Zaburzenie zachowania we śnie rem
Epidemiologia
Zaburzenie zachowania we śnie REM (RBD) to parasomnia charakteryzująca się utratą atonii mięśniowej podczas fazy REM, co prowadzi do odgrywania marzeń sennych i gwałtownych ruchów. Epidemiologia RBD wskazuje na częstość występowania w populacji ogólnej na poziomie 0,5-1,5%, z wyższą częstością u osób starszych, sięgającą nawet 8,9% w grupie wiekowej 70-89 lat. RBD dotyka głównie mężczyzn (stosunek 9:1 u osób starszych), choć u osób poniżej 50. roku życia częstość jest podobna u obu płci. Diagnostyka opiera się na badaniu polisomnograficznym (PSG) z oceną wideo, które jest niezbędne do potwierdzenia utraty atonii REM i obecności objawów klinicznych. Wtórne przyczyny RBD obejmują parkinsonizm, narkolepsję (częstość do 36%) oraz stosowanie leków przeciwdepresyjnych (do 6%).
Epidemiologia zaburzenia zachowania we śnie REM
Zaburzenie zachowania we śnie REM (RBD – REM sleep behavior disorder) to parasomnia charakteryzująca się odgrywaniem marzeń sennych podczas snu REM z powodu utraty atonii mięśniowej, co prowadzi do żywych, czasami gwałtownych zachowań ruchowych podczas snu. Epidemiologia tego schorzenia stanowi istotny przedmiot badań, szczególnie ze względu na jego powiązanie z chorobami neurodegeneracyjnymi.12
Częstotliwość występowania w populacji ogólnej
Szacowana częstość występowania zaburzenia zachowania we śnie REM w populacji ogólnej wynosi około 0,5-1,5%. Dane te opierają się na badaniach populacyjnych z potwierdzeniem polisomnograficznym przeprowadzonych w Hiszpanii, Szwajcarii, Japonii, Włoszech i Korei.1 Według DSM-5-TR, częstość występowania RBD wynosi około 0,38-0,5% w populacji ogólnej.2 Warto jednak zauważyć, że dwa pierwsze populacyjne badania częstości występowania, przeprowadzone w Wielkiej Brytanii i Hongkongu ponad dekadę temu, wykazały zbieżne wyniki wskazujące, że częstość występowania RBD jest stosunkowo niska i wynosi od 0,38% do 0,5% u osób starszych.3
Nowsze badania populacyjne wykazały wyższą częstość występowania RBD. Kang i współpracownicy w trzecim populacyjnym badaniu epidemiologicznym RBD podają wyższą częstość występowania RBD wynoszącą 2%. Ta różnica może być częściowo wyjaśniona kwestiami metodologicznymi (tzn. retrospektywną diagnozą RBD na podstawie stwierdzenia utraty atonii REM w PSG), ale może być również związana z próbkowaniem mniej ciężkich przypadków RBD w społeczności.4 Niektóre badania epidemiologiczne umieszczają ogólną częstość występowania RBD na poziomie około 2% we wszystkich grupach wiekowych.5
Występowanie w różnych grupach wiekowych
Zaburzenie zachowania we śnie REM dotyka przede wszystkim osoby starsze. Ryzyko wzrasta po szóstej dekadzie życia, chociaż choroba może wystąpić w każdym wieku, w tym w dzieciństwie.1 Średni wiek wystąpienia to 61 lat.2 Częstość występowania wzrasta wraz z wiekiem, osiągając około 2% u osób starszych.34
W badaniach populacyjnych osób w wieku 70-89 lat odnotowano wyższe poziomy występowania (8,9%), co sugeruje, że RBD może być częstsze w starzejącej się populacji niż wcześniej sądzono.5 Szacunki z 2017 roku wskazują, że częstość występowania RBD wynosi 0,52% ogółem, ale wzrasta do 5-13% u osób w wieku 60-99 lat.6 Badanie przeprowadzone na populacji osób starszych wskazuje, że RBD potwierdzone w badaniu PSG występuje z częstością 2%, podczas gdy RWSA (REM sleep without atonia – sen REM bez atonii) bez klinicznych objawów występuje z częstością 5%.7
Różnice płciowe w występowaniu RBD
RBD występuje przeważnie u mężczyzn. W badaniu Olsona i współpracowników obejmującym 93 pacjentów z RBD, tylko 12 pacjentów (13%) stanowiły kobiety.1 U osób starszych mężczyźni dziewięciokrotnie częściej niż kobiety cierpią na RBD, co odzwierciedla stosunek mężczyzn do kobiet wynoszący 9:1.23
