Właściwości farmakodynamiczne leku AzitroLEK

AzitroLEK zawiera substancję czynną azytromycynę – antybiotyk azalidowy należący do grupy makrolidów. Dostępny jest w dwóch stężeniach: 100 mg/5 ml oraz 200 mg/5 ml, w postaci proszku do sporządzania zawiesiny doustnej. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę właściwości farmakodynamicznych tego leku, istotnych w kontekście jego działania przeciwbakteryjnego.¹

Ogólne właściwości i klasyfikacja

Azytromycyna jest klasyfikowana jako antybiotyk z grupy makrolidów, posiadający modyfikację azalidową. W klasyfikacji farmakoterapeutycznej przypisano jej kod ATC: J01FA10, który umiejscawia ją w grupie leków przeciwbakteryjnych do stosowania ogólnego, podgrupie makrolidów.²

Mechanizm działania

Mechanizm przeciwbakteryjny azytromycyny polega na hamowaniu biosyntezy białek bakteryjnych. Substancja ta przyłącza się do podjednostki 50S rybosomu bakteryjnego, co skutkuje zablokowaniem przemieszczania się łańcuchów peptydowych między stronami rybosomu. W konsekwencji u organizmów wrażliwych dochodzi do zahamowania zależnej od RNA syntezy białek, co prowadzi do zatrzymania wzrostu i namnażania się bakterii.³

Zależności farmakokinetyczno-farmakodynamiczne (PK/PD)

Kluczowym parametrem określającym skuteczność azytromycyny jest stosunek AUC (pole pod krzywą stężenia w czasie) do MIC (minimalne stężenie hamujące). Ten wskaźnik najlepiej koreluje z efektywnością terapeutyczną tego antybiotyku.⁴

Zastosowanie w malarii

Na podstawie wyników badań klinicznych prowadzonych w populacji pediatrycznej, nie zaleca się stosowania azytromycyny w terapii malarii – zarówno w monoterapii, jak i w kombinacji z lekami zawierającymi chlorochinę lub pochodne artemizyny. Badania nie wykazały non-inferiority (nie mniejszej skuteczności) azytromycyny w porównaniu do standardowych leków przeciwmalarycznych zalecanych w leczeniu niepowikłanej malarii.⁵

Mechanizmy oporności

Oporność bakterii na azytromycynę może mieć charakter wrodzony lub nabyty. Wyróżnia się trzy główne mechanizmy oporności bakteryjnej na ten antybiotyk:⁶

• Zmiana w miejscu docelowym – modyfikacja struktury rybosomu bakteryjnego uniemożliwiająca przyłączanie się antybiotyku
• Zmiana w transporcie antybiotyku – alteracje systemów transportu komórkowego utrudniające wnikanie leku do wnętrza komórki bakteryjnej
• Modyfikacja samego antybiotyku – enzymatyczna inaktywacja cząsteczki leku przez enzymy bakteryjne

Istotnym zjawiskiem jest występowanie całkowitej oporności krzyżowej między azytromycyną, erytromycyną, innymi antybiotykami makrolidowymi oraz linkozamidami. Oporność taka obserwowana jest w szczególności u następujących patogenów: Streptococcus pneumoniae, paciorkowców beta-hemolizujących grupy A, Enterococcus faecalis oraz Staphylococcus aureus, włącznie ze szczepami MRSA (gronkowiec złocisty oporny na metycylinę).⁷

Stężenia graniczne

Według Europejskiego Komitetu ds. Oznaczania Lekowrażliwości (EUCAST – European Committee for Antimicrobial Susceptibility Testing) ustalono następujące wartości graniczne dla określenia wrażliwości drobnoustrojów na azytromycynę:⁸

Dodatkowe informacje dotyczące interpretacji stężeń granicznych:⁹

1. Do określenia wrażliwości bakterii na azytromycynę można zastosować badanie wrażliwości na erytromycynę.
2. W przypadku Haemophilus influenzae dowody kliniczne dotyczące skuteczności makrolidów w zakażeniach układu oddechowego są niejednoznaczne, co wynika z wysokiego wskaźnika wyleczeń samoistnych. W razie potrzeby oceny skuteczności makrolidu wobec tego patogenu, należy zastosować epidemiologiczne wartości graniczne (ECOFF), które dla azytromycyny wynoszą 4 mg/l.
3. W zakażeniach wywołanych przez Neisseria gonorrhoeae azytromycyna powinna być zawsze stosowana w połączeniu z innym skutecznym lekiem. Do wykrywania nabytych mechanizmów oporności stosuje się wartość ECOFF wynoszącą 1 mg/l.

Wrażliwość bakterii na azytromycynę

Częstość występowania oporności nabytej na azytromycynę wśród bakterii może znacząco różnić się w zależności od lokalizacji geograficznej oraz czasu. Przy ocenie oporności lokalnej szczególne znaczenie mają dane regionalne, zwłaszcza w przypadku ciężkich zakażeń. W sytuacjach, gdy lokalna częstość występowania oporności jest tak wysoka, że skuteczność leku może budzić wątpliwości (przynajmniej w niektórych rodzajach zakażeń), zaleca się konsultację ze specjalistą.¹⁰

Za szczepy bakterii z potencjalnym problemem oporności nabytej uważa się te, wśród których częstość występowania oporności wynosi 10% lub więcej w co najmniej jednym kraju Unii Europejskiej.¹¹

Spektrum przeciwbakteryjne

Biorąc pod uwagę profil wrażliwości, drobnoustroje można podzielić na trzy główne kategorie:¹²

1. Gatunki zwykle wrażliwe na azytromycynę

Bakterie Gram-ujemne tlenowe:¹³

• Haemophilus influenzae*
• Moraxella catarrhalis*

Inne drobnoustroje:¹⁴

• Chlamydophila pneumoniae
• Chlamydia trachomatis
• Legionella pneumophila
• Mycobacterium avium
• Mycoplasma pneumoniae*

2. Gatunki, wśród których występuje problem oporności nabytej

Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:¹⁵

• Staphylococcus aureus*
• Streptococcus agalactiae
• Streptococcus pneumoniae*
• Streptococcus pyogenes*

Inne drobnoustroje:¹⁶

• Ureaplasma urealyticum

3. Organizmy o oporności wrodzonej

Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:¹⁷

• Staphylococcus aureus – szczepy oporne na metycylinę i erytromycynę
• Streptococcus pneumoniae – szczepy oporne na penicylinę

Bakterie Gram-ujemne tlenowe:¹⁸

• Escherichia coli
• Pseudomonas aeruginosa
• Klebsiella spp.

Bakterie Gram-ujemne beztlenowe:¹⁹

• Grupa Bacteroides fragilis

* Skuteczność kliniczną w zatwierdzonych wskazaniach wykazano na wyodrębnionych wrażliwych szczepach tych bakterii.²⁰