Zapalenie mięśni
Epidemiologia
Idiopatyczne miopatie zapalne (IIM), obejmujące polimiozytis (PM), dermatomyositis (DM) oraz zapalenie ciała włączkowego (IBM), to rzadkie choroby autoimmunologiczne charakteryzujące się zapaleniem mięśni szkieletowych. Częstość występowania IIM waha się od 2 do 25 przypadków na 100 000 osób, z zapadalnością 0,2-2 na 100 000 osobolat. PM i DM łącznie mają częstość występowania 5-22/100 000 i zapadalność 1,2-19/milion rocznie, natomiast IBM występuje z częstością 31,9-33,7/milion i zapadalnością 2,5/milion rocznie, ze wzrostem częstości u osób >50 r.ż. do 50-180/milion. Epidemiologia wykazuje zróżnicowanie geograficzne i etniczne, np. wyższą zapadalność PM u osób czarnoskórych w USA (stosunek 3-5:1 w porównaniu do białych). Wiek zachorowania różni się w zależności od typu: DM ma rozkład bimodalny (5-15 i 45-60 lat), PM średnio 50-60 lat, a IBM zwykle >50 lat. Kobiety dominują w PM i DM (stosunek 2-3:1), natomiast IBM częściej dotyka mężczyzn (stosunek 2:1). Opóźnienie diagnostyczne wynosi średnio 27,91 miesięcy dla IIM i 5-6 lat dla IBM, co wpływa na niedoszacowanie częstości występowania i opóźnioną terapię.
- Epidemiologia zapalenia mięśni
- Częstość występowania i zapadalność
- Zróżnicowanie geograficzne i etniczne
- Zróżnicowanie związane z wiekiem i płcią
- Trendy epidemiologiczne i czynniki wpływające na dane
- Rozpowszechnienie w poszczególnych regionach
- Opieka szpitalna i koszty związane z zapaleniem mięśni
- Współwystępowanie chorób i zapalenie mięśni związane z nowotworem
- Przeżywalność i rokowanie
- Perspektywy na przyszłość i kierunki badań
- Wnioski i znaczenie dla zdrowia publicznego
Epidemiologia zapalenia mięśni
Zapalenie mięśni (myositis) stanowi heterogenną grupę rzadkich chorób autoimmunologicznych charakteryzujących się stanem zapalnym mięśni szkieletowych. Grupę tę określa się również jako idiopatyczne miopatie zapalne (IIM, idiopathic inflammatory myopathies). Epidemiologia zapalenia mięśni wykazuje znaczną zmienność w zależności od typu choroby, regionu geograficznego, pochodzenia etnicznego oraz wieku badanej populacji.12
Częstość występowania i zapadalność
Idiopatyczne miopatie zapalne są chorobami rzadkimi, a dane dotyczące ich częstości występowania i zapadalności różnią się znacząco w zależności od źródła. Według najnowszych danych, częstość występowania IIM waha się od 2 do 25 przypadków na 100 000 osób w populacji ogólnej.3 Zapadalność na IIM szacuje się na poziomie 0,2-2 przypadków na 100 000 osobolat.45
W podziale na poszczególne typy miopatii zapalnych, dane epidemiologiczne przedstawiają się następująco:
- Dla polimiozytis (PM) i dermatomyositis (DM) łącznie szacuje się częstość występowania na poziomie 5-22 przypadków na 100 000 osób, z zapadalnością wynoszącą około 1,2-19 przypadków na milion osób rocznie.6
- Zapalenie ciała włączkowego (IBM, inclusion body myositis) wykazuje częstość występowania na poziomie 31,9-33,7 przypadków na milion mieszkańców, ze średnią zapadalnością 2,5 przypadku na milion osób rocznie.7
- W przypadku populacji powyżej 50. roku życia, częstość występowania IBM wzrasta do 50-180 przypadków na milion osób.8
