Działania niepożądane leku Aripiprazole Medical Valley

W niniejszym artykule przedstawiono szczegółowy przegląd działań niepożądanych związanych ze stosowaniem leku Aripiprazole Medical Valley, ze szczególnym uwzględnieniem ich charakterystyki, częstości występowania oraz nasilenia. Informacje te są istotne dla właściwego monitorowania pacjentów i odpowiedniego prowadzenia farmakoterapii z wykorzystaniem arypiprazolu.¹

Profil bezpieczeństwa – najczęstsze działania niepożądane

Arypiprazol charakteryzuje się określonym profilem bezpieczeństwa, który został dokładnie zbadany zarówno w kontrolowanych badaniach klinicznych, jak i w okresie po wprowadzeniu leku do obrotu. Najczęściej raportowanymi działaniami niepożądanymi w badaniach z kontrolą placebo są akatyzja oraz nudności, przy czym każde z tych zdarzeń występuje u ponad 3% pacjentów przyjmujących arypiprazol w formie doustnej.²

Klasyfikacja działań niepożądanych według częstości występowania

Działania niepożądane arypiprazolu są klasyfikowane według następujących kategorii częstości:³

• Bardzo często – występujące u co najmniej 1 na 10 pacjentów (≥ 1/10)
• Często – występujące u co najmniej 1 na 100, ale mniej niż 1 na 10 pacjentów (≥ 1/100 do < 1/10)
• Niezbyt często – występujące u co najmniej 1 na 1000, ale mniej niż 1 na 100 pacjentów (≥ 1/1000 do < 1/100)
• Rzadko – występujące u co najmniej 1 na 10 000, ale mniej niż 1 na 1000 pacjentów (≥ 1/10 000 do < 1/1 000)
• Bardzo rzadko – występujące u mniej niż 1 na 10 000 pacjentów (< 1/10 000)
• Nieznana – częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych

Należy zaznaczyć, że działania niepożądane zgłaszane po wprowadzeniu produktu do obrotu mają częstość określaną jako „nieznana”, ponieważ pochodzą one ze spontanicznych zgłoszeń i nie można precyzyjnie określić ich rzeczywistej częstości występowania.⁴

Szczegółowa charakterystyka działań niepożądanych w poszczególnych układach

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

W zakresie układu krwiotwórczego, przy stosowaniu arypiprazolu odnotowano przypadki leukopenii, neutropenii oraz trombocytopenii. Należy zwrócić szczególną uwagę na parametry morfologii krwi, zwłaszcza u pacjentów z wcześniejszymi zaburzeniami hematologicznymi w wywiadzie.⁵

Zaburzenia układu immunologicznego

U niektórych pacjentów mogą występować reakcje uczuleniowe obejmujące reakcje anafilaktyczne, obrzęk naczynioruchowy (w tym obrzęk języka i twarzy), a także świąd lub pokrzywkę. W przypadku wystąpienia takich objawów konieczne jest natychmiastowe przerwanie leczenia i wdrożenie odpowiedniego postępowania.⁶

Zaburzenia endokrynologiczne

Stosowanie arypiprazolu może prowadzić zarówno do hiperprolaktynemii, jak i paradoksalnie do zmniejszenia stężenia prolaktyny we krwi. Zaobserwowano także przypadki cukrzycowej śpiączki hiperosmolarnej oraz kwasicy ketonowej.⁷

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Wśród często występujących zaburzeń metabolicznych wymienia się cukrzycę. Niezbyt często obserwuje się hiperglikemię. Zgłaszano również przypadki hiponatremii oraz anoreksji o nieznanej częstości występowania.⁸

Zaburzenia psychiczne

Często raportowane zaburzenia psychiczne w trakcie terapii arypiprazolem obejmują niepokój ruchowy, bezsenność oraz lęk. Do niezbyt często występujących działań niepożądanych zalicza się depresję i hiperseksualność.⁹

Z nieznaną częstością odnotowano próby samobójcze, myśli samobójcze i dokonane samobójstwa, co podkreśla konieczność uważnego monitorowania pacjentów, zwłaszcza w początkowym okresie leczenia. Zgłaszano również przypadki patologicznego uzależnienia od hazardu, zaburzeń kontroli impulsów, obżarstwa, kompulsywnej potrzeby wydawania pieniędzy, poriomanii, zachowań agresywnych, nadmiernego pobudzenia i nerwowości.¹⁰

Zaburzenia układu nerwowego

Do często występujących zaburzeń neurologicznych zalicza się zaburzenia pozapiramidowe, akatyzję, drżenie, zawroty głowy, sedację, senność i bóle głowy.¹¹

