Właściwości farmakokinetyczne
ABILIUM 5 mg

Właściwości farmakokinetyczne arypiprazolu

Arypiprazol to substancja aktywna leku Abilium (kapsułki twarde 5 mg), której profil farmakokinetyczny charakteryzuje się określonymi właściwościami wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu i eliminacji. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis właściwości farmakokinetycznych leku z uwzględnieniem różnic w poszczególnych grupach pacjentów.¹

Wchłanianie

Arypiprazol charakteryzuje się dobrym wchłanianiem z przewodu pokarmowego. Po podaniu doustnym maksymalne stężenie w osoczu krwi (Cmax) osiągane jest w czasie 3-5 godzin. Substancja czynna podlega jedynie minimalnemu metabolizmowi przedukładowemu, co przekłada się na wysoką biodostępność. Bezwzględna biodostępność po doustnym podaniu tabletki wynosi 87%. Warto podkreślić, że spożywanie posiłków o wysokiej zawartości tłuszczu nie wpływa na parametry farmakokinetyczne arypiprazolu, co oznacza, że lek może być przyjmowany niezależnie od posiłków.²

Dystrybucja

Po wchłonięciu arypiprazol ulega rozległej dystrybucji w organizmie. Pozorna objętość dystrybucji wynosi 4,9 l/kg, co wskazuje na znaczną dystrybucję pozanaczyniową substancji. Zarówno arypiprazol, jak i jego aktywny metabolit – dehydroarypiprazol, w stężeniach terapeutycznych charakteryzują się wysokim stopniem wiązania z białkami osocza, przekraczającym 99%. Wiązanie to zachodzi głównie z albuminami, co może mieć znaczenie dla interakcji z innymi lekami silnie wiążącymi się z tymi białkami.³

Metabolizm

Arypiprazol podlega intensywnym procesom metabolicznym zachodzącym głównie w wątrobie. Metabolizm przebiega trzema głównymi szlakami:⁴

• Dehydrogenacja – katalizowana przez enzymy CYP3A4 i CYP2D6
• Hydroksylacja – również zależna od enzymów CYP3A4 i CYP2D6
• N-dealkilacja – katalizowana wyłącznie przez enzym CYP3A4

W krążeniu ogólnoustrojowym dominującą formą aktywną pozostaje niezmieniony arypiprazol. Jego główny aktywny metabolit – dehydroarypiprazol – w stanie stacjonarnym stanowi około 40% całkowitego pola pod krzywą stężenia (AUC) arypiprazolu w osoczu, co świadczy o istotnym udziale metabolitu w działaniu farmakologicznym leku.⁵

Eliminacja

Eliminacja arypiprazolu charakteryzuje się stosunkowo długim okresem półtrwania, który jest zależny od aktywności enzymu CYP2D6. U osób z prawidłową lub zwiększoną aktywnością enzymu CYP2D6 (ekstensywni metabolizerzy) średni okres półtrwania wynosi około 75 godzin. Natomiast u osób ze zmniejszoną aktywnością tego enzymu (słabi metabolizerzy) okres półtrwania wydłuża się do około 146 godzin.⁶

Całkowity klirens arypiprazolu wynosi 0,7 ml/min/kg i jest to głównie klirens wątrobowy, co potwierdza dominującą rolę wątroby w eliminacji leku. Po podaniu doustnym pojedynczej dawki arypiprazolu znakowanego izotopem węgla [¹⁴C], 27% podanej radioaktywności wykryto w moczu, a 60% w kale. Jedynie mniej niż 1% niezmienionego arypiprazolu wydalane jest z moczem, natomiast około 18% z kałem, co wskazuje na istotną rolę metabolizmu wątrobowego oraz wydalania z żółcią w procesie eliminacji leku.⁷

