Właściwości farmakodynamiczne omeprazolu

Omeprazol, substancja czynna leku Bioprazol, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków stosowanych w chorobie wrzodowej i refluksie żołądkowo-przełykowym, dokładniej do inhibitorów pompy protonowej (IPP) o kodzie ATC: A 02 BC 01. Omeprazol jest racemiczną mieszaniną dwóch czynnych enancjomerów, wykazującą wybiórcze działanie hamujące na pompę protonową w komórkach okładzinowych żołądka, co prowadzi do redukcji wydzielania kwasu solnego. Charakteryzuje się szybkim działaniem, a przy stosowaniu w jednorazowej dawce dobowej skutecznie eliminuje objawy choroby.¹

Miejsce i mechanizm działania

Omeprazol będący słabą zasadą osiąga znaczące stężenia w środowisku kwaśnym kanalików wydzielniczych komórek okładzinowych błony śluzowej żołądka. W tym miejscu ulega przekształceniu do aktywnej formy, która hamuje aktywność enzymu H+,K+-ATP-azy stanowiącego kluczowy element pompy protonowej. Działanie omeprazolu polega na wpływie na ostatni etap procesu wydzielania soku żołądkowego, przy czym efekt ten jest zależny od zastosowanej dawki. Mechanizm ten zapewnia efektywne hamowanie wydzielania kwasu solnego w żołądku zarówno w warunkach podstawowych, jak i po stymulacji, niezależnie od czynnika stymulującego to wydzielanie.²

Wpływ na wydzielanie kwasu solnego w żołądku

Doustne podawanie omeprazolu w schemacie raz na dobę prowadzi do szybkiego i skutecznego zahamowania sekrecji kwasu solnego w żołądku utrzymującego się przez całą dobę, przy czym pełny efekt terapeutyczny ujawnia się po 4 dniach regularnego stosowania leku. U pacjentów z chorobą wrzodową dwunastnicy stosowanie omeprazolu w dawce 20 mg na dobę prowadzi do średniego obniżenia dobowej kwaśności soku żołądkowego o około 80%. Maksymalne wydzielanie kwasu solnego po stymulacji pentagastryną ulega redukcji średnio o 70% w okresie 24 godzin od podania omeprazolu. Ponadto, u pacjentów z chorobą wrzodową dwunastnicy doustne stosowanie omeprazolu w dawce 20 mg pozwala na utrzymanie pH w żołądku na poziomie ≥ 3 przez średnio 17 godzin w ciągu doby.³

Istotne jest, że w następstwie zmniejszonego wydzielania kwasu solnego i redukcji kwaśności soku żołądkowego, omeprazol w sposób zależny od dawki zmniejsza ekspozycję przełyku na działanie kwaśnej treści żołądkowej u pacjentów z chorobą refluksową przełyku. Stopień zahamowania wydzielania kwasu solnego wykazuje korelację z wielkością pola pod krzywą stężenia omeprazolu w osoczu w funkcji czasu (AUC), natomiast nie jest związany z aktualnym, chwilowym stężeniem leku w osoczu. Podczas terapii omeprazolem nie obserwuje się zjawiska tachyfilaksji, co oznacza brak osłabienia efektu terapeutycznego w trakcie długotrwałego leczenia.⁴

Wpływ na Helicobacter pylori

Zakażenie Helicobacter pylori jest powszechnym zjawiskiem w chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy. Statystyki wskazują na obecność tej bakterii u 70% pacjentów z chorobą wrzodową żołądka oraz u aż 95% osób z chorobą wrzodową dwunastnicy. Helicobacter pylori stanowi główny czynnik etiologiczny zapalenia błony śluzowej żołądka. Współistnienie zakażenia Helicobacter pylori oraz nadkwaśności soku żołądkowego to kluczowe czynniki patogenetyczne w rozwoju choroby wrzodowej. Ponadto zakażenie Helicobacter pylori uznawane jest za jeden z głównych czynników wywołujących zanikowe zapalenie błony śluzowej żołądka, które wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju raka żołądka. Badania in vitro wykazały, że omeprazol wykazuje działanie bakteriobójcze wobec Helicobacter pylori.⁵

Skuteczna eradykacja zakażenia Helicobacter pylori przy zastosowaniu omeprazolu w skojarzeniu z odpowiednimi lekami przeciwbakteryjnymi przynosi znaczące korzyści kliniczne, takie jak szybkie ustępowanie objawów, wysoki odsetek wygojenia zmian chorobowych błony śluzowej żołądka oraz długotrwałą remisję choroby wrzodowej. Prowadzi to do zmniejszenia częstości występowania powikłań, np. krwawień z przewodu pokarmowego, a także redukuje konieczność długotrwałego stosowania leków hamujących wydzielanie kwasu solnego.⁶

Wpływ na inne procesy związane ze zmniejszeniem wydzielania kwasu solnego

Podczas długotrwałej terapii omeprazolem obserwuje się zwiększoną częstość występowania torbieli gruczołowych żołądka. Zmiany te stanowią konsekwencję zahamowania wydzielania kwasu solnego. Mają one charakter łagodny i zazwyczaj ustępują samoistnie po zakończeniu leczenia.⁷

Stosowanie leków przeciwwydzielniczych, w tym omeprazolu, prowadzi do zwiększenia stężenia gastryny w surowicy, co stanowi fizjologiczną odpowiedź organizmu na zmniejszone wydzielanie kwasu solnego. Ponadto, w wyniku zmniejszenia kwaśności wewnątrzżołądkowej, dochodzi do wzrostu stężenia chromograniny A (CgA) w surowicy. Podwyższone stężenie CgA może zakłócać diagnostykę guzów neuroendokrynnych.⁸

W świetle dostępnych danych literaturowych, w przypadku konieczności oznaczenia stężenia CgA w celach diagnostycznych, zaleca się przerwanie leczenia inhibitorami pompy protonowej na okres od 5 dni do 2 tygodni przed pomiarem. Pozwala to na normalizację stężenia CgA, które mogło być mylnie podwyższone w wyniku stosowania inhibitorów pompy protonowej, i uzyskanie wartości mieszczących się w zakresie referencyjnym.⁹