Szczepionka przeciw ospie wietrznej – Rokowania, prognozy i postęp choroby

Szczepionka przeciw ospie wietrznej
Rokowania, prognozy i postęp choroby

Szczepionka przeciw ospie wietrznej (varicella) wykazuje wysoką skuteczność profilaktyczną, sięgającą 94,4% po jednej dawce i 98,3% po dwóch dawkach, z utrzymaniem ochrony powyżej 98% przeciwko wszelkim postaciom choroby oraz 100% przeciwko ciężkiej ospie wietrznej nawet 10 lat po szczepieniu. Wprowadzenie dwudawkowego schematu szczepień u dzieci w wieku 12 miesięcy do 12 lat znacząco zmniejszyło ryzyko zachorowań przełomowych (breakthrough disease) 3,3-krotnie w porównaniu z pojedynczą dawką. Program szczepień w USA od 1995 roku doprowadził do redukcji zachorowań o 97%, hospitalizacji o 238 000 oraz zgonów o około 2000, co przełożyło się na oszczędności rzędu 23,4 miliarda dolarów. Skumulowana zapadalność spadła z 1254 do 193 przypadków na 100 000 osobolat w ciągu 10 lat od wprowadzenia szczepień, a ciężkie powikłania i zgony stały się rzadkością. Szczepionka jest bezpieczna, z najczęstszymi działaniami niepożądanymi w postaci miejscowego zaczerwienienia, wysypki i łagodnej gorączki; zgony po szczepieniu odnotowano jedynie u osób z immunosupresją, u których szczepienie jest przeciwwskazane.

Wprowadzenie do szczepionki przeciw ospie wietrznej
Skuteczność szczepionki przeciw ospie wietrznej
Wpływ programu szczepień przeciw ospie wietrznej

Redukcja zachorowań po wprowadzeniu szczepionki
Wpływ na hospitalizacje i zgony
Uniknięte przypadki i oszczędności

Wpływ na występowanie półpaśca
Skuteczność szczepień jednodawkowych i dwudawkowych
Skuteczność szczepionki u osób zaszczepionych
Bezpieczeństwo szczepionki przeciw ospie wietrznej
Zalecenia dotyczące szczepień przeciw ospie wietrznej
Podsumowanie wpływu szczepień przeciw ospie wietrznej

Kolejne rozdziały

Wprowadzenie do szczepionki przeciw ospie wietrznej

Szczepionka przeciw ospie wietrznej (varicella) stanowi skuteczne narzędzie profilaktyki zakażeń wywołanych przez wirus varicella-zoster. Szczepionka została wprowadzona do programu szczepień w Stanach Zjednoczonych w 1995 roku, choć początkowo nie była traktowana jako priorytet zdrowia publicznego. Ospa wietrzna była powszechnie uznawana za naturalny element dzieciństwa, z szacowaną liczbą około 4 milionów przypadków rocznie. Choć większość przypadków przebiegała łagodnie, niektóre były poważne – każdego roku ospa wietrzna powodowała 10 000-14 000 hospitalizacji i około 150 zgonów.¹

Opracowanie szczepionki przeciw ospie wietrznej przypisuje się japońskiemu badaczowi, dr. Michiaki Takahashiemu, który ogłosił jej stworzenie w 1974 roku. Jego decyzja o wykorzystaniu żywego, osłabionego wirusa spotkała się z oporem ze strony społeczności naukowej i medycznej. Ponadto istniały obawy dotyczące długości ochrony po szczepieniu, szczególnie biorąc pod uwagę, że dorośli są bardziej narażeni na ciężki przebieg choroby i powikłania.¹

Skuteczność szczepionki przeciw ospie wietrznej

Skuteczność szczepionek przeciw ospie wietrznej u dzieci szacuje się na 94,4% po podaniu pojedynczej dawki i 98,3% po drugiej dawce. Szacowana efektywność szczepionki 10 lat po otrzymaniu 2 dawek jednowartościowej szczepionki przeciw ospie wietrznej wynosi ponad 98% przeciwko jakiejkolwiek postaci ospy wietrznej i 100% przeciwko ciężkiej ospie wietrznej.¹