Farmakokinetyka w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

Badania wykazały, że farmakokinetyka arypiprazolu i dehydroarypiprazolu u dzieci i młodzieży w wieku 10-17 lat jest zasadniczo podobna do obserwowanej u osób dorosłych, po uwzględnieniu różnic w masie ciała. Oznacza to, że u młodszych pacjentów nie występują specyficzne dla wieku zmiany w procesach wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu czy eliminacji leku, które wymagałyby istotnej modyfikacji dawkowania poza dostosowaniem do masy ciała.⁸

Pacjenci w podeszłym wieku

W badaniach porównawczych nie stwierdzono istotnych różnic w farmakokinetyce arypiprazolu między zdrowymi osobami w podeszłym wieku a młodszymi osobami dorosłymi. Również u pacjentów ze schizofrenią nie zaobserwowano mierzalnego wpływu wieku na parametry farmakokinetyczne leku. Wyniki te sugerują, że u pacjentów w podeszłym wieku nie jest konieczna rutynowa modyfikacja dawkowania arypiprazolu wynikająca wyłącznie z wieku pacjenta.⁹

Wpływ płci

Przeprowadzone badania nie wykazały istotnych różnic w farmakokinetyce arypiprazolu między zdrowymi kobietami a zdrowymi mężczyznami. Podobnie, nie zaobserwowano mierzalnego wpływu płci na parametry farmakokinetyczne u pacjentów ze schizofrenią. W związku z tym, płeć pacjenta nie stanowi czynnika wymagającego dostosowania dawkowania arypiprazolu.¹⁰

Wpływ palenia tytoniu

Populacyjne badania farmakokinetyczne nie wykazały żadnych istotnych klinicznie różnic w parametrach farmakokinetycznych arypiprazolu zależnych od palenia tytoniu. Jest to istotna informacja, ponieważ palenie tytoniu może indukować enzymy cytochromu P450, szczególnie CYP1A2, jednak w przypadku arypiprazolu, który jest metabolizowany głównie przez CYP3A4 i CYP2D6, nie odnotowano takiego efektu wymagającego modyfikacji dawkowania.¹¹

Wpływ rasy

Przeprowadzone populacyjne badania farmakokinetyczne nie wykazały istotnych klinicznie różnic w farmakokinetyce arypiprazolu zależnych od przynależności rasowej pacjentów. Oznacza to, że czynniki genetyczne związane z rasą nie mają znaczącego wpływu na metabolizm i eliminację leku, a zatem nie wymagają specjalnego dostosowania dawkowania.¹²

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

Badania wykazały, że charakterystyka farmakokinetyczna arypiprazolu i dehydroarypiprazolu u pacjentów z ciężkimi chorobami nerek jest podobna do obserwowanej u młodych osób zdrowych. Brak istotnych różnic w parametrach farmakokinetycznych sugeruje, że niewydolność nerek nie wpływa znacząco na eliminację leku, co jest zgodne z danymi wskazującymi na dominującą rolę metabolizmu wątrobowego i wydalania z żółcią w procesie eliminacji arypiprazolu. Dlatego u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek nie jest konieczna rutynowa modyfikacja dawkowania.¹³

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

Przeprowadzono badania z zastosowaniem pojedynczej dawki arypiprazolu u osób z różnym stopniem marskości wątroby, sklasyfikowanych według skali Child-Pugh (klasy A, B i C). Wyniki nie wykazały, aby niewydolność wątroby wpływała istotnie na farmakokinetykę arypiprazolu i dehydroarypiprazolu. Należy jednak zaznaczyć, że w badaniu uczestniczyło tylko 3 pacjentów z marskością wątroby typu C (najcięższa postać), co stanowi zbyt małą liczebność próby, aby wyciągnąć jednoznaczne wnioski dotyczące zdolności metabolicznych tych pacjentów. W związku z tym, w przypadku stosowania arypiprazolu u pacjentów z ciężką niewydolnością wątroby zalecana jest ostrożność i rozważenie potencjalnej konieczności modyfikacji dawkowania.¹⁴