Zaburzenie zachowania we śnie REM jest ogólnie częstsze u mężczyzn, ale równie częste wśród mężczyzn i kobiet poniżej 50. roku życia.1 Mimo raportowanej dominacji mężczyzn (82-88%), RBD jest powszechne również u kobiet. Pojawiają się dowody, że RBD jest bardziej rozpowszechnione u kobiet niż obecnie się uznaje.2 Szwajcarskie badanie wykazało równy stosunek mężczyzn do kobiet z RBD w badaniu PSG opartym na społeczności u osób w średnim i starszym wieku.3
Związek z chorobami neurodegeneracyjnymi
Istnieje silny związek między RBD a wieloma zaburzeniami neurodegeneracyjnymi. RBD może być zwiastunem poważniejszych stanów związanych z neuropatiami alfa-synukleiny, takich jak parkinsonizm, zanik wieloukładowy lub otępienie z ciałami Lewy’ego, gdzie częstość występowania może sięgać 76-81% osób dotkniętych chorobą.1
| Choroba neurodegeneracyjna | Częstość występowania RBD |
|---|---|
| Choroba Parkinsona | 30-60% |
| Otępienie z ciałami Lewy’ego | 50-80% |
| Zanik wieloukładowy | 80-95% |
W serii przypadków, około połowa pacjentów z RBD przekształciła się w zaburzenie neurologiczne w ciągu 12 lat.1 Prospektywne wieloośrodkowe badanie obejmujące 24 ośrodki udokumentowało roczny wskaźnik fenokonwersji na poziomie 6,3%, z 73,5% wskaźnikiem fenokonwersji po 12 latach obserwacji. Większość osób rozwinęła chorobę Parkinsona (56,5%), następnie otępienie z ciałami Lewy’ego (43,5%) i zanik wieloukładowy (4,5%).1
Ryzyko rozwoju zdefiniowanego zespołu neurodegeneracyjnego od czasu diagnozy idiopatycznego RBD (IRBD) wynosiło 33,1% po pięciu latach, 75,7% po dziesięciu latach i 90,9% po 14 latach.2 Około 97% osób z izolowanym (idiopatycznym) RBD będzie miało chorobę Parkinsona, otępienie z ciałami Lewy’ego lub zanik wieloukładowy w ciągu 14 lat od diagnozy.3
RBD jako marker ryzyka
Idiopatyczne RBD (IRBD) stanowi istotny marker ryzyka rozwoju chorób neurodegeneracyjnych. Osoby z IRBD mają znacznie wyższe ryzyko zdiagnozowania neurodegeneracyjnych zaburzeń parkinsonowskich lub otępienia w rzeczywistych warunkach klinicznych.1 Wykrycie IRBD stwarza ważną możliwość dla klinicystów do wczesnej interwencji w schorzeniu, poprzez terapie lub modyfikację ryzyka, aby dostosować jego trajektorię lub nawet zapobiec rozwojowi chorób neurodegeneracyjnych w przyszłości.2
Badania nad IRBD mają ważne implikacje w praktyce klinicznej, w badaniu wczesnych wydarzeń patologicznych występujących w synukleinopatiach oraz dla projektowania interwencji z potencjalnymi środkami modyfikującymi przebieg choroby.1 Badanie pacjentów z IRBD oferuje unikalną możliwość uzyskania informacji o etiologii, patogenezie i progresji prodromalnego stadium synukleinopatii.2
Wtórne przyczyny RBD
Przyczyny wtórnego RBD, szczególnie u młodszych osób, obejmują parkinsonizm, narkolepsję lub stosowanie leków przeciwdepresyjnych.1 Częstość występowania RBD w narkolepsji była zgłaszana na poziomie nawet 36%.23 RBD występuje u 60% przypadków narkolepsji z innym fenotypem, charakteryzującym się brakiem dominacji mężczyzn, która jest obserwowana w idiopatycznym RBD.1
Leki przeciwdepresyjne mogą wywoływać objawy typu RBD w nawet 6% przypadków.123 Inne wtórne przyczyny RBD mogą obejmować zmiany naczyniowe, guzy, choroby demielinizacyjne, zaburzenia autoimmunologiczne lub zapalne.1
Nadzór i monitorowanie RBD
Diagnoza i badania przesiewowe
