolit pozbawiony aktywności biologicznej.⁹

Diklofenak i jego metabolity są wydalane głównie z moczem.¹⁰

Farmakokinetyka w stanach patologicznych

Właściwości farmakokinetyczne diklofenaku wykazują pewne cechy szczególne w określonych stanach patologicznych:

Zaburzenia czynności nerek: Nie zaobserwowano kumulacji diklofenaku ani jego metabolitów u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, co jest istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa stosowania leku w tej grupie pacjentów.¹¹

Choroby wątroby: U pacjentów z przewlekłym zapaleniem wątroby lub wyrównaną marskością wątroby parametry farmakokinetyczne i profil metaboliczny diklofenaku nie różnią się od wartości obserwowanych u osób bez chorób wątroby.¹²