Dwudawkowy schemat szczepienia dla dzieci w wieku od 12 miesięcy do 12 lat wykazał zmniejszenie skumulowanego ryzyka zachorowania przełomowego (breakthrough disease) 3,3-krotnie w porównaniu z dziećmi, które otrzymały tylko 1 dawkę. Wskaźnik przełomowego zachorowania na ospę wietrzną u osób zaszczepionych po podaniu 1 dawki jednowartościowej szczepionki przeciw ospie wietrznej oszacowano na 7,2% w okresie 10-letniej obserwacji.¹

Wpływ programu szczepień przeciw ospie wietrznej

Redukcja zachorowań po wprowadzeniu szczepionki

Amerykański program szczepień przeciw ospie wietrznej (varicella) wywarł znaczący wpływ na zdrowie publiczne i ekonomię od momentu jego rozpoczęcia w 1995 roku. Szczepionki przeciw ospie wietrznej zmniejszyły liczbę przypadków o 97%, co dowodzi, że są one skuteczną odpowiedzią na potrzeby zdrowia publicznego. Program przyczynił się do zmniejszenia rozprzestrzeniania się ospy wietrznej, hospitalizacji i zgonów.¹

Do 2020 roku (25 lat po wprowadzeniu szczepionki) wskaźniki zachorowań na ospę wietrzną zmniejszyły się o około 97% w całej populacji i o 99% wśród osób poniżej 20. roku życia – osób, które zawsze żyły w czasach, gdy szczepionka przeciw ospie wietrznej była dostępna.¹

Skumulowana zapadalność na ospę wietrzną spadła z 1254 przypadków na 100 000 osobolat przed wprowadzeniem szczepienia przeciwko ospie wietrznej do 193 przypadków na 100 000 osobolat 10 lat po wprowadzeniu szczepionki.¹

Wpływ na hospitalizacje i zgony

Hospitalizacje i zgony z powodu ospy wietrznej stały się rzadkie po wprowadzeniu szczepionki. W Stanach Zjednoczonych, kilka lat po wdrożeniu programu szczepień przeciwko ospie wietrznej, wykazano znaczne zmniejszenie liczby zgonów związanych z ospą wietrzną w porównaniu z 5 latami poprzedzającymi program szczepień.¹²

Wiele badań wykazało również, że szczepienia są związane ze znacznym spadkiem wskaźników hospitalizacji związanych z ospą wietrzną. Obciążenie ciężkimi i zagrażającymi życiu powikłaniami zasadniczo zniknęło w krajach, w których szczepionka jest rutynowo stosowana.¹²

Uniknięte przypadki i oszczędności

Program szczepień przeciwko ospie wietrznej w USA jest skuteczną i oszczędną interwencją w zakresie zdrowia publicznego. W ciągu pierwszych 25 lat program zapobiegł szacunkowej liczbie 91 milionów przypadków ospy wietrznej i zaoszczędził 23,4 miliarda dolarów kosztów opieki zdrowotnej.¹

Program szczepień przeciwko ospie wietrznej szacunkowo zapobiegł ponad 91 milionom przypadków ospy wietrznej, 238 000 hospitalizacji, 1,1 miliona dni hospitalizacji i prawie 2000 zgonów, co skutkowało szacunkowymi oszczędnościami społecznymi w wysokości 23,4 miliarda dolarów.¹

Wpływ na występowanie półpaśca

Jednym z długoterminowych aspektów prognostycznych związanych ze szczepieniami przeciwko ospie wietrznej jest ich potencjalny wpływ na występowanie półpaśca. Półpasiec (herpes zoster) jest chorobą wywołaną przez ten sam wirus co ospa wietrzna (varicella-zoster virus) i rozwija się wskutek reaktywacji latentnego wirusa.