Badanie przeprowadzone w Tajlandii wykazało częstość występowania IIM na poziomie 13,9 przypadków na 100 000 osób (95% CI 13,6-14,2) w 2017 roku. Zapadalność w tym kraju w latach 2017-2020 wynosiła od 4,43 do 5,09 przypadków na 100 000 osobolat.9
Zróżnicowanie geograficzne i etniczne
Częstość występowania zapalenia mięśni wykazuje istotne zróżnicowanie geograficzne i etniczne. W Europie obserwuje się wzrost częstości występowania z północy na południe, co może być związane zarówno z czynnikami środowiskowymi, jak i genetycznymi.10
W Stanach Zjednoczonych zapalenie mięśni, szczególnie polimiozytis, występuje częściej w populacji osób czarnoskórych niż białych, z szacunkowym stosunkiem zapadalności 3-4:1.11 Według innego źródła, stosunek zapadalności u osób czarnoskórych do białych wynosi 5:1 dla polimiozytis i 3:1 dla dermatomyositis.12
W przypadku IBM, badania wskazują na znaczną zmienność częstości występowania w zależności od położenia geograficznego i grupy etnicznej – od 1 na 14 000 do 1 na 1 000 000 w populacji ogólnej.13 Częstość występowania IBM w Irlandii oszacowano na 112 przypadków na milion mieszkańców.14
Zróżnicowanie związane z wiekiem i płcią
Zapalenie mięśni dotyka osoby w różnym wieku, jednak poszczególne typy choroby wykazują charakterystyczne zróżnicowanie wiekowe:1516
- Dermatomyositis (DM) wykazuje rozkład bimodalny z dwoma szczytami zachorowań – pierwszy między 5. a 15. rokiem życia (postać młodzieńcza), drugi między 45. a 60. rokiem życia (postać dorosła).17
- Polimiozytis (PM) rzadko występuje u dzieci, a średni wiek zachorowania mieści się w przedziale 50-60 lat.18
- Zapalenie ciała włączkowego (IBM) pojawia się zwykle po 50. roku życia, ze średnim wiekiem zachorowania między 61. a 68. rokiem życia. Opisywane są jednak również przypadki wczesnego początku IBM.1920
W większości typów zapalenia mięśni obserwuje się przewagę zachorowań u kobiet. Ogólny stosunek zachorowań kobiet do mężczyzn wynosi 2-3:1 dla polimiozytis i dermatomyositis.21 Wyjątek stanowi zapalenie ciała włączkowego (IBM), które 2-3 razy częściej występuje u mężczyzn.2223 W przypadku IBM stosunek zachorowań mężczyzn do kobiet wynosi średnio 2:1, choć w różnych badaniach waha się od 0,5:1 do 6,5:1.24
W analizie z 2023 roku obejmującej 7 głównych rynków (USA, Niemcy, Francja, Wielka Brytania, Włochy, Hiszpania, Japonia) wykazano, że zapalenie mięśni zapalnych zostało zdiagnozowane u około 65% kobiet i 35% mężczyzn. Najwyższy odsetek przypadków zapalenia mięśni stwierdzono w grupie wiekowej 45-64 lat (około 78 tysięcy przypadków), natomiast najmniej przypadków odnotowano w grupie wiekowej 0-17 lat (około 7 tysięcy przypadków).25
Trendy epidemiologiczne i czynniki wpływające na dane
Zapadalność na zapalenie mięśni wzrasta w czasie, co może być związane zarówno z poprawą wykrywalności, jak i rzeczywistymi zmianami epidemiologicznymi.2627 Częstość występowania IIM wzrosła w ciągu ostatnich 50 lat, co może odzwierciedlać postęp w diagnostyce, ale również prawdziwe zmiany w epidemiologii.28
Badanie przeprowadzone w Tajlandii wykazało spadek zapadalności na IIM w latach 2019-2020, co może być związane z pandemią COVID-19, która ograniczyła dostęp do diagnostyki i zmniejszyła liczbę zgłaszanych przypadków.29
Na dokładność danych epidemiologicznych wpływa kilka czynników:3031
