Właściwości farmakodynamiczne cefuroksymu

Cefuroksym należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwbakteryjnych do stosowania ogólnego, klasyfikowany jako cefalosporyna drugiej generacji (kod ATC: J01DC02). Produkt leczniczy Ceroxim zawiera aksetyl cefuroksymu, który jest postacią proleku hydrolizowaną przez enzymy esterazy do aktywnej formy antybiotykowej – cefuroksymu.¹

Mechanizm działania

Cefuroksym działa poprzez hamowanie syntezy bakteryjnych ścian komórkowych. Mechanizm ten polega na połączeniu się antybiotyku z białkami wiążącymi penicyliny (PBP – penicillin binding proteins), co prowadzi do przerwania procesu biosyntezy peptydoglikanu. W konsekwencji dochodzi do lizy komórki bakteryjnej i jej obumarcia.²

Mechanizmy oporności

Bakterie mogą wykształcać oporność na cefuroksym poprzez różne mechanizmy. Do głównych z nich należą:³

• Hydroliza przez beta-laktamazy – w tym beta-laktamazy o rozszerzonym spektrum substratowym (ESBL – extended-spectrum beta-lactamases) oraz enzymy Amp-C, które mogą być indukowane lub podlegać trwałej derepresji u niektórych gatunków tlenowych bakterii Gram-ujemnych⁴
• Zmniejszone powinowactwo białek wiążących penicyliny (PBP) do cefuroksymu, co ogranicza jego skuteczność w hamowaniu syntezy ściany komórkowej⁵
• Nieprzepuszczalność błony zewnętrznej bakterii, która ogranicza dostęp cefuroksymu do miejsc docelowego działania – białek wiążących penicyliny w bakteriach Gram-ujemnych⁶
• Bakteryjne pompy efflux – mechanizmy aktywnie usuwające antybiotyk z komórki bakteryjnej⁷

Należy zauważyć, że bakterie wykazujące oporność na inne cefalosporyny podawane drogą iniekcji będą również prawdopodobnie oporne na cefuroksym. Ponadto, w zależności od mechanizmu oporności, drobnoustroje oporne na penicyliny mogą wykazywać zmniejszoną wrażliwość lub całkowitą oporność na cefuroksym.⁸

Stężenia graniczne aksetylu cefuroksymu

Wartości graniczne minimalnych stężeń hamujących (MIC – minimum inhibitory concentration) zostały określone przez Europejską Komisję Testowania Wrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST – European Committee on Antimicrobial Susceptibility Testing). Poniższa tabela przedstawia stężenia graniczne dla różnych patogenów:⁹

Objaśnienia do tabeli:¹⁰

1. Stężenia graniczne cefalosporyn dla Enterobacteriacae uwzględniają wszystkie klinicznie istotne mechanizmy oporności (w tym za pośrednictwem ESBL i plazmidowej AmpC). Stosując powyższe kryteria, niektóre szczepy wytwarzające beta-laktamazy można uznać za wrażliwe lub średnio wrażliwe na cefalosporyny 3. i 4. generacji i tak należy je określać, niezależnie od tego, czy zawierają ESBL, czy nie. W wielu regionach, wykrycie i określenie ESBL jest zalecane lub obowiązkowe w celu skutecznego leczenia zakażeń.
2. Dotyczy tylko niepowikłanych zakażeń dróg moczowych (zapalenie pęcherza moczowego).¹¹
3. O wrażliwości gronkowców na cefalosporyny wnioskuje się na podstawie wrażliwości na cefoksytynę, z wyjątkiem cefiksymu, ceftazydymu, ceftazydymu-awibaktamu, ceftibutenu i ceftolozanu-tazobaktamu, dla których nie ustalono wartości granicznych i których nie należy stosować w zakażeniach wywołanych przez gronkowce. W przypadku produktów podawanych doustnie należy zadbać o uzyskanie wystarczającej ekspozycji w miejscu zakażenia.¹²
4. O wrażliwości paciorkowców beta-hemolizujących z grup A, B, C i G na antybiotyki beta-laktamowe wnioskuje się na podstawie wrażliwości na benzylopenicylinę.¹³
5. Niewystarczające dowody, że gatunek bakterii jest właściwym celem leczenia opisanym lekiem. Może być zgłaszane MIC z komentarzem, ale bez jednoczesnego przyporządkowania do grupy wrażliwych lub opornych.¹⁴

Wrażliwość mikrobiologiczna

Częstość nabytej oporności wybranych gatunków bakterii może zmieniać się w zależności od regionu geograficznego i czasu. Dlatego zaleca się uzyskiwanie lokalnych danych dotyczących oporności, szczególnie podczas leczenia ciężkich zakażeń. W przypadkach, gdy lokalna częstość występowania oporności jest taka, że użyteczność aksetylu cefuroksymu staje się wątpliwa przynajmniej w niektórych rodzajach zakażeń, należy rozważyć konsultację ze specjalistą.¹⁵

Cefuroksym wykazuje działanie in vitro wobec następujących drobnoustrojów:¹⁶

Gatunki zwykle wrażliwe

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Staphylococcus aureus (wrażliwy na metycylinę)
• Gronkowce koagulazo-ujemne (wrażliwe na metycylinę)
• Streptococcus pyogenes
• Streptococcus agalactiae

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Haemophilus influenzae
• Haemophilus parainfluenzae
• Moraxella catarrhalis

Krętki:

• Borrelia burgdorferi

Drobnoustroje, wśród których może wystąpić problem oporności nabytej

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Streptococcus pneumoniae

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Citrobacter freundii
• Enterobacter aerogenes
• Enterobacter cloacae
• Escherichia coli
• Klebsiella pneumoniae
• Proteus mirabilis
• Proteus spp. (inne niż P. vulgaris)
• Providencia spp.

Bakterie beztlenowe Gram-dodatnie:

• Peptostreptococcus spp.
• Propionibacterium spp.

Bakterie beztlenowe Gram-ujemne:

• Fusobacterium spp.
• Bacteroides spp.

Drobnoustroje o oporności wrodzonej

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Enterococcus faecalis
• Enterococcus faecium

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Acinetobacter spp.
• Campylobacter spp.
• Morganella morganii
• Proteus vulgaris
• Pseudomonas aeruginosa
• Serratia marcescens

Bakterie beztlenowe Gram-ujemne:

• Bacteroides fragilis

Inne:

• Chlamydia spp.
• Mycoplasma spp.
• Legionella spp.

Wszystkie szczepy Staphylococcus aureus oporne na metycylinę są oporne na cefuroksym.¹⁷