Właściwości farmakodynamiczne finasterydu

Finasteryd, substancja czynna produktu leczniczego Androstatin, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków dermatologicznych (kod ATC: D11A X10). Wykazuje specyficzne właściwości farmakodynamiczne, które determinują jego skuteczność w leczeniu łysienia typu męskiego.¹

Mechanizm działania

Finasteryd działa jako kompetycyjny i swoisty inhibitor enzymu 5α-reduktazy typu II. Substancja ta nie wykazuje powinowactwa do receptora androgenowego, nie posiada również działania androgennego, przeciwandrogennego, estrogennego, przeciwestrogennego ani progestagennego. Głównym efektem działania finasterydu jest zahamowanie aktywności 5α-reduktazy, co blokuje obwodową konwersję testosteronu do dihydrotestosteronu (DHT). W konsekwencji prowadzi to do istotnego zmniejszenia stężenia DHT zarówno w tkankach docelowych, jak i w surowicy krwi.²

Działanie finasterydu charakteryzuje się szybkim początkiem – do znaczącej supresji stężenia DHT dochodzi już w ciągu pierwszych 24 godzin po podaniu produktu leczniczego. Ten szybki efekt farmakodynamiczny ma istotne znaczenie kliniczne w kontekście leczenia łysienia androgenowego.³

Mechanizm działania w łysieniu typu męskiego

Patofizjologia łysienia androgenowego wiąże się z mieszkami włosowymi, które zawierają 5α-reduktazę typu II. U mężczyzn cierpiących na łysienie typu męskiego stwierdza się charakterystyczne zmiany w obrębie skóry głowy, obejmujące zminiaturyzowane mieszki włosowe oraz zwiększone stężenie DHT. Zastosowanie finasterydu prowadzi do zmniejszenia stężenia DHT zarówno w skórze głowy, jak i w surowicy krwi.⁴

Warto podkreślić, że łysienie typu męskiego nie występuje u mężczyzn z genetycznym niedoborem 5α-reduktazy typu II. To genetyczne powiązanie, wraz z wynikami badań klinicznych, potwierdza mechanizm działania finasterydu, który polega na hamowaniu procesu miniaturyzacji mieszków włosowych na głowie, co prowadzi do odwrócenia procesu łysienia.⁵

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Badania kliniczne u mężczyzn

Skuteczność finasterydu została szeroko przebadana klinicznie. W badaniach klinicznych uczestniczyło 1879 mężczyzn w wieku od 18 do 41 lat, charakteryzujących się łagodną lub umiarkowaną utratą włosów w okolicy wierzchołka głowy i/lub okolicy czołowo-środkowej (bez całkowitego wyłysienia w tych obszarach).⁶

Przeprowadzono dwa kluczowe badania kliniczne z udziałem mężczyzn z łysieniem wierzchołka głowy (n=1553), w których 290 pacjentów leczonych było finasterydem w dawce 1 mg przez okres 5 lat, w porównaniu z 16 pacjentami otrzymującymi placebo.⁷

Skuteczność leczenia oceniano przy zastosowaniu następujących metod:

• Liczba włosów na wybranym polu 5,1 cm² czaszki – obiektywna metoda ilościowa pozwalająca na precyzyjne określenie zmian w gęstości owłosienia
• Kwestionariusz samooceny pacjenta – subiektywna ocena efektów leczenia przez pacjentów
• Ocena badacza za pomocą skali siedmiopunktowej – profesjonalna ocena kliniczna
• Ocena fotograficzna standaryzowanych par zdjęć, dokonana przez niezależny zespół specjalistów dermatologów przy zastosowaniu skali siedmiopunktowej – metoda porównawcza zapewniająca obiektywizm oceny

⁸

Dynamika odpowiedzi klinicznej

W badaniach trwających 5 lat, u mężczyzn leczonych finasterydem w dawce 1 mg, poprawę w porównaniu ze stanem początkowym oraz z grupą placebo stwierdzono już po 3 miesiącach terapii. Ta wczesna odpowiedź została zaobserwowana zarówno w ocenie dokonywanej przez pacjentów, jak i przez badaczy.⁹

W odniesieniu do liczby włosów (pierwszorzędowy punkt końcowy w tych badaniach), zwiększenie w porównaniu do stanu wyjściowego zostało osiągnięte począwszy od 6. miesiąca (najwcześniejszy czas osiągnięcia punktu końcowego) i utrzymywało się do końca badania.¹⁰

Największe przyrosty liczby włosów u mężczyzn leczonych finasterydem w dawce 1 mg obserwowano po 2 latach terapii, po czym następował stopniowy ich spadek do końca 5-letniego okresu obserwacji. Dla porównania, w grupie otrzymującej placebo obserwowano stopniowo postępującą utratę włosów w porównaniu do stanu wyjściowego przez cały okres 5 lat.¹¹

