Właściwości farmakodynamiczne metoprololu bursztynianu

Metoprolol należy do grupy farmakodynamicznej wybiórczych beta-adrenolityków, oznaczonej kodem ATC: C07AB02. Substancja ta charakteryzuje się selektywnym działaniem beta-1-adrenolitycznym, co oznacza, że blokuje receptory beta-1-adrenergiczne w sercu w dawkach znacznie mniejszych niż te potrzebne do zablokowania receptorów beta-2-adrenergicznych. Ta selektywność receptorowa ma istotne znaczenie kliniczne, umożliwiając stosowanie leku u osób z chorobami układu oddechowego.¹

Pod względem dodatkowych właściwości farmakodynamicznych metoprolol wykazuje jedynie nieznaczne działanie stabilizujące błony komórkowe i pozbawiony jest właściwości agonistycznych. Ta charakterystyka odróżnia go od niektórych innych leków z grupy beta-adrenolityków posiadających wewnętrzną aktywność sympatykomimetyczną.²

Mechanizm działania na układ sercowo-naczyniowy

Główny mechanizm działania metoprololu polega na zmniejszaniu lub hamowaniu pobudzającego działania katecholamin na serce, szczególnie tych uwalnianych w odpowiedzi na stres fizyczny lub psychiczny. Efekt farmakodynamiczny obejmuje:³

• Zmniejszenie tachykardii wywołanej wyrzutem katecholamin
• Redukcję pojemności minutowej serca
• Obniżenie kurczliwości mięśnia sercowego
• Zmniejszenie ciśnienia tętniczego krwi

⁴

Właściwości farmakokinetyczno-farmakodynamiczne postaci o przedłużonym uwalnianiu

Metoprolol bursztynianu w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu (ZK) charakteryzuje się bardziej wyrównanym profilem stężeń w osoczu oraz równomierniejszym hamowaniem receptorów beta-1-adrenergicznych w ciągu całej doby w porównaniu z tradycyjnymi postaciami metoprololu. Stabilne stężenia osoczowe zapewniają:⁵

• Lepszą wybiórczość klinicznego działania beta-1-adrenolitycznego
• Minimalizację ryzyka działań niepożądanych związanych z występowaniem szczytowych stężeń leku w osoczu (takich jak bradykardia czy osłabienie kończyn)

⁶

Stosowanie u pacjentów z chorobami układu oddechowego

Ze względu na wysoką selektywność wobec receptorów beta-1, metoprolol można stosować u pacjentów z objawami obturacyjnej choroby płuc w skojarzeniu z lekami beta-2-adrenomimetycznymi. Ta właściwość umożliwia bezpieczniejsze stosowanie leku u pacjentów z współistniejącymi schorzeniami układu oddechowego, w przeciwieństwie do nieselektywnych beta-adrenolityków.⁷

Skuteczność kliniczna w badaniach

Wpływ na niewydolność serca – badanie MERIT-HF

Kluczowym badaniem dokumentującym skuteczność metoprololu w niewydolności serca było badanie MERIT-HF, które objęło 3991 pacjentów z niewydolnością serca w klasie II-IV według NYHA, z frakcją wyrzutową ≤40%. Pacjenci otrzymywali metoprolol w skojarzeniu ze standardową terapią niewydolności serca.⁸

Standardowa terapia obejmowała:⁹

• Leki moczopędne
• Inhibitory ACE (lub pochodne hydralazyny w przypadku nietolerancji inhibitorów ACE)
• Długo działające azotany lub antagoniści receptora angiotensyny II
• W razie konieczności, glikozydy naparstnicy

Główne wyniki badania MERIT-HF wykazały:¹⁰

• Zmniejszenie umieralności ogólnej o 34% [p=0,0062 (wartość skorygowana); p=0,00009 (wartość nominalna)]
• Umieralność ze wszystkich przyczyn wynosiła 145 w grupie metoprololu (7,2% na pacjenta – po roku) w porównaniu z 217 (11,0%) w grupie placebo
• Względne ryzyko zgonu wyniosło 0,66 [95% CI 0,53-0,81]

Badanie COMMIT u pacjentów z ostrym zawałem serca

W chińskim badaniu COMMIT, obejmującym 45 852 pacjentów z ostrym zawałem mięśnia sercowego, zaobserwowano, że wstrząs kardiogenny występował znacząco częściej w grupie leczonej metoprololem (5,0%) niż w grupie otrzymującej placebo (3,9%). To ryzyko było szczególnie podwyższone w określonych podgrupach pacjentów.¹¹

¹²

Badania u dzieci i młodzieży

Skuteczność metoprololu została przebadana również w populacji pediatrycznej. W 4-tygodniowym badaniu z udziałem 144 dzieci i młodzieży (w wieku od 6 do 16 lat) z samoistnym nadciśnieniem tętniczym oceniano działanie metoprololu bursztynianu w różnych dawkach.¹³

Wpływ metoprololu bursztynianu na ciśnienie skurczowe w zależności od dawki:¹⁴

• Dawka 0,2 mg/kg m.c.: redukcja o 5,2 mmHg (p=0,145)
• Dawka 1,0 mg/kg m.c.: redukcja o 7,7 mmHg (p=0,027) – wynik istotny statystycznie
• Dawka 2,0 mg/kg m.c.: redukcja o 6,3 mmHg (p=0,049) – wynik istotny statystycznie
• Placebo: redukcja o 1,9 mmHg

Wpływ na ciśnienie rozkurczowe również wykazał zależną od dawki tendencję:¹⁵

• Dawka 0,2 mg/kg m.c.: redukcja o 3,1 mmHg (p=0,655)
• Dawka 1,0 mg/kg m.c.: redukcja o 4,9 mmHg (p=0,280)
• Dawka 2,0 mg/kg m.c.: redukcja o 7,5 mmHg (p=0,017) – wynik istotny statystycznie
• Placebo: redukcja o 2,1 mmHg

W badaniu zastosowano maksymalną dawkę 200 mg/dobę. Istotne jest, że nie stwierdzono wyraźnej zależności między redukcją ciśnienia tętniczego a wiekiem pacjentów, fazą rozwoju wg skali Tannera czy przynależnością rasową.¹⁶