Modelowanie skutków szczepień przeciwko ospie wietrznej wykazało zwiększenie skumulowanej zapadalności na półpaśca we wszystkich grupach wiekowych 10 i 25 lat po szczepieniu przeciwko ospie wietrznej oraz mieszane zmiany zapadalności skumulowanej 50 i 75 lat po szczepieniu.¹

Model pokazuje, że w dłuższym okresie nastąpi zmniejszenie zapadalności na półpaśca, spowodowane głównie wyczerpaniem źródła reaktywacji półpaśca. Jednak w krótkim i średnim okresie niektóre kohorty wiekowe mogą doświadczyć wzrostu zapadalności na półpaśca. Badanie sugeruje, że w dłuższej perspektywie powszechne szczepienie przeciwko ospie wietrznej byłoby dobrą polityką w celu zmniejszenia liczby przypadków zarówno ospy wietrznej, jak i półpaśca.¹

W ostatnim przeglądzie dotyczącym szczepionki przeciwko ospie wietrznej przeprowadzonym przez komitet doradzający rządowi w sprawie szczepionek (Joint Committee on Vaccination and Immunisation, JCVI), przyszłe modelowanie wpływu szczepień wskazało, że z czasem mogłoby nastąpić zwiększenie częstości występowania półpaśca u dorosłych, co sprawiłoby, że program szczepień nie byłby ekonomicznie opłacalny.¹

Skuteczność szczepień jednodawkowych i dwudawkowych

Równowaga dowodów pokazuje, że jedna dawka szczepionki przeciwko ospie wietrznej zapewnia wysoką ochronę przed umiarkowaną do ciężkiej ospą wietrzną, ale dwie dawki są wymagane dla optymalnej ochrony przed wszystkimi postaciami ospy wietrznej, aby ograniczyć transmisję i zmniejszyć ryzyko przypadków przełomowych i ognisk choroby.¹

Po wprowadzeniu jednodawkowych programów szczepień odnotowano redukcję zachorowań o 74% w porównaniu z erą przed szczepieniami, a po schematach dwudawkowych zaobserwowano redukcję przekraczającą 90%.¹

Skuteczność szczepionki u osób zaszczepionych

Większość zaszczepionych osób nie zachoruje na ospę wietrzną. Jeśli jednak dojdzie do zakażenia u osoby zaszczepionej, przebieg choroby będzie łagodniejszy, a powrót do zdrowia szybszy.¹

Skuteczność szczepionki przeciwko ospie wietrznej oceniano w badaniach epidemiologicznych ognisk choroby, badaniach kliniczno-kontrolnych, badaniach longitudinalnych, bazodanowych, obserwacyjnych i modelowych, spośród których badania ognisk choroby są najliczniejsze.¹

Bezpieczeństwo szczepionki przeciw ospie wietrznej

Szczepienie przeciwko ospie wietrznej jest bardzo bezpieczne, ale czasami mogą wystąpić działania niepożądane. Częste działania niepożądane obejmują zaczerwienienie w miejscu wstrzyknięcia, wysypkę lub łagodną gorączkę.¹

Zgony po otrzymaniu szczepionki przeciwko ospie wietrznej wystąpiły wyłącznie u osób z obniżoną odpornością z powodu choroby lub leczenia, u których szczepionka przeciwko ospie wietrznej byłaby przeciwwskazana.¹

Powikłania związane z ospą wietrzną są rzadkie, ale mogą być poważne. Mogą obejmować bakteryjne zakażenie pęcherzyków skórnych, bliznowacenie, zapalenie płuc oraz zapalenie opon mózgowych lub mózgu.¹

Zalecenia dotyczące szczepień przeciw ospie wietrznej

Szczepionka przeciwko ospie wietrznej jest zwykle podawana dzieciom w tym samym czasie co szczepionka MMR (około 12 miesięcy życia, z dawką przypominającą w wieku od trzech i pół do pięciu lat w niektórych krajach) i skutecznie zapobiega ciężkiej ospie wietrznej.¹

Szczepienie przeciwko ospie wietrznej jest zdecydowanie zalecane osobom pracującym w przedszkolach, domach opieki dla osób starszych lub w służbie zdrowia. Zaleca się, aby dzieci w wieku od 12 miesięcy do 14 lat otrzymały drugą dawkę szczepionki przeciwko ospie wietrznej.¹

