Właściwości farmakokinetyczne amikacyny

Amikacyna należy do grupy antybiotyków aminoglikozydowych, stosowanych w leczeniu ciężkich zakażeń wywołanych przez drobnoustroje wrażliwe na jej działanie. Właściwości farmakokinetyczne leku mają istotne znaczenie dla jego skuteczności terapeutycznej oraz bezpieczeństwa stosowania. ¹

Wchłanianie

Amikacyna praktycznie nie wchłania się z przewodu pokarmowego, dlatego podawana jest wyłącznie drogą pozajelitową. Po podaniu dożylnym maksymalne stężenie w surowicy osiągane jest po 1-2 godzinach od rozpoczęcia infuzji. Okres półtrwania leku w surowicy wynosi średnio 2,2-2,4 godziny. Należy zauważyć, że u pacjentów z niewydolnością nerek oraz u wcześniaków i noworodków można spodziewać się wydłużenia tego parametru.²

Stężenia w surowicy po podaniu dożylnym

Badania farmakokinetyczne wykazały następujące stężenia amikacyny w surowicy:

• Po podaniu dawki 7,5 mg/kg mc. w ciągłej infuzji dożylnej trwającej 30 minut, stężenie amikacyny w surowicy w chwili zakończenia infuzji wynosi około 38 μg/mL.³
• U zdrowych ochotników, po podaniu dawki 15 mg/kg mc. w ciągłej infuzji dożylnej trwającej 30 minut, stężenie amikacyny w surowicy wynosiło około 77 μg/mL bezpośrednio po zakończeniu infuzji, 47 μg/mL po 1 godzinie od zakończenia infuzji oraz 1 μg/mL po 12 godzinach.⁴

Stężenia u pacjentów w podeszłym wieku

U osób w podeszłym wieku ze średnim klirensem kreatyniny wynoszącym 64 mL/min, po podaniu dawki 15 mg/kg mc. w infuzji dożylnej trwającej 30 minut, obserwowano następującą dynamikę stężeń:

• 55 μg/mL bezpośrednio po zakończeniu infuzji
• 5,4 μg/mL po 12 godzinach od zakończenia infuzji
• 1,3 μg/mL po 24 godzinach od zakończenia infuzji

⁵

Istotne jest, że w badaniach oceniających wielokrotne podawanie amikacyny nie obserwowano akumulacji leku u osób z prawidłową czynnością nerek, otrzymujących pojedyncze dawki dobowe wynoszące od 15 do 20 mg/kg mc.⁶

Dystrybucja

Pozorna objętość dystrybucji amikacyny wynosi około 24 litrów, co odpowiada 28% masy ciała. Wskaźnik wiązania z białkami osocza jest stosunkowo niski i wynosi 4-10%.⁷

Dystrybucja do tkanek i płynów ustrojowych

Po podaniu zalecanej dawki, terapeutyczne stężenia amikacyny są osiągane w licznych tkankach i płynach ustrojowych, w tym w:

• kościach
• sercu
• pęcherzyku żółciowym
• tkance płucnej
• moczu
• żółci
• wydzielinie oskrzelowej
• plwocinie
• płynie śródmiąższowym
• płynie opłucnowym
• płynie maziowym

⁸

Przenikanie do płynu mózgowo-rdzeniowego

Amikacyna przenika przez zdrowe opony mózgowe osiągając stężenie wynoszące około 10-20% stężenia występującego w surowicy. W stanie zapalnym opon mózgowych przenikanie leku ulega znacznemu zwiększeniu, a stężenie może wzrosnąć do poziomu 50% stężenia w surowicy, co zapewnia skuteczne działanie przeciwbakteryjne.⁹

Akumulacja tkankowa

Amikacyna wykazuje znaczną akumulację w korze nerek oraz płynie ucha wewnętrznego. Eliminacja leku z tych głębokich przedziałów przebiega powoli, co może mieć związek z potencjalnymi działaniami niepożądanymi w postaci nefrotoksyczności i ototoksyczności.¹⁰

Przenikanie przez barierę łożyskową

Lek przenika przez barierę łożyska i do mleka ludzkiego. We krwi płodu oraz płynie owodniowym stwierdza się stężenia sięgające 20% stężeń występujących w surowicy matki.¹¹

Metabolizm

Amikacyna nie podlega metabolizmowi w organizmie ludzkim. Jest wydalana głównie przez nerki w postaci niezmienionej.¹²

Wydalanie

U pacjentów z prawidłową czynnością nerek, średni klirens amikacyny w surowicy wynosi 100 mL/min, a klirens nerkowy 94 mL/min. Przesączanie kłębuszkowe stanowi dominujący szlak w eliminacji amikacyny.¹³

Wydalanie z moczem

Większość podanej dawki amikacyny (60-82%) jest wydalana w postaci niezmienionej z moczem w ciągu pierwszych 6 godzin po podaniu. U pacjentów z prawidłową czynnością nerek, po podaniu domięśniowym, 91% dawki jest wydalane z moczem w ciągu 8 godzin, a 95% w ciągu 24 godzin.¹⁴

Usuwanie podczas dializy

Amikacynę można skutecznie usunąć z organizmu poprzez hemodializę oraz, choć w wolniejszym tempie, poprzez dializę otrzewnową:

• W trakcie hemodializy – w zależności od rodzaju dializy, około 50% (zakres 29-81%) podanej dawki może zostać usunięte w ciągu 4 godzin.
• W trakcie dializy otrzewnowej – 40-80% podanej dawki może zostać usunięte w ciągu 8 godzin.

¹⁵

Właściwości farmakokinetyczne w populacji pediatrycznej

Stężenia w płynie mózgowo-rdzeniowym u dzieci

Badania oceniające wielokrotne podawanie amikacyny u dzieci wykazały, że stężenia w płynie mózgowo-rdzeniowym u zdrowych niemowląt wynoszą około 10-20% stężeń w surowicy. W stanie zapalnym opon mózgowych stężenia te mogą wzrastać do 50% stężeń osiąganych w surowicy.¹⁶

Farmakokinetyka u noworodków

U noworodków, a szczególnie u wcześniaków, wydalanie amikacyny przez nerki jest istotnie zmniejszone w porównaniu z osobami dorosłymi.¹⁷

W badaniu z udziałem noworodków (w wieku 1-6 dni życia), podzielonych na grupy w zależności od masy urodzeniowej (<2000 g, 2000-3000 g i >3000 g), amikacynę podawano domięśniowo i/lub dożylnie w dawce 7,5 mg/kg mc. Zaobserwowano następujące parametry farmakokinetyczne:

We wszystkich grupach noworodków, po 5 dniach, nie wykazano akumulacji amikacyny w wyniku wielokrotnego podawania dawek co 12 godzin, pomimo różnic w parametrach farmakokinetycznych zależnych od masy urodzeniowej.¹⁸