Właściwości farmakodynamiczne
Azycyna 200 mg/5 ml

Właściwości farmakodynamiczne

Azytromycyna należy do grupy antybiotyków makrolidowych, a dokładniej do podgrupy azalidów. Substancja ta jest sklasyfikowana w grupie farmakoterapeutycznej leków przeciwbakteryjnych do stosowania ogólnego, makrolidów, z kodem ATC: J 01 FA 10. ¹

Mechanizm działania

Struktura cząsteczkowa azytromycyny powstała poprzez modyfikację erytromycyny A, polegającą na dodaniu atomu azotu do pierścienia laktonowego. Chemiczna nazwa tej substancji to 9-deoksy-9a-aza-9a-metylo-9a-homoerytromycyna A, a jej masa cząsteczkowa wynosi 749,0. Podstawowy mechanizm działania polega na hamowaniu syntezy białka w komórce bakteryjnej, co następuje w wyniku przyłączenia cząsteczki antybiotyku do podjednostki 50S rybosomu. ²

Mechanizm powstawania oporności

Zjawisko oporności na azytromycynę może mieć charakter wrodzony lub nabyty. Zidentyfikowano trzy główne mechanizmy oporności występujące u bakterii:

• zmiana miejsca docelowego działania antybiotyku
• zmiana w transporcie antybiotyku
• modyfikacja struktury chemicznej antybiotyku

Warto zauważyć, że występuje całkowita oporność krzyżowa na erytromycynę, azytromycynę, inne makrolidy oraz linkozamidy pomiędzy następującymi patogenami: Streptococcus pneumoniae, paciorkowcami beta-hemolizującymi z grupy A, Enterococcus faecalis oraz Staphylococcus aureus, włączając w to szczepy S. aureus oporne na metycylinę (MRSA). ³

Wartości graniczne wrażliwości

Graniczne wartości wrażliwości typowych patogenów na azytromycynę zostały określone przez różne organizacje standaryzacyjne. Poniżej przedstawiono najważniejsze z nich:

Według NCCLS (National Committee on Clinical Laboratory Standards):

Według EUCAST (European Committee on Antimicrobial Susceptibility Testing):

Przedstawione wartości graniczne stanowią istotny punkt odniesienia dla klinicystów przy doborze odpowiedniej terapii przeciwbakteryjnej. ^{4 mg/l […] Streptococcus pneumoniae i S. pyogenes: wrażliwe ≤0,25 mg/l; oporne >0,5 mg/l […] Staphylococcus aureus: wrażliwe ≤1 mg/l; oporne >2 mg/l […] Neisseria gonorrhoeae: wrażliwe ≤0,25 mg/l; oporne >0,5 mg/l.”>4}

Spektrum działania przeciwbakteryjnego

Należy podkreślić, że częstość występowania oporności nabytej może znacząco różnić się w zależności od położenia geograficznego oraz zmieniać się w czasie, szczególnie podczas leczenia ciężkich zakażeń. W przypadkach wątpliwych, zaleca się konsultację z ekspertem w zakresie lokalnej sytuacji epidemiologicznej dotyczącej oporności patogenów. ⁵

Poniżej przedstawiono spektrum działania przeciwbakteryjnego azytromycyny z podziałem na grupy patogenów:

Gatunki zwykle wrażliwe

Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:

• Staphylococcus aureus wrażliwe na metycylinę – powszechnie występujący patogen skórny i błon śluzowych
• Streptococcus pneumoniae wrażliwe na penicylinę – główny czynnik etiologiczny pozaszpitalnych zapaleń płuc
• Streptococcus pyogenes (grupa A) – odpowiedzialny za zapalenia gardła i inne infekcje górnych dróg oddechowych

Bakterie Gram-ujemne tlenowe:

• Haemophilus influenzae – patogen dróg oddechowych, szczególnie u dzieci
• Haemophilus parainfluenzae – może powodować infekcje dróg oddechowych
• Legionella pneumophila – czynnik etiologiczny legionellozy
• Moraxella catarrhalis – częsta przyczyna zaostrzeń POChP i zapaleń oskrzeli
• Pasteurella multocida – patogen związany z zakażeniami po ugryzieniach zwierząt
• Escherichia coli ETEC (enterotoksyczna) – powodująca biegunkę podróżnych
• Escherichia coli EAEC (enteroagregacyjna) – związana z przedłużającymi się biegunkami

Bakterie beztlenowe:

• Clostridium perfringens – powoduje zakażenia tkanek miękkich i martwicę
• Fusobacterium spp. – związane z zakażeniami jamy ustnej i gardła
• Prevotella spp. – patogeny jamy ustnej i układu oddechowego
• Porphyromonas spp. – patogeny związane z chorobami przyzębia

Inne drobnoustroje:

• Borrelia burgdorferi – czynnik etiologiczny boreliozy z Lyme
• Chlamydia trachomatis – powoduje zakażenia układu moczowo-płciowego
• Chlamydia pneumoniae – związana z atypowymi zapaleniami płuc
• Mycoplasma pneumoniae – powoduje atypowe zapalenia płuc

Gatunki, u których może wystąpić oporność nabyta

Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:

• Streptococcus pneumoniae średnio wrażliwe i oporne na penicylinę – szczepy wykazujące zmniejszoną wrażliwość na antybiotyki beta-laktamowe często wykazują również oporność na makrolidy

Drobnoustroje o oporności naturalnej

Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:

• Enterococcus faecalis – naturalnie oporny na makrolidy
• Szczepy Staphylococcus MRSA, MRSE (gronkowce oporne na metycylinę) – te patogeny powszechnie wykazują oporność nabytą na makrolidy i rzadko są wrażliwe na azytromycynę

Bakterie Gram-ujemne:

• Pseudomonas aeruginosa – naturalnie oporna na większość makrolidów
• Klebsiella spp. – wykazuje naturalną oporność
• Escherichia coli – poza szczepami ETEC i EAEC, większość szczepów jest oporna

Bakterie beztlenowe:

• Grupa Bacteroides fragilis – wykazuje naturalną oporność na azytromycynę

Należy zwrócić szczególną uwagę, że gronkowce oporne na metycylinę (MRSA, MRSE) powszechnie wykazują oporność nabytą na makrolidy, w tym azytromycynę, i zostały sklasyfikowane w grupie patogenów o oporności naturalnej ze względu na rzadką wrażliwość na ten antybiotyk. ⁶

Zastosowanie w malarii

Na podstawie przeprowadzonych badań klinicznych stwierdzono, że stosowanie azytromycyny nie jest zalecane w leczeniu malarii. Dotyczy to zarówno monoterapii, jak i terapii skojarzonej z lekami zawierającymi chlorochinę lub artemizyninę. Powodem takiego stanowiska jest brak wystarczających dowodów na nie mniejszą skuteczność (non-inferiority) azytromycyny w porównaniu z rekomendowanymi lekami przeciwmalarycznymi stosowanymi w leczeniu niepowikłanej malarii. ⁷