Właściwości farmakodynamiczne
Amikacin Kabi 5 mg/ml

Właściwości farmakodynamiczne leku Amikacin Kabi

Amikacyna, substancja czynna preparatu Amikacin Kabi, należy do grupy farmakoterapeutycznej antybiotyków aminoglikozydowych (kod ATC: J01GB06). Jest półsyntetycznym antybiotykiem, pochodną kanamycyny, uzyskiwanym poprzez acylację kwasem aminohydroksymasłowym grupy aminowej C-1 fragmentu 2-deoksystreptaminy. ¹

Mechanizm działania

Działanie bakteriobójcze amikacyny jest rezultatem hamowania syntezy białek w rybosomach bakteryjnych. Amikacyna wchodzi w interakcję z rybosomalnym RNA, co prowadzi do zahamowania procesu translacji w komórkach wrażliwych drobnoustrojów. ²

Zależności farmakokinetyczno-farmakodynamiczne (PK/PD)

Kluczowym parametrem PK/PD prognozującym skuteczność bakteriobójczą amikacyny jest stosunek maksymalnego stężenia w surowicy (Cmax) do minimalnego stężenia hamującego (MIC) dla konkretnego patogenu. Przyjmuje się, że stosunek Cmax:MIC wynoszący 8:1 lub 10:1 zapewnia efektywne niszczenie bakterii i zapobiega ich ponownemu namnażaniu. Amikacyna wykazuje efekt poantybiotykowy zarówno w warunkach in vitro, jak i in vivo, co umożliwia wydłużenie okresu między kolejnymi dawkami bez utraty skuteczności wobec większości laseczek Gram-ujemnych. ³

Mechanizmy oporności

Oporność na amikacynę może wynikać z kilku mechanizmów:

• Inaktywacja enzymatyczna – najczęściej występujący mechanizm, polegający na modyfikacji enzymatycznej cząsteczek aminoglikozydów. Proces ten zachodzi przy udziale acetylotransferaz, fosfotransferaz lub nukleotydylotransferaz, kodowanych głównie przez plazmidy. Warto podkreślić, że amikacyna wykazuje skuteczność wobec wielu szczepów opornych na aminoglikozydy, dzięki swojej zdolności opierania się rozkładowi przez enzymy unieczynniające. ⁴
• Zmniejszone przenikanie i aktywny wypływ – mechanizmy obserwowane przede wszystkim u Pseudomonas aeruginosa. Najnowsze dane wskazują na pojawianie się podobnego mechanizmu oporności również u Acinetobacter spp. ⁵
• Zmiana struktury docelowej – modyfikacje w obrębie rybosomów, które tylko sporadycznie powodują oporność. ⁶

Pojawienie się oporności podczas terapii jest rzadkie, jednak występuje częściowa oporność krzyżowa pomiędzy amikacyną i innymi aminoglikozydami. ⁷

Wartości graniczne

Zgodnie z wytycznymi komitetu EUCAST (wersja 10.0, obowiązująca od 2020-01-01), dla amikacyny obowiązują następujące wartości graniczne: ⁸

Wartości graniczne nie mają zastosowania dla Plesiomonas shigelloides, ponieważ aminoglikozydy naturalnie wykazują obniżoną aktywność względem tego gatunku. W zakażeniach układowych aminoglikozydy muszą być stosowane w terapii skojarzonej. W takich sytuacjach wartości graniczne/ECOFF w nawiasach można wykorzystać do rozróżnienia drobnoustrojów z nabytymi mechanizmami oporności od szczepów dzikich, bez mechanizmów oporności. ⁹

W przypadku izolatów bez mechanizmów oporności na wyniku należy zamieścić komentarz: „Aminoglikozydy często są podawane w skojarzeniu z innymi antybiotykami w celu wzmocnienia działania aminoglikozydów lub poszerzenia spektrum terapii. W zakażenia układowych aminoglikozydy muszą być stosowane w terapii skojarzonej.” ¹⁰

Najbardziej wiarygodnym sposobem wykrywania oporności na amikacynę jest zastosowanie krążka z kanamycyną (MIC >8 mg/L). Wielkość strefy zahamowania wzrostu wokół krążka z kanamycyną 30 µg dla S. aureus wynosi R<18 mm i R<22 mm dla gronkowców koagulazo-ujemnych. ^{8 mg/L). Wielkość strefy zahamowania wzrostu wokół krążka z kanamycyną 30 µg dla S. aureus wynosi R<18 mm i R11}

Spektrum działania amikacyny

Częstość występowania oporności nabytej u poszczególnych gatunków może różnić się w zależności od rejonu geograficznego oraz zmieniać się w czasie. Przed rozpoczęciem leczenia, zwłaszcza w przypadku ciężkich zakażeń, zaleca się uzyskanie lokalnych danych dotyczących oporności. W sytuacjach, gdy lokalna częstość występowania oporności podważa skuteczność leku w pewnych typach zakażeń, należy rozważyć konsultację ze specjalistą. ¹²

Spektrum działania przeciwbakteryjnego amikacyny obejmuje:

Gatunki zwykle wrażliwe

Drobnoustroje tlenowe Gram-dodatnie: ¹³

• Staphylococcus aureus
• Staphylococcus haemolyticus
• Staphylococcus hominis°

Drobnoustroje tlenowe Gram-ujemne: ¹⁴

• Acinetobacter pittii
• Citrobacter freundii
• Citrobacter koseri
• Enterobacter aerogenes
• Enterobacter cloacae
• Escherichia coli
• Klebsiella oxytoca
• Klebsiella pneumoniae
• Morganella morganii
• Proteus mirabilis
• Proteus vulgaris°
• Pseudomonas aeruginosa
• Salmonella enterica (szczepy wywołujące zapalenie jelit)°
• Serratia liquefaciens°
• Serratia marcescens
• Shigella spp.

Gatunki, wśród których może wystąpić problem oporności nabytej

Drobnoustroje tlenowe Gram-dodatnie: ¹⁵

• Staphylococcus epidermidis

Drobnoustroje tlenowe Gram-ujemne: ¹⁶

• Acinetobacter baumannii

Drobnoustroje o oporności naturalnej

Drobnoustroje tlenowe Gram-dodatnie: ¹⁷

• Enterococcus spp.
• Streptococcus spp.

Drobnoustroje tlenowe Gram-ujemne: ¹⁸

• Burkholderia cepacia
• Stenotrophomonas maltophila

Beztlenowce: ¹⁹

• Bacteroides spp.
• Prevotella spp.

Inne mikroorganizmy: ²⁰

• Chlamydia spp.
• Chlamydophila spp.
• Mycoplasma spp.
• Ureaplasma urealyticum

Należy zaznaczyć, że dla gatunków oznaczonych symbolem ° w momencie opracowywania tabel dla produktu Amikacin Kabi aktualne dane nie były dostępne. W literaturze oryginalnej, podręcznikach z normami i zaleceniach dotyczących leczenia zakłada się występowanie wrażliwości na amikacynę. ²¹

Warto zwrócić uwagę, że wskaźnik oporności szczepów wyodrębnionych od szczególnych grup pacjentów, np. chorych z mukowiscydozą, wynosi ≥10%. ²²

Aminoglikozydy są odpowiednie do stosowania w skojarzeniu z innymi antybiotykami działającymi na ziarenkowce Gram-dodatnie. ²³