Właściwości farmakodynamiczne
Azycyna 250 mg

Właściwości farmakodynamiczne azytromycyny

Azytromycyna należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwbakteryjnych do stosowania ogólnego, podgrupy makrolidów, oznaczonej kodem ATC: J 01 FA 10. Jest antybiotykiem o szerokim spektrum działania, wykazującym aktywność wobec wielu patogenów bakteryjnych.¹

Mechanizm działania

Azytromycyna jest przedstawicielem antybiotyków makrolidowych z grupy azalidów. Jej struktura chemiczna powstała poprzez modyfikację cząsteczki erytromycyny A, polegającą na dodaniu atomu azotu do pierścienia laktonowego. Pełna nazwa chemiczna substancji to 9-deoksy-9a-aza-9a-metylo-9a-homoerytromycyna A, a jej masa cząsteczkowa wynosi 749,0. Mechanizm działania przeciwbakteryjnego azytromycyny opiera się na hamowaniu syntezy białek bakteryjnych poprzez przyłączanie się do podjednostki 50S rybosomu i blokowanie procesu translokacji peptydów.²

Mechanizmy oporności

Oporność drobnoustrojów na azytromycynę może mieć charakter wrodzony lub nabyty. Wyróżnia się trzy główne mechanizmy prowadzące do rozwoju oporności bakterii na ten antybiotyk:

• Zmiana miejsca docelowego działania antybiotyku
• Modyfikacja transportu antybiotyku do wnętrza komórki bakteryjnej
• Enzymatyczna modyfikacja cząsteczki antybiotyku

Istotnym zjawiskiem klinicznym jest występowanie całkowitej oporności krzyżowej między azytromycyną, erytromycyną, innymi makrolidami oraz linkozamidami w przypadku takich patogenów jak Streptococcus pneumoniae, paciorkowce beta-hemolizujące z grupy A, Enterococcus faecalis i Staphylococcus aureus, w tym również szczepy metycylinooporne S. aureus (MRSA).³

Graniczne wartości wrażliwości

Określenie wrażliwości drobnoustrojów na azytromycynę opiera się na wartościach granicznych stężeń minimalnych hamujących (MIC) ustalonych przez odpowiednie komitety normalizacyjne:⁴

Należy zaznaczyć, że częstość występowania oporności nabytej na azytromycynę może wykazywać zmienność geograficzną oraz czasową, szczególnie w przypadku terapii ciężkich zakażeń. W takich sytuacjach zaleca się konsultację z ekspertem w zakresie lokalnych informacji na temat wzorców oporności.⁵

Spektrum działania przeciwbakteryjnego

Azytromycyna wykazuje aktywność wobec szerokiego spektrum patogenów bakteryjnych. Poniżej przedstawiono charakterystykę wrażliwości różnych grup drobnoustrojów:⁶

Drobnoustroje zwykle wrażliwe

Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:

• Staphylococcus aureus wrażliwe na metycylinę – gronkowiec złocisty jest głównym patogenem w zakażeniach skóry i tkanek miękkich
• Streptococcus pneumoniae wrażliwe na penicylinę – pneumokok jest jednym z najważniejszych czynników etiologicznych pozaszpitalnych zapaleń płuc
• Streptococcus pyogenes (grupa A) – paciorkowiec odpowiedzialny za anginy, zakażenia skóry i tkanek miękkich

Bakterie Gram-ujemne tlenowe:

• Haemophilus influenzae – patogen dróg oddechowych, szczególnie istotny w zapaleniach oskrzeli i płuc
• Haemophilus parainfluenzae – drobnoustrój wywołujący zakażenia układu oddechowego
• Legionella pneumophila – czynnik etiologiczny legionellozy, w tym tzw. choroby legionistów
• Moraxella catarrhalis – bakteria często powodująca zapalenia zatok, ucha środkowego i oskrzeli
• Pasteurella multocida – patogen związany z zakażeniami po ugryzieniach zwierząt
• Escherichia coli ETEC (enterotoksyczne) – szczepy wywołujące biegunkę podróżnych
• Escherichia coli EAEC (enteroagregacyjne) – szczepy związane z przewlekłymi zakażeniami przewodu pokarmowego

Bakterie beztlenowe:

• Clostridium perfringens – beztlenowiec związany z martwicą tkanek i zgorzelą gazową
• Fusobacterium spp. – bakterie związane z zakażeniami jamy ustnej i górnych dróg oddechowych
• Prevotella spp. – beztlenowce uczestniczące w zakażeniach mieszanych
• Porphyromonas spp. – patogeny związane z chorobami przyzębia i zakażeniami jamy ustnej

Inne drobnoustroje:

• Borrelia burgdorferi – czynnik etiologiczny boreliozy z Lyme
• Chlamydia trachomatis – patogen wywołujący zakażenia układu moczowo-płciowego
• Chlamydia pneumoniae – atypowy czynnik zapalenia płuc
• Mycoplasma pneumoniae – atypowy patogen układu oddechowego, powodujący tzw. „zimne zapalenie płuc”

Wszystkie powyższe mikroorganizmy wykazują dobrą wrażliwość na azytromycynę w warunkach in vitro oraz w praktyce klinicznej.⁷

Drobnoustroje z potencjalną opornością nabytą

Gram-dodatnie bakterie tlenowe:

• Streptococcus pneumoniae średnio wrażliwe i oporne na penicylinę – szczepy pneumokoków o obniżonej wrażliwości na penicylinę często wykazują również zmniejszoną wrażliwość na makrolidy, w tym azytromycynę

Należy zwrócić szczególną uwagę na możliwość wystąpienia oporności krzyżowej u tych patogenów.⁸

Drobnoustroje naturalnie oporne

Gram-dodatnie bakterie tlenowe:

• Enterococcus faecalis – enterokoki wykazują naturalną oporność na makrolidy
• Staphylococcus spp. MRSA, MRSE* – szczepy gronkowców oporne na metycylinę zwykle wykazują oporność również na makrolidy

Bakterie Gram-ujemne:

• Pseudomonas aeruginosa – pałeczka ropy błękitnej jest naturalnie oporna na większość antybiotyków makrolidowych
• Klebsiella spp. – pałeczki z rodzaju Klebsiella wykazują naturalną oporność na azytromycynę
• Escherichia coli – większość szczepów E. coli (poza wymienionymi wcześniej ETEC i EAEC) jest oporna na azytromycynę

Bakterie beztlenowe:

• Grupa Bacteroides fragilis – te beztlenowce są naturalnie oporne na działanie azytromycyny

* Należy zaznaczyć, że gronkowce oporne na metycylinę (MRSA – Methicillin-Resistant Staphylococcus aureus, MRSE – Methicillin-Resistant Staphylococcus epidermidis) powszechnie wykazują oporność nabytą na makrolidy i rzadko są wrażliwe na azytromycynę.⁹

Zastosowanie w malarii

Na podstawie oceny badań klinicznych przeprowadzonych w populacji pediatrycznej, stosowanie azytromycyny nie jest zalecane w leczeniu malarii. Dotyczy to zarówno monoterapii, jak i schematów skojarzonych z lekami zawierającymi chlorochinę lub pochodne artemizyniny. Nie wykazano non-inferiority (nie mniejszej skuteczności) azytromycyny w porównaniu do standardowych leków przeciwmalarycznych zalecanych w leczeniu niepowikłanej malarii.¹⁰