Szczepionka przeciwko ospie wietrznej nie jest zalecana podczas ciąży lub jeśli pacjent ma osłabiony układ odpornościowy.¹

Podsumowanie wpływu szczepień przeciw ospie wietrznej

Szczepionki przeciwko ospie wietrznej są immunogenne, o akceptowalnym profilu bezpieczeństwa. Schematy jedno- i dwudawkowe są wysoce skuteczne przeciwko ospie wietrznej, a znaczne zmniejszenie zapadalności na chorobę, szczególnie w przypadku choroby o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego, było szeroko raportowane. Wpływ szczepień wyraża się jako proporcjonalne zmniejszenie obciążenia chorobą, porównując zapadalność i wskaźniki śmiertelności w tej samej populacji między erą przed wprowadzeniem szczepionki a po jej wprowadzeniu.¹

Najlepszym sposobem zapobiegania ospie wietrznej jest szczepienie. Należy porozmawiać z lekarzem o szczepieniu, jeśli pacjent nigdy nie chorował na ospę wietrzną ani nie był szczepiony przeciwko ospie wietrznej.¹

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

Materiały źródłowe

#1 News & Views â Varicella After 25 Years of Chickenpox Vaccine: Test Yourself | Children’s Hospital of Philadelphia
https://www.chop.edu/vaccine-update-healthcare-professionals/newsletter/varicella-after-25-years-chickenpox-vaccine-test-yourself
The varicella vaccine was introduced in the U. S. in 1995, but this vaccine was not something that was always a public health priority. Chickenpox was generally considered to be a childhood rite of passage with essentially all children being immune by young adulthood. An estimated 4 million cases occurred annually. Most were not severe, but some were. Each year, varicella caused 10,000 to 14,000 hospitalizations and about 150 deaths. […] However, it was a researcher in Japan, Dr. Michiaki Takahashi, whose efforts ultimately led to a vaccine. Dr. Takahashi announced that he had developed a chickenpox vaccine in 1974, but his choice to use a live, weakened virus for the vaccine was met with resistance from the scientific and medical communities. […] Second, it was unclear how long protection would last after vaccination. Given that adults are at greater risk of severe disease and complications than children, people worried that protection of short duration could leave people susceptible to infection at a time when they were at risk of more severe disease.
#1 Varicella (chickenpox) vaccines: Canadian Immunization Guide – Canada.ca
https://www.canada.ca/en/public-health/services/publications/healthy-living/canadian-immunization-guide-part-4-active-vaccines/page-24-varicella-chickenpox-vaccine.html
The efficacy of varicella vaccines in children is estimated to be 94.4% following a single dose and 98.3% following a second dose. […] The estimated vaccine effectiveness 10 years following the receipt of 2 doses of univalent varicella vaccine is estimated at over 98% against any varicella disease and 100% against severe varicella. […] A 2 dose primary schedule for children 12 months to 12 years of age has shown to reduce the cumulative risk of breakthrough disease 3.3-fold compared to children who received only 1 dose. […] The rate of breakthrough varicella disease in vaccine recipients following 1 dose of univalent varicella vaccine has been estimated at 7.2% over a 10 year follow-up period.
#1 Impact of U.S. Chickenpox Vaccination Program | Chickenpox (Varicella) | CDC
https://www.cdc.gov/chickenpox/vaccination-impact/index.html
The U.S. chickenpox (varicella) vaccination program has made a significant public health and economic impact since it started in 1995. […] Chickenpox vaccines have reduced cases by 97%, proving to be an effective public health response. […] The program has decreased chickenpox spread, hospitalizations, and deaths. […] Since the start of the program in 1995, chickenpox cases have declined overall by more than 97%. […] The U.S. chickenpox vaccination program is an effective and cost-saving public health intervention. During the first 25 years, the program has prevented an estimated 91 million cases of chickenpox and saved $23.4 billion in healthcare costs.
#1 News & Views â Varicella After 25 Years of Chickenpox Vaccine: Test Yourself | Children’s Hospital of Philadelphia
https://www.chop.edu/vaccine-update-healthcare-professionals/newsletter/varicella-after-25-years-chickenpox-vaccine-test-yourself
By 2020 (25 years after introduction of the vaccine), rates of chickenpox had decreased by about 97% across the whole population and by 99% in those younger than 20 years of age â individuals who had always lived at a time when chickenpox vaccine was available. […] The varicella vaccine program is estimated to have prevented more than 91 million cases of chickenpox; 238,000 hospitalizations; 1.1 million days of hospitalization and almost 2,000 deaths, resulting in an estimated societal savings of $23.4 billion. […] The deaths following receipt of varicella vaccine all occurred in individuals who were immune compromised due to disease or treatment, and varicella vaccine would have been contraindicated.