Ilościowe zmiany w liczbie włosów

U mężczyzn leczonych finasterydem w dawce 1 mg liczba włosów w wybranym polu 5,1 cm² zwiększyła się średnio o 88 w porównaniu ze stanem wyjściowym [p<0,01; 95%Cl (77,9; 97,8); n=433] po 2 latach terapii oraz o 38 [p<0,01; 95%Cl (20,8; 55,6); n=219] po 5 latach. Dla porównania, w grupie otrzymującej placebo liczba włosów zmniejszyła się o 50 [p<0,01; 95%Cl (-80,5; -20,6); n=47] po 2 latach i aż o 239 [p<0,01; 95%Cl (-304,4; -173,4); n=15] po 5 latach.¹²

W ocenie fotograficznej, po 5 latach stosowania finasterydu u 48% mężczyzn stwierdzono poprawę, a u kolejnych 42% – stan bez zmian w porównaniu do stanu wyjściowego. W grupie placebo, po tym samym okresie, tylko u 25% mężczyzn oceniono wyniki jako poprawę lub stan bez zmian. Wyniki te jednoznacznie wskazują, że długotrwałe, 5-letnie leczenie finasterydem w dawce 1 mg prowadzi do stabilizacji utraty włosów, która postępuje u nieleczonych mężczyzn.¹³

Wpływ na cykl wzrostu włosa

Przeprowadzono dodatkowe 48-tygodniowe badanie z grupą kontrolną otrzymującą placebo, w którym wzięło udział 212 mężczyzn z łysieniem androgenowym. Celem badania była ocena wpływu finasterydu w dawce 1 mg na fazy cyklu wzrostu włosa – fazę wzrostu (anagenową) i fazę spoczynku (telogenową) u pacjentów z łysieniem wierzchołka głowy.¹⁴

Na początku badania oraz po 48 tygodniach terapii dokonano pomiaru następujących parametrów na obszarze owłosionej skóry głowy o powierzchni 1 cm²:

• Liczba włosów ogółem
• Liczba włosów telogenowych (w fazie spoczynku)
• Liczba włosów anagenowych (w fazie aktywnego wzrostu)

¹⁵

Leczenie finasterydem w dawce 1 mg spowodowało znaczące zwiększenie liczby włosów anagenowych, podczas gdy u mężczyzn otrzymujących placebo obserwowano przeciwny efekt – zmniejszenie liczby włosów anagenowych. Po 48 tygodniach terapii, w grupie mężczyzn leczonych finasterydem stwierdzono, w porównaniu z grupą placebo, zwiększenie całkowitej liczby włosów na badanym obszarze o 17 oraz liczby włosów anagenowych o 27.¹⁶

Zwiększenie po 48 tygodniach liczby włosów anagenowych względem całkowitej liczby włosów prowadziło do poprawy wskaźnika liczby włosów anagenowych do telogenowych o 47% w grupie otrzymującej finasteryd w dawce 1 mg, w porównaniu z grupą placebo. Dane te stanowią bezpośredni dowód na to, że leczenie finasterydem w dawce 1 mg pobudza cebulki włosowe do czynnego wzrostu, co jest kluczowym mechanizmem przeciwdziałania łysieniu androgenowemu.¹⁷

Badania przeprowadzone w grupie kobiet

Przeprowadzono 12-miesięczne badanie kontrolowane placebo, w którym uczestniczyło 137 kobiet po menopauzie z łysieniem androgenowym, leczonych finasterydem w dawce 1 mg. Badanie to jednoznacznie wykazało brak skuteczności finasterydu w tej grupie pacjentek. U kobiet poddanych leczeniu nie zaobserwowano zwiększenia liczby włosów, co zostało potwierdzone w samoocenie badanych, ocenie osób prowadzących badanie oraz ocenie na podstawie standaryzowanych fotografii głowy. Wszystkie zastosowane metody oceny wykazały brak różnic w porównaniu z grupą otrzymującą placebo.¹⁸

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych

Finasteryd, jako selektywny inhibitor 5α-reduktazy typu II, wykazuje specyficzne działanie farmakodynamiczne polegające na hamowaniu konwersji testosteronu do DHT. Poprzez zmniejszenie stężenia DHT w skórze głowy i w surowicy krwi, finasteryd skutecznie przeciwdziała miniaturyzacji mieszków włosowych, która stanowi kluczowy mechanizm patogenetyczny łysienia androgenowego u mężczyzn.

Badania kliniczne jednoznacznie potwierdzają skuteczność finasterydu w dawce 1 mg w leczeniu łysienia typu męskiego, demonstrując zarówno zwiększenie liczby włosów, jak i poprawę ich jakości poprzez pozytywny wpływ na cykl wzrostu włosa. Efekty te utrzymują się podczas długotrwałego, 5-letniego leczenia, co prowadzi do stabilizacji stanu owłosienia. Jednocześnie należy podkreślić, że skuteczność finasterydu została potwierdzona wyłącznie u mężczyzn, podczas gdy u kobiet po menopauzie z łysieniem androgenowym lek nie wykazuje skuteczności klinicznej.