Niezbyt często występują późne dyskinezy, dystonia oraz zespół niespokojnych nóg. Z nieznaną częstością raportowano poważne powikłania neurologiczne, takie jak złośliwy zespół neuroleptyczny, drgawki typu grand mal, zespół serotoninowy oraz zaburzenia mowy.¹²

Zaburzenia oka

Często występującym objawem okulistycznym jest niewyraźne widzenie. Niezbyt często pacjenci zgłaszają podwójne widzenie oraz światłowstręt (fotofobię). Z nieznaną częstością raportowano napady przymusowego patrzenia z rotacją gałek ocznych.¹³

Zaburzenia serca

Z niezbyt częstym nasileniem występuje tachykardia. Do poważnych powikłań kardiologicznych o nieznanej częstości występowania należą: nagły niewyjaśniony zgon, Torsades de pointes, arytmie komorowe, zatrzymanie akcji serca oraz bradykardia.¹⁴

Zaburzenia naczyniowe

Niezbyt często obserwuje się hipotensję ortostatyczną. Z nieznaną częstością zgłaszano chorobę zakrzepowo-zatorową żył (w tym zator płucny i zakrzepicę żył głębokich), nadciśnienie tętnicze oraz omdlenia.¹⁵

Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia

Niezbyt często występującym objawem jest czkawka. Z nieznaną częstością zgłaszano zachłystowe zapalenie płuc, skurcz krtani oraz skurcz części ustnej gardła.¹⁶

Zaburzenia żołądka i jelit

Często występującymi działaniami niepożądanymi ze strony przewodu pokarmowego są: niestrawność, nudności, zaparcia, nadmierne wydzielanie śliny oraz wymioty.¹⁷

Z nieznaną częstością zgłaszano poważniejsze powikłania, takie jak zapalenie trzustki, dysfagia, biegunka oraz dyskomfort w jamie brzusznej i żołądku.¹⁸

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Z nieznaną częstością zgłaszano niewydolność wątroby, zapalenie wątroby oraz żółtaczkę. W przypadku wystąpienia objawów sugerujących uszkodzenie wątroby konieczna jest okresowa kontrola parametrów laboratoryjnych oraz, w razie potrzeby, modyfikacja leczenia.¹⁹

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Do powikłań skórnych o nieznanej częstości występowania zalicza się: wysypkę, reakcje fotoalergiczne, łysienie, nadmierne pocenie się oraz wysypkę polekową z eozynofilią i objawami ogólnoustrojowymi (zespół DRESS).²⁰

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

Wśród działań niepożądanych o nieznanej częstości występowania zgłaszano rozpad mięśni poprzecznie prążkowanych (rabdomioliza), bóle mięśniowe oraz sztywność.²¹

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Z nieznaną częstością zgłaszano przypadki nietrzymania moczu oraz zatrzymania moczu.²²

Ciąża, połóg i okres okołoporodowy

U noworodków, których matki były leczone arypiprazolem w ostatnim trymestrze ciąży, może wystąpić zespół abstynencyjny.²³

Zaburzenia układu rozrodczego i piersi

Z nieznaną częstością raportowano priapizm – przedłużającą się, bolesną erekcję, wymagającą pilnej interwencji medycznej.²⁴

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Często zgłaszanym objawem ogólnym jest zmęczenie. Z nieznaną częstością występują zaburzenia regulacji temperatury (np. hipotermia, gorączka), ból w klatce piersiowej oraz obrzęk obwodowy.²⁵

Badania diagnostyczne

Z nieznaną częstością zgłaszano następujące nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych: zmniejszenie lub zwiększenie masy ciała, zwiększenie aktywności aminotransferazy alaninowej (AlAT), zwiększenie aktywności aminotransferazy asparaginianowej (AspAT), zwiększenie aktywności gammaglutamylotransferazy (GGTP), zwiększenie aktywności fosfatazy alkalicznej, zwiększenie stężenia glukozy we krwi, zwiększenie stężenia glikozylowanej hemoglobiny, wahania stężenia glukozy we krwi, zwiększona aktywność fosfokinazy kreatynowej oraz wydłużenie odstępu QT.²⁶

Charakterystyka wybranych działań niepożądanych

Objawy pozapiramidowe (EPS)

Objawy pozapiramidowe stanowią istotną grupę działań niepożądanych podczas terapii arypiprazolem. W długoterminowych badaniach klinicznych u pacjentów ze schizofrenią leczonych arypiprazolem obserwowano mniejszą częstość występowania EPS (25,8%) w porównaniu do pacjentów leczonych haloperydolem (57,3%). W porównaniu z placebo (13,1%) u pacjentów leczonych arypiprazolem częstość EPS wynosiła 19%.²⁷