- Rzadkość występowania choroby
- Brak spójnych kryteriów diagnostycznych
- Powolny przebieg kliniczny
- Liczne specjalności lekarskie zajmujące się pacjentami (reumatologia, neurologia, dermatologia, pediatria)
- Trudności diagnostyczne i błędne rozpoznania
- Opóźnienie diagnostyczne, które w przypadku IIM średnio wynosi 27,91 miesięcy (2,25 roku)32
W przypadku IBM opóźnienie diagnostyczne wynosi średnio 5-6 lat, co może prowadzić do niedoszacowania rzeczywistej częstości występowania tej choroby.3334
Rozpowszechnienie w poszczególnych regionach
Stany Zjednoczone
W Stanach Zjednoczonych szacuje się, że zapalenie mięśni występuje z częstością około 14-21 przypadków na 100 000 osób.35 Według danych z 2023 roku, całkowita liczba zdiagnozowanych przypadków zapalenia mięśni zapalnych w USA wynosiła około 91 734 i przewiduje się jej wzrost w nadchodzących latach.36 Wśród tych przypadków w 2023 roku, około 30 649 stanowiło polimiozytis, 38 517 – dermatomyositis, a 22 569 – zapalenie ciała włączkowego.37
Badanie przeprowadzone w hrabstwie Olmsted w Minnesocie wykazało, że skorygowane względem wieku i płci wskaźniki zapadalności na IBM wynosiły 0,79 na 100 000 osób (95% CI 0,24-1,35), a dla PM – 0,41 na 100 000 osób (95% CI 0,08-0,73). Skorygowane względem wieku i płci wskaźniki częstości występowania na 100 000 osób wynosiły 7,06 (95% CI 0,87-13,24) dla IBM i 3,45 (95% CI 0,00-7,35) dla PM.38
Europa
W Europie obserwuje się zróżnicowanie częstości występowania zapalenia mięśni z tendencją wzrostową z północy na południe kontynentu.39 Według danych z 2023 roku, wśród krajów europejskich (Niemcy, Francja, Włochy, Hiszpania i Wielka Brytania) stwierdzono łącznie około 68 000 przypadków zapalenia mięśni zapalnych.40
W Niemczech odnotowano najwyższą liczbę przypadków (około 21 781 w 2023 roku), co stanowiło około 32% wszystkich przypadków w badanych krajach europejskich. Na drugim miejscu była Francja (około 17 475 przypadków, 22%), a następnie Wielka Brytania (20%). Najmniej przypadków zarejestrowano w Hiszpanii (około 6 235 przypadków).4142
W Anglii przeprowadzone badanie bazodanowe wykazało ogólną zapadalność na IIM na poziomie 1,9 na 100 000 osobolat (95% CI: 1,7-2,1) w latach 2000-2009, z wahaniami od 1,6 w 2000 roku do 2,0 w 2009 roku. Częstość występowania w 2009 roku oszacowano na 27,2 na 100 000 osób (95% CI: 24,8-29,8).43
Azja
W Japonii odnotowano około 26 094 zdiagnozowanych przypadków zapalenia mięśni zapalnych w 2023 roku, co stanowiło około 14% wszystkich przypadków wśród siedmiu głównych rynków (7MM).4445
Badanie przeprowadzone w Korei Południowej wykazało ogólną częstość występowania IIM na poziomie 2,3-4,4 na 100 000 osób, z zapadalnością wynoszącą 2,9-5,2 na 1 000 000 osób. Były to wartości niższe niż w ostatnich doniesieniach z innych krajów, np. Szwecji (częstość występowania 14 na 100 000 i zapadalność 11 na 1 000 000).46
W Tajlandii częstość występowania IIM w 2017 roku wynosiła 13,9 na 100 000 osób (95% CI 13,6-14,2). Zapadalność w latach 2017-2020 spadła z 5,09 (95% CI 4,9-5,27) w 2017 roku do 4,43 (95% CI 4,2-4,60) na 100 000 osobolat w 2020 roku. Większość przypadków występowała w południowej Tajlandii, z zapadalności 7,60, 8,34 i 8,74 na 100 000 osobolat.47
