Samotny guz włóknisty
Leczenie
Samotny guz włóknisty (SFT) to rzadki nowotwór mezenchymalny, najczęściej lokalizujący się w jamie opłucnowej, wymagający wielodyscyplinarnego podejścia terapeutycznego. Złotym standardem leczenia jest całkowita resekcja chirurgiczna (R0) z marginesem zdrowych tkanek, co zapewnia 10-letnie przeżycie całkowite na poziomie 54-89%. Technika operacyjna zależy od wielkości i lokalizacji guza: torakoskopia dla guzów ≤5 cm, torakotomia z resekcją klinową lub lobektomią dla większych zmian, a w przypadku zajęcia struktur sąsiadujących – rozszerzona resekcja ściany klatki piersiowej lub osierdzia. Radioterapia pooperacyjna (PORT) jest wskazana przy dodatnich marginesach, dużych guzach lub cechach złośliwości histologicznej, poprawiając kontrolę miejscową i przeżycie wolne od progresji, zwłaszcza w SFT wewnątrzczaszkowych, z dawką CTV około 1 cm. Radioterapia przedoperacyjna (np. 50 Gy w SFT miednicy) może zmniejszyć rozmiar guza i ułatwić resekcję. Chemioterapia, oparta głównie na antracyklinach (doksorubicyna) i ifosfamidzie, jest zarezerwowana dla zaawansowanych lub przerzutowych przypadków, jednak jej skuteczność jest ograniczona.
Leczenie samotnego guza włóknistego (Solitary fibrous tumor)
Samotny guz włóknisty (Solitary Fibrous Tumor, SFT) to rzadki nowotwór pochodzenia mezenchymalnego, który może występować w różnych lokalizacjach anatomicznych, najczęściej w jamie opłucnowej. Leczenie tego typu nowotworów wymaga wielodyscyplinarnego podejścia, a wybór optymalnej strategii terapeutycznej zależy od szeregu czynników, w tym lokalizacji guza, jego wielkości, cech histologicznych oraz stopnia zaawansowania choroby.12
Leczenie chirurgiczne
Całkowite chirurgiczne wycięcie guza (resekcja en bloc) z marginesem zdrowych tkanek (R0) stanowi złoty standard leczenia umiejscowionych SFT i jest uznawane za podstawową metodę terapeutyczną.34 10-letnie przeżycie całkowite u pacjentów z SFT usuniętym z ujemnymi marginesami waha się od 54% do 89%.5
Technika operacyjna zależy od lokalizacji guza:
- W przypadku małych guzów (≤5 cm) często stosuje się podejście torakoskopowe6
- Dla większych guzów zazwyczaj wykorzystuje się torakotomię z klinową resekcją, pneumonektomią, segmentektomią lub lobektomią7
- W przypadku guzów kończyn stosuje się operacje oszczędzające kończynę8
- Jeśli guz zajmuje struktury sąsiadujące, może być konieczna dalsza resekcja ściany klatki piersiowej lub osierdzia9
W przypadku guzów zaawansowanych z dodatnimi marginesami (R1/R2), powinno się rozważyć ponowną resekcję u pacjentów w dobrym stanie ogólnym, jeśli można osiągnąć całkowitą resekcję przy minimalnej chorobowości.10
W przypadku SFT miednicy, badania wskazują, że resekcja fragmentaryczna (piecemeal) może również osiągnąć akceptowalną kontrolę miejscową, szczególnie u pacjentów z guzami kości krzyżowej, gdyż takie podejście może skutkować lepszą pooperacyjną funkcjonalnością.11
Radioterapia
Radioterapia pooperacyjna może być stosowana w celu zmniejszenia ryzyka nawrotu miejscowego, szczególnie w przypadkach gdy:1213
- Całkowita resekcja nie była możliwa14
- Istnieje wysokie ryzyko nawrotu (duży rozmiar guza, cechy złośliwości histologicznej)15
- Margines chirurgiczny był dodatni16
W wieloośrodkowym badaniu retrospektywnym wykazano, że pooperacyjna radioterapia (PORT) znacząco poprawiała miejscową kontrolę (LC) i przeżycie wolne od progresji (PFS) w przypadku wewnątrzczaszkowych SFT/HPC, niezależnie od zakresu resekcji chirurgicznej i stopnia.17 Badanie to wykazało również, że wystarczający margines 1 cm dla objętości tarczowej klinicznej (CTV) może być wymagany, aby objąć mikroskopową objętość guza resztkowego po operacji.18
Radioterapia przedoperacyjna może być stosowana w celu zmniejszenia guza przed operacją, co może ułatwić całkowitą resekcję.19 W jednym z opisanych przypadków przedoperacyjna radioterapia miednicy (dawka całkowita 50 Gy) skutecznie zmniejszyła rozmiar miednicy SFT, co silnie wspiera potencjalną skuteczność przedoperacyjnej radioterapii dla bezpiecznego całkowitego usunięcia dużego SFT miednicy.20
Warto zauważyć, że radioterapia może być również stosowana jako samodzielna metoda leczenia w przypadkach, gdy operacja jest niemożliwa ze względu na lokalizację guza lub stan pacjenta.2122