W leczeniu epizodów maniakalnych w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I, częstość występowania EPS była zróżnicowana w zależności od porównywanego leku. W 12-tygodniowym badaniu obserwowano EPS u 23,5% pacjentów leczonych arypiprazolem, w porównaniu z 53,3% pacjentów leczonych haloperydolem. W innym 12-tygodniowym badaniu EPS występowały u 26,6% pacjentów leczonych arypiprazolem i u 17,6% pacjentów leczonych litem.²⁸

Akatyzja

Akatyzja – subiektywne poczucie niepokoju ruchowego, często objawiające się niemożnością usiedzenia w miejscu – jest istotnym działaniem niepożądanym arypiprazolu. W kontrolowanych badaniach z placebo u pacjentów z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi akatyzja występowała u 12,1% pacjentów leczonych arypiprazolem w porównaniu do 3,2% pacjentów otrzymujących placebo. U pacjentów ze schizofrenią akatyzja występowała u 6,2% w grupie arypiprazolu i 3,0% w grupie placebo.²⁹

Dystonia

Dystonia – długotrwałe nieprawidłowe skurcze grup mięśni – może występować u wrażliwych pacjentów w pierwszych kilku dniach leczenia. Objawy dystonii obejmują: skurcze mięśni szyi, czasami postępujące do ucisku w gardle, trudności z przełykaniem, trudności z oddychaniem i/lub zaburzenia ruchów języka. Zwiększone ryzyko ostrej dystonii obserwuje się u mężczyzn i w młodszych grupach wiekowych.³⁰

Wpływ na stężenie prolaktyny

W badaniach klinicznych i po wprowadzeniu produktu do obrotu obserwowano zarówno zwiększenie, jak i zmniejszenie stężenia prolaktyny w surowicy w porównaniu do pomiaru początkowego. U młodzieży ze schizofrenią leczonej arypiprazolem przez okres do 2 lat, niskie stężenie prolaktyny (<3 ng/ml u dziewcząt i <2 ng/ml u chłopców) stwierdzano u odpowiednio 29,5% dziewcząt i 48,3% chłopców.³¹

Zmiany parametrów laboratoryjnych

Porównania między arypiprazolem a placebo nie wykazały medycznie istotnych różnic w zakresie odsetka pacjentów z potencjalnie istotnymi zmianami rutynowych parametrów laboratoryjnych i lipidowych. Ogólnie przejściowe i bezobjawowe zwiększenie aktywności CPK (fosfokinazy kreatynowej) obserwowano u 3,5% pacjentów leczonych arypiprazolem w porównaniu do 2,0% pacjentów otrzymujących placebo.³²

Szczególne aspekty bezpieczeństwa u dzieci i młodzieży

W populacji młodzieży (13-17 lat) ze schizofrenią częstość i rodzaj działań niepożądanych były podobne do występujących u dorosłych, z wyjątkiem następujących działań niepożądanych zgłaszanych częściej: senność/sedacja i zaburzenia pozapiramidowe (bardzo często, ≥1/10) oraz suchość w jamie ustnej, zwiększony apetyt i niedociśnienie ortostatyczne (często, ≥1/100, <1/10).³³

U młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I (13-17 lat) rodzaj działań niepożądanych był podobny do występujących u dorosłych, jednak następujące działania występowały częściej: senność (23,0%), zaburzenia pozapiramidowe (18,4%), akatyzja (16,0%) i zmęczenie (11,8%) były zgłaszane bardzo często (≥1/10), natomiast ból w górnej części brzucha, zwiększenie częstości akcji serca, zwiększenie masy ciała, zwiększenie apetytu, drżenie mięśni oraz dyskineza były zgłaszane często (≥1/100 do <1/10).³⁴

Zaburzenia kontroli impulsów

Patologiczne uzależnienie od hazardu, hiperseksualność, kompulsywna potrzeba wydawania pieniędzy oraz obżarstwo lub kompulsywne objadanie się mogą wystąpić u pacjentów leczonych arypiprazolem. Te zaburzenia kontroli impulsów wymagają szczególnej uwagi podczas monitorowania pacjentów, ponieważ mogą one prowadzić do poważnych konsekwencji społecznych i finansowych.³⁵

Szczegółowa tabela działań niepożądanych arypiprazolu

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie wszelkich podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania arypiprazolu. Personel medyczny powinien zgłaszać działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.³⁶

Dane kontaktowe:

• Adres: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa
• Telefon: +48 22 49 21 301
• Fax: +48 22 49 21 309
• Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego za wprowadzenie leku do obrotu.³⁷