Opieka szpitalna i koszty związane z zapaleniem mięśni
Analiza hospitalizacji pacjentów z zapaleniem mięśni dostarcza istotnych informacji na temat obciążenia systemu opieki zdrowotnej tą chorobą. Badanie przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych wykazało, że częstość występowania DM/PM w populacji hospitalizowanej wynosiła 41,9 przypadków na 100 000 wypisów szpitalnych, co jest wartością wyższą niż oczekiwana na podstawie ogólnej zapadalności.48
Hospitalizacje pacjentów z zapaleniem mięśni wiążą się ze znacząco wyższą chorobowością i śmiertelnością w porównaniu do pacjentów bez tego schorzenia. Średnie całkowite koszty szpitalne, opłaty i długość pobytu pacjentów hospitalizowanych z DM/PM były wyższe niż w przypadku pacjentów bez DM/PM.49
Badanie kosztów choroby (COI) w przypadku zapalenia ciała włączkowego (IBM) przeprowadzone w Niemczech wykazało średni roczny koszt na osobę wynoszący 102 682 USD (95% CI 82 763-123 090 USD) w 2021 roku. Całkowite krajowe koszty choroby oszacowano na 31,6-158,1 milionów dolarów (42,7-213,7 milionów USD). Znaczną część kosztów (82,9% bezpośrednich kosztów niemedycznych) stanowiła nieformalna opieka.50
Istotne różnice w całkowitych kosztach choroby stwierdzono w zależności od stopnia niepełnosprawności, stanu cywilnego i zatrudnienia pacjentów z IBM. Koszty te są porównywalne z kosztami innych ciężkich chorób nerwowo-mięśniowych, takich jak rdzeniowy zanik mięśni (SMA), dystrofia mięśniowa Duchenne’a (DMD) czy dystrofia mięśniowa Beckera (BMD).51
Współwystępowanie chorób i zapalenie mięśni związane z nowotworem
Choroby współistniejące
Zapalenie mięśni często współwystępuje z innymi chorobami, szczególnie autoimmunologicznymi. W około 20% przypadków zapalenie mięśni przebiega w powiązaniu z innymi chorobami autoimmunologicznymi, określanymi jako zespół nakładania miopatii (overlap myositis), zwłaszcza reumatoidalnym zapaleniem stawów (RA), toczniem rumieniowatym układowym (SLE) i mieszaną chorobą tkanki łącznej (MCTD).52
W przypadku zapalenia ciała włączkowego (IBM) rozpoznano współwystępowanie z cukrzycą (około 20% przypadków) oraz innymi chorobami autoimmunologicznymi, takimi jak zespół Sjögrena (około 15% przypadków).53
Badanie przeprowadzone w Korei Południowej wykazało, że ponad dwie trzecie pacjentów z IIM miało więcej niż dwie choroby współistniejące.54 Wyniki te sugerują, że choroby autoimmunologiczne są częstsze u pacjentów z zapaleniem mięśni niż w populacji ogólnej, co wspiera koncepcję, że zapalenie mięśni ma podłoże autoimmunologiczne.55
Zapalenie mięśni związane z nowotworem
Idiopatyczne miopatie zapalne, szczególnie dermatomyositis i polimiozytis, mają dobrze udokumentowany związek z występowaniem nowotworów. U osób starszych dermatomyositis i polimiozytis często mają charakter paraneoplastyczny, a objawy mogą wystąpić przed wykryciem guza.56
Według metaanalizy pięciu badań obejmujących 4538 pacjentów z zapaleniem mięśni, ogólne ryzyko względne rozwoju nowotworu wynosiło 4,66 dla pacjentów z dermatomyositis i 1,75 dla pacjentów z polimiozytis.57