#1 Evaluation of the effect of chickenpox vaccination on shingles epidemiology using agent-based modeling
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6015493/
Chickenpox vaccination led to a decrease in chickenpox cases. The cumulative incidence of chickenpox had dropped from 1,254 cases per 100,000 person-years pre chickenpox vaccination to 193 cases per 100,000 person-years 10 years after the vaccine implementation. […] We observed an increase in the all-ages shingles cumulative incidence at 10 and 25 years post chickenpox vaccination and mixed cumulative incidence change at 50 and 75 years post-vaccination. […] Our model demonstrates that over the longer time period, there will be a reduction in shingles incidence driven by the depletion of the source of shingles reactivation; however in the short to medium term some age cohorts may experience an increase in shingles incidence. […] Our model highlights the importance of not simply knowing when and if the VZV boosting events occur but the specific DoB, as these values can impact the effect of chickenpox vaccination on shingles incidence over time. Our study suggests that over the longer time period, there will be a reduction in shingles incidence driven mostly by the depletion of source of shingles reactivation, suggesting that in the long-term a universal chickenpox vaccine would be a good policy to reduce both chickenpox and shingles cases. However, in the short to medium term some age cohorts may experience an increase in shingles incidence.
#1 Chickenpox Vaccine Saves Lives Infographic | Chickenpox (Varicella) | CDC
https://www.cdc.gov/chickenpox/vaccination-impact/infographic.html
The U.S. chickenpox vaccination program has reduced chickenpox cases by 97%. […] Hospitalizations and deaths from chickenpox have become rare. […] Vaccination has proven to be an effective public health response. […] During the first 25 years, the U.S. chickenpox vaccination program has prevented an estimated 91 million cases, 238,000 hospitalizations, and 2,000 deaths. […] Hospitalizations and deaths have become rare.
#1 Varicella vaccination – the global experience
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5739310/
Varicella vaccines are immunogenic with acceptable safety profiles. One and two dose schedules are highly effective against varicella and large reductions in disease incidence, particularly moderate-severe disease, have been widely reported. […] Varicella vaccines are highly effective in reducing the global incidence and burden of the disease. […] The effectiveness of the varicella vaccine has been assessed in outbreak, case-control and longitudinal, database, observational, and modeling studies, of which outbreak studies are the most numerous. […] The impact of vaccination is expressed as the proportionate reduction in disease burden, comparing incidences and mortality rates in the same population between the pre-vaccine era and after vaccine implementation. […] Many studies have also shown that vaccination is associated with a significant decrease in varicella-related hospitalization rates.
#1 Everything you need to know about chickenpox and why more countries donât use the vaccine | University of Oxford
https://www.ox.ac.uk/research/everything-you-need-know-about-chickenpox-and-why-more-countries-don%E2%80%99t-use-vaccine
The chickenpox vaccine is usually administered to children at the same time as the MMR vaccine (around 12 months of age with a booster at three-and-a-half to five years of age in some countries) and effectively prevents severe chickenpox. […] Nevertheless, the burden of severe and life-threatening complications has essentially disappeared in countries where the vaccine is routinely used. […] In the last review of the chickenpox vaccine by the committee which advises the government on vaccines (the Joint Committee on Vaccination and Immunisation, JCVI), the future modelling of the impact of vaccination indicated that there could be an increase in the rate of shingles in adults over time, which would make the vaccine programme not cost-effective. […] Put simply, the conclusion of the previous review was that it would not be cost-effective for the NHS to immunise children against chickenpox. […] JCVI keeps all current and potential vaccine programmes under review and is currently reviewing the latest information on the chickenpox vaccine impact on chickenpox and on shingles using data from other countries where the vaccine has been in routine use over the past decade or two.
