Wpływ metoprololu na płodność, ciążę i laktację

Metoprolol należy do grupy leków beta-adrenolitycznych, których stosowanie u kobiet w wieku rozrodczym, ciężarnych lub karmiących piersią wymaga szczególnej uwagi ze strony lekarza prowadzącego. Poniżej przedstawione zostały szczegółowe informacje dotyczące wpływu metoprololu bursztynianu (Beto ZK) na płodność, ciążę oraz laktację, które lekarz powinien uwzględnić podczas kwalifikacji pacjentki do terapii oraz w trakcie jej trwania.¹

Stosowanie metoprololu w okresie ciąży

Stosowanie metoprololu w ciąży powinno być ograniczone do sytuacji, gdy korzyści dla matki przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu. Należy zaznaczyć, że doświadczenie kliniczne dotyczące stosowania metoprololu u kobiet ciężarnych jest ograniczone, szczególnie w odniesieniu do pierwszego i drugiego trymestru ciąży.²

Lekarz powinien poinformować pacjentkę o konieczności natychmiastowego zgłoszenia informacji o ciąży. Obserwacje kliniczne dotyczące stosowania metoprololu w trzecim trymestrze ciąży (u około 100 par matka-dziecko) nie wykazały dotychczas szkodliwego wpływu na noworodka, jednak należy pamiętać o potencjalnych zagrożeniach związanych z farmakologicznym działaniem leków beta-adrenolitycznych.³

Potencjalne zagrożenia dla płodu i noworodka

Leki z grupy beta-adrenolityków, w tym metoprolol, mogą wywoływać następujące działania niepożądane:

• Zmniejszenie perfuzji łożyska
• Ryzyko śmierci płodu
• Ryzyko przedwczesnego porodu
• Opóźnienie rozwoju wewnątrzmacicznego płodu (obserwowane po długotrwałym stosowaniu metoprololu u kobiet z lekkim i umiarkowanym nadciśnieniem tętniczym)
• Przedłużenie porodu
• Bradykardia u płodu, noworodka i niemowlęcia karmionego piersią
• Hipoglikemia u noworodka
• Niedociśnienie tętnicze u noworodka
• Zwiększona bilirubinemia u noworodka
• Zmniejszona odpowiedź na niedotlenienie tkanek u noworodka

Wymienione efekty są związane z farmakologicznym działaniem metoprololu i mogą wystąpić szczególnie przy stosowaniu leku w końcowym okresie ciąży lub w czasie porodu.⁴

Zalecenia dla kobiet w ciąży przyjmujących metoprolol

W przypadku konieczności stosowania metoprololu w okresie ciąży, lekarz powinien przestrzegać następujących zasad:

1. Stosować możliwie najmniejszą skuteczną dawkę leku
2. Rozważyć przerwanie leczenia na 48 do 72 godzin przed spodziewanym terminem porodu
3. Jeśli przerwanie leczenia przed porodem nie jest możliwe, zapewnić obserwację noworodka przez 48 do 72 godzin po urodzeniu pod kątem objawów podmiotowych i przedmiotowych zablokowania receptorów beta-adrenergicznych (szczególnie powikłań sercowych i płucnych)

Decyzja o kontynuacji leczenia metoprololem w ciąży powinna być podejmowana indywidualnie po dokładnej analizie stosunku korzyści do ryzyka.⁵

Należy zaznaczyć, że badania na zwierzętach wykazały toksyczność reprodukcyjną metoprololu, co stanowi dodatkowy czynnik, który powinien być brany pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o stosowaniu leku u kobiet w ciąży.⁶

Stosowanie metoprololu w okresie karmienia piersią

Metoprolol przenika do mleka kobiecego, osiągając stężenie około trzykrotnie wyższe niż w osoczu matki. Farmakodynamiczne i farmakokinetyczne aspekty przenikania metoprololu do mleka przedstawia poniższa tabela:⁷

W badaniach klinicznych ilość metoprololu uwalniana do mleka kobiecego (około 225 mikrogramów na litr przy dawce 200 mg na dobę) nie wywoływała objawów blokady receptorów beta-adrenergicznych u niemowląt.⁸

Pomimo tego, że ryzyko działań niepożądanych u niemowlęcia karmionego piersią jest stosunkowo niewielkie przy stosowaniu dawek terapeutycznych, lekarz powinien poinformować pacjentkę o konieczności szczególnej obserwacji dziecka pod kątem objawów blokady receptorów beta-adrenergicznych. Należy zwrócić uwagę, że ryzyko działań niepożądanych może być większe u niemowląt z wolnym metabolizmem metoprololu.⁹

Bursztynianu metoprololu (Beto ZK) nie należy stosować w okresie karmienia piersią, chyba że jest to absolutnie konieczne. Decyzja o stosowaniu leku powinna być podjęta po rozważeniu wszystkich potencjalnych korzyści i zagrożeń, zarówno dla matki, jak i dla dziecka.¹⁰

Wpływ metoprololu na płodność

Nie przeprowadzono badań oceniających wpływ metoprololu na płodność u ludzi. Dane z badań na zwierzętach wskazują jednak, że metoprolol może wpływać na funkcje rozrodcze:¹¹

• Winian metoprololu podawany w dawkach terapeutycznych wpływał na spermatogenezę u samców szczurów
• Stosowanie znacznie większych dawek nie wpływało na odsetek zapłodnień w badaniach na zwierzętach

Lekarz powinien rozważyć powyższe informacje przy planowaniu terapii metoprololem u pacjentów planujących powiększenie rodziny, szczególnie u mężczyzn, u których może wystąpić potencjalny wpływ na spermatogenezę. Należy jednak zaznaczyć, że dane dotyczące wpływu na płodność pochodzą wyłącznie z badań na zwierzętach i ich bezpośrednie przełożenie na efekty u ludzi wymaga dalszych badań klinicznych.¹²