Większość przypadków nowotworów rozwija się jednocześnie z początkiem miopatii lub w ciągu pierwszego roku od rozpoznania, ale ryzyko, choć stopniowo malejące, pozostaje podwyższone przez kilka lat.58 Według rejestru EuroMyositis, nowotwory występowały w dowolnym momencie u 13% pacjentów z zapaleniem mięśni, przy czym większość z nich była diagnozowana w bliskim związku czasowym z początkiem miopatii.59
Rak pozostaje główną przyczyną śmierci u dorosłych z IIM, prawdopodobnie częściowo z powodu opóźnionej diagnozy. Nowotwory związane z IIM są w przeważającej mierze diagnozowane w zaawansowanym stadium – badanie kohortowe wykazało, że 83% nowotworów związanych z IIM było w stadium III lub IV w momencie rozpoznania i wiązało się z wskaźnikiem remisji raka zaledwie 17%.60
Grupa Ekspertów Międzynarodowej Grupy ds. Oceny i Badań Klinicznych Zapalenia Mięśni (IMACS) opracowała zalecenia dotyczące badań przesiewowych w kierunku nowotworów dla pacjentów z IIM. Zalecenia te mają na celu ułatwienie wcześniejszego wykrywania nowotworów związanych z IIM, szczególnie u osób z wysokim ryzykiem, potencjalnie poprawiając wyniki leczenia, w tym przeżywalność.61
Przeżywalność i rokowanie
Zapalenie mięśni jest chorobą przewlekłą, która może wpływać na przeżywalność pacjentów. W przypadku polimiozytis pięcioletnie wskaźniki przeżycia oszacowano na ponad 80%. Śmiertelność najczęściej wiąże się z powiązanym nowotworem lub powikłaniami płucnymi; pacjenci w podeszłym wieku z zajęciem serca lub dysfagią mają również wyższy wskaźnik śmiertelności.62
Badanie populacyjne dotyczące zapalenia ciała włączkowego (IBM) wykazało zmniejszoną skumulowaną przeżywalność u pacjentów z IBM, zarówno od daty rozpoznania, jak i od początku objawów.63 Mimo że wcześniejsze badania nie wykazały wpływu IBM na przeżywalność, to badanie obejmujące 128 pacjentów, z których każdy miał od 85 do 11 866 dopasowanych kontroli, dostarczyło mocnych dowodów na zmniejszoną przeżywalność w tej grupie.64
W przypadku wczesnego początku IBM, opisywanego jako ciężka miopatia zapalna z wysokim obciążeniem mutacyjnym mitochondrialnego DNA w włóknach mięśniowych, obserwuje się postępujące osłabienie mięśni i zmniejszoną skumulowaną przeżywalność u młodych i osób w średnim wieku.65
Odpowiedź na leczenie również wpływa na rokowanie. W jednym z badań wykazano, że w okresie obserwacji 40,0% pacjentów z zapaleniem mięśni zapalnych osiągnęło całkowitą remisję, 3,8% miało niepełną odpowiedź na leczenie, a 13,8% nie odpowiedziało na leczenie.66 Znacząca liczba pacjentów z zapaleniem mięśni zapalnych nadal nie odpowiada na rutynowe leczenie, co stanowi istotne wyzwanie w postępowaniu z tą chorobą.67
Perspektywy na przyszłość i kierunki badań
Badania epidemiologiczne dotyczące zapalenia mięśni są niezbędne do lepszego zrozumienia mechanizmów leżących u podstaw choroby i opracowania skutecznych interwencji terapeutycznych.68 Kontynuacja badań epidemiologicznych jest kluczowa dla wyjaśnienia mechanizmów leżących u podstaw zapalenia mięśni i opracowania przyszłych interwencji, które ostatecznie mają na celu poprawę jakości życia i wyników klinicznych pacjentów.69
Ważnym kierunkiem badań jest poprawa dokładności diagnostycznej i zmniejszenie opóźnienia diagnostycznego. Średnie opóźnienie diagnostyczne w przypadku IIM wynosi 27,91 miesięcy (2,25 roku), co jest porównywalne z innymi chorobami reumatologicznymi o długim opóźnieniu diagnostycznym.70 W przypadku IBM opóźnienie diagnostyczne wynosi średnio 5-6 lat.71