W przypadku RBD kluczowe znaczenie ma wczesna identyfikacja i diagnoza. Badanie polisomnograficzne (PSG) z oceną wideo jest obowiązkowe dla identyfikacji RBD.1 Ze względu na stosunkowo niską częstość występowania RBD, metody badań przesiewowych i rekrutacji do badań klinicznych RBD muszą być starannie zaplanowane. Skuteczne metody przesiewowe o doskonałej dokładności będą kluczowym krokiem w badaniach modyfikujących przebieg choroby ukierunkowanych na populację z RBD.2
Bardzo ograniczone dane populacyjne dotyczące RBD są częściowo wynikiem rygorystycznych kryteriów diagnostycznych wymagających dokumentacji polisomnograficznej oraz potrzeby stosunkowo dużej wielkości próby w celu zapewnienia ważnych szacunków częstości występowania zaburzenia o stosunkowo niskiej częstości występowania.1
Badania kliniczne i rejestry
Badania kliniczne w RBD zyskują na znaczeniu. Populacja RBD jest idealną populacją badawczą do testowania leczenia modyfikującego przebieg choroby dla synukleinopatii, ponieważ RBD reprezentuje wczesne prodromalne stadium synukleinopatii, gdy neuropatologia może być bardziej podatna na leczenie.1
Zalecany projekt badania klinicznego modyfikującego przebieg choroby w RBD to prospektywne, randomizowane, równoległe, podwójnie zaślepione, kontrolowane placebo badanie. Ważną kwestią do rozważenia jest to, jak odróżnić potencjalny efekt objawowy (na mierzoną wartość, taką jak funkcja motoryczna) od efektu modyfikującego przebieg choroby, jeśli środek ma jakikolwiek efekt objawowy.2
Istnieje co najmniej 53 badań klinicznych dotyczących RBD, w tym 4 aktywne, 14 zakończonych i 17 rekrutujących.3 Jeśli to możliwe, pacjenci powinni być kierowani do rejestrów pacjentów z RBD i zasobów, gdzie mogą uzyskać aktualne informacje o wszelkich pojawiających się badaniach klinicznych.4
Nadzór nad progresją choroby
Zalecany jest regularny nadzór pod kątem objawów jawnej synukleinopatii, w tym parkinsonizmu, pogorszenia funkcji poznawczych i dysfunkcji autonomicznej, aby mogły być one niezwłocznie leczone.1 Coroczny nadzór ze szczegółową oceną neurologiczną jest niezbędny dla wczesnego wykrywania i ostatecznego leczenia zaburzeń neurodegeneracyjnych.2
Osoby z RBD powinny również mieć regularne kontrole pod kątem choroby Parkinsona.3 Ruchy związane z RBD mogą z czasem stawać się coraz bardziej gwałtowne. Leczenie tego schorzenia jest ważne, ponieważ może zapobiec urazom w nocy.4
Badania nad etiologią i epidemiologią
Badania nad RBD szybko postępują, obecnie znajdują się na skrzyżowaniu medycyny snu, neurologii, psychiatrii i neuronauki. Obecne badania koncentrują się na zrozumieniu progresji neurodegeneracyjnej, włączaniu pacjentów do badań neuroprotekcyjnych oraz epidemiologii RBD, a także jej powiązań z takimi schorzeniami jak uraz mózgu, PTSD i depresja.1
Istnieje wiele nierozwiązanych pytań dotyczących epidemiologii RBD, w tym częstość występowania prodromalnego/subklinicznego RBD, czynniki ryzyka RBD, dane normatywne RSWA, kliniczne znaczenie bezobjawowego RSWA, zmieniająca się demografia i heterogenność RBD oraz prognoza spektrum RBD w populacji ogólnej.2
Mimo że tłumaczona częstość występowania 0,5% jest prawdopodobnie niedoszacowaniem pochodzącym z badań u osób w wieku 15-100 lat, nowsze populacyjne badania u osób w wieku 70-89 lat wykazały wyższe poziomy częstości występowania (8,9%), co sugeruje, że RBD może być częstsze w starzejącej się populacji niż wcześniej sądzono.3
Formalna identyfikacja i nazwanie zaburzenia zachowania we śnie REM (RBD) nastąpiło między 1985 a 1987 rokiem, po jego historycznym rozwoju od 1966 do 1985 roku.4 Od tego czasu badania nad tą jednostką chorobową znacznie się rozwinęły, a zainteresowanie badaczy nad RBD stale rośnie ze względu na jego silne powiązanie z chorobami neurodegeneracyjnymi i potencjał do wczesnej interwencji.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.