#1 Varicella vaccination – the global experience
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5739310/
In the United States, few years after the implementation of the varicella vaccination program, significant reductions in varicella-related deaths, compared with the 5 years preceding the vaccination program, were demonstrated. […] The balance of evidence shows that one dose of varicella vaccine provides high protection against moderate-to-severe varicella but two doses are required for optimal protection against all varicella disease, to limit transmission and to reduce the risk of breakthrough cases and outbreaks. […] Where implemented, real-world data have shown impressive reductions in disease incidence compared with the pre-vaccination era. After one-dose programs, reductions up to 74% have been recorded and after two-dose schedules, reductions exceeding 90% have been observed.
#1 Chickenpox (varicella) – symptoms, treatment, vaccine | healthdirect
https://www.healthdirect.gov.au/chickenpox
Chickenpox is a very contagious infection caused by the varicella zoster virus. […] Vaccination is the best way to protect yourself against chickenpox. […] The best way to prevent chickenpox is through vaccination. […] Most vaccinated people will not get chickenpox. If you do get infected you will generally have a milder form of chickenpox and a quicker recovery. […] Speak to your doctor about getting vaccinated, if you have never had chickenpox or been vaccinated against chickenpox. […] The chickenpox vaccine is not recommended when you are pregnant or if you have a weakened immune system. […] Vaccination against chickenpox is strongly recommended if you work in childcare, aged care, or healthcare. […] It’s recommended that children aged between 12 months and 14 years get a second dose of varicella vaccine.
#1 Chickenpox (varicella) – symptoms, treatment, vaccine | healthdirect
https://www.healthdirect.gov.au/chickenpox
Vaccination against chickenpox is very safe, but side effects can sometimes occur. Common side effects include redness at the injection site, a rash or a mild fever. […] Complications linked to chickenpox are rare, but can be serious. They may include bacterial infection of skin blisters, scarring, pneumonia, and meningitis or encephalitis.
#2 Varicella vaccination – the global experience
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5739310/
In the United States, few years after the implementation of the varicella vaccination program, significant reductions in varicella-related deaths, compared with the 5 years preceding the vaccination program, were demonstrated. […] The balance of evidence shows that one dose of varicella vaccine provides high protection against moderate-to-severe varicella but two doses are required for optimal protection against all varicella disease, to limit transmission and to reduce the risk of breakthrough cases and outbreaks. […] Where implemented, real-world data have shown impressive reductions in disease incidence compared with the pre-vaccination era. After one-dose programs, reductions up to 74% have been recorded and after two-dose schedules, reductions exceeding 90% have been observed.
#2 Everything you need to know about chickenpox and why more countries donât use the vaccine | University of Oxford
https://www.ox.ac.uk/research/everything-you-need-know-about-chickenpox-and-why-more-countries-don%E2%80%99t-use-vaccine
The chickenpox vaccine is usually administered to children at the same time as the MMR vaccine (around 12 months of age with a booster at three-and-a-half to five years of age in some countries) and effectively prevents severe chickenpox. […] Nevertheless, the burden of severe and life-threatening complications has essentially disappeared in countries where the vaccine is routinely used. […] In the last review of the chickenpox vaccine by the committee which advises the government on vaccines (the Joint Committee on Vaccination and Immunisation, JCVI), the future modelling of the impact of vaccination indicated that there could be an increase in the rate of shingles in adults over time, which would make the vaccine programme not cost-effective. […] Put simply, the conclusion of the previous review was that it would not be cost-effective for the NHS to immunise children against chickenpox. […] JCVI keeps all current and potential vaccine programmes under review and is currently reviewing the latest information on the chickenpox vaccine impact on chickenpox and on shingles using data from other countries where the vaccine has been in routine use over the past decade or two.