Badania genetyczne mogą przyczynić się do lepszego zrozumienia mechanizmów chorobowych i rozwoju potencjalnych nowych strategii leczenia, a także mogą służyć poprawie diagnostyki.72 Trwające badanie, które obecnie obejmuje 1300 rekrutowanych przypadków sIBM, jest największą kohortą sIBM do tej pory. Oczekuje się, że zidentyfikuje kilka wariantów genetycznych i loci sIBM, które skupiają się w genach związanych z chorobą.73
Dalsza poprawa obecnych kryteriów diagnostycznych i definicja potencjalnych biomarkerów genetycznych i/lub laboratoryjnych są niezbędne do poprawy dokładności diagnostycznej, zmniejszenia opóźnienia diagnostycznego i wykorzystania terapeutycznego okna możliwości dla leków immunomodulujących we wczesnych stadiach choroby.74
Rynek terapeutyczny zapalenia mięśni zapalnych ma wzrastać w znaczącym tempie. Według szacunków, rynek terapeutyczny zapalenia mięśni zapalnych będzie rósł w solidnym tempie, z szacowaną roczną stopą wzrostu (CAGR) około 11,7% w siedmiu głównych rynkach (7MM).75 Pojawienie się nowych terapii, takich jak Dazukibart (PF-06823859) i inne, ma potencjał do znaczącej poprawy rynku zapalenia mięśni zapalnych w nadchodzących latach.76
Wnioski i znaczenie dla zdrowia publicznego
Zapalenie mięśni, mimo że zalicza się do chorób rzadkich, stanowi istotne obciążenie zarówno dla pacjentów, jak i systemów opieki zdrowotnej. Szacuje się, że całkowita liczba przypadków zapalenia mięśni zapalnych w siedmiu głównych rynkach (USA, Niemcy, Francja, Włochy, Hiszpania, Wielka Brytania, Japonia) wynosiła około 191 589 w 2023 roku i przewiduje się jej wzrost w najbliższej przyszłości.77
Różnorodność typów zapalenia mięśni, ich związek z innymi chorobami autoimmunologicznymi i nowotworami, a także różnice w przebiegu klinicznym i odpowiedzi na leczenie podkreślają złożoność tego schorzenia i konieczność zindywidualizowanego podejścia do pacjenta.78
Dokładne dane epidemiologiczne są niezbędne do planowania zasobów opieki zdrowotnej, opracowywania programów badań przesiewowych i profilaktycznych oraz oceny skuteczności interwencji zdrowotnych. Wieloźródłowe metodologie przechwytywania-ponownego przechwytywania mogą zapewnić dokładniejsze oszacowanie epidemiologii zapalenia mięśni.79
Międzynarodowa współpraca badawcza, taka jak rejestr Euromyositis, ogólnoeuropejskie konsorcjum internetowe stworzone w celu uzyskania jednolitych, długoterminowych danych dotyczących dorosłych i młodzieńczych IIM, może przyczynić się do zwiększenia wiedzy na temat przebiegu choroby i rokowania w zapaleniu mięśni.80
Wczesne wykrywanie i diagnoza zapalenia mięśni są kluczowe dla poprawy wyników leczenia. Poprawa świadomości i zrozumienia tej choroby wśród pracowników służby zdrowia może przyczynić się do zmniejszenia opóźnienia diagnostycznego i poprawy opieki nad pacjentami.81
Kontynuacja badań nad nowymi terapiami i biomarkerami może przynieść znaczące korzyści dla pacjentów z zapaleniem mięśni, poprawiając zarówno diagnozę, jak i możliwości leczenia tej rzadkiej, ale istotnej grupy chorób.82
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.