Chemioterapia
Chemioterapia jest zazwyczaj zarezerwowana dla przypadków zaawansowanych lub przerzutowych SFT, gdy guz nie może być całkowicie usunięty chirurgicznie.2324 Skuteczność konwencjonalnej chemioterapii w SFT pozostaje ograniczona.25
Najczęściej stosowane schematy chemioterapii obejmują:
- Antracykliny (np. doksorubicyna) jako leczenie pierwszej linii26
- Ifosfamid2728
- Dakarbazyna29
- Trabektedyna3031
- Paklitaksel (PTX)32
Obecnie kombinacja doksorubicyny i ifosfamidu jest standardowym schematem chemioterapii systemowej dla wielu podtypów mięsaków tkanek miękkich, w tym dla złośliwych SFT.33
Terapie celowane i antyangiogenne
SFT są wysoko unaczynionymi guzami z wysoką ekspresją białek zaangażowanych w szlaki angiogenne, takie jak receptor czynnika wzrostu pochodzenia płytkowego (PDGFR) i receptor czynnika wzrostu śródbłonka naczyniowego (VEGFR).34 Leki antyangiogenne wykazały obiecującą aktywność w leczeniu zaawansowanych SFT, przewyższając efektywność tradycyjnej chemioterapii, szczególnie w przypadku nie-zdedyferencjowanych SFT.3536
Do najczęściej stosowanych leków antyangiogennych należą:
- Pazopanib (Votrient) – inhibitor multikinazowy, który może być rozważany jako opcja leczenia pierwszej linii dla typowych SFT3738
- Sunitynib (Sutent)3940
- Sorafenib (Nexavar)41
- Bewacyzumab (Avastin) – często w kombinacji z temozolomidem4243
- Anlotynib – nowo opracowany doustny małocząsteczkowy inhibitor kinazy tyrozynowej receptorowej44
Przedłużona kontrola choroby do 30 miesięcy została odnotowana przy zastosowaniu leków antyangiogennych (sunitynib, sorafenib, pazopanib, temozolomid-bewacyzumab) w opisach przypadków, badaniach retrospektywnych oraz badaniach fazy I i II.4546
Immunoterapia
Immunoterapia jest coraz częściej rozpoznawana jako potencjalna metoda leczenia SFT.47 W badaniach wykazano, że:
- 24,4% (32/131) SFT wykazuje wysoką ekspresję PD-L1 w komórkach guza lub w komórkach immunologicznych48
- Samo zahamowanie osi PD-1/PD-L1 nie jest wystarczające dla leczenia SFT49
- Podwójna inhibicja angiogenezy i osi PD-1/PD-L1 została wykazana jako skuteczna strategia leczenia, wspierająca strategie kombinacyjne promujące stan zapalny mikrośrodowiska, co skutkowało wyższą skutecznością w SFT50
Nowe podejścia terapeutyczne
Terapia radioizotopowa ukierunkowana na białko aktywujące fibroblasty (FAP) stanowi obiecujące podejście w leczeniu SFT. Wykazano, że FAP jest wysoko wyrażane przez SFT i może służyć jako cel w diagnostyce i terapii.51
W badaniu 11 pacjentów otrzymało łącznie 34 cykle terapii radiologandowej 90Y-FAPI-46, co doprowadziło do kontroli choroby u 9 pacjentów (82%): częściowej odpowiedzi u 3 i stabilnej choroby u 6.5253
Technologie ukierunkowane na RNA są wyłaniającym się obszarem w leczeniu SFT. Raport przedkliniczny podkreślił potencjał technologii ukierunkowanych na RNA jako terapii dla SFT.54
Potencjalne cele molekularne dla przyszłych terapii celowanych obejmują:
Strategie leczenia w zależności od stopnia zaawansowania
Choroba zlokalizowana
W przypadku zlokalizowanego SFT z ujemnymi marginesami (R0) bez cech histologicznych wysokiego ryzyka zaleca się obserwację.57
Dla SFT pośredniego do wysokiego ryzyka z dodatnimi marginesami (R1/R2) należy rozważyć ponowną resekcję u pacjentów w dobrym stanie ogólnym, jeśli można osiągnąć całkowitą resekcję przy minimalnej chorobowości.58
Nie ma dowodów potwierdzających użycie terapii systemowych w kontekście (neo)adjuwantowym u pacjentów ze zlokalizowanymi, resekcyjnymi SFT.59
Choroba zaawansowana i przerzutowa
W przypadku synchronicznych i/lub nieresekcyjnych przerzutów do płuc oraz w przypadkach pozapłucnych chorób przerzutowych, pacjenci są kandydatami do leczenia systemowego, mimo że standardowe podejście medyczne nie jest obecnie ustalone.60
Dla typowych SFT, leki antyangiogenne (szczególnie pazopanib) mogą być rozważane jako leczenie pierwszej linii.6162
Dla zdedyferencjowanych SFT, chemioterapia pozostaje optymalną opcją.63
Obserwacja i monitorowanie
Po leczeniu pacjenci powinni być regularnie obserwowani przez kilka lat.64
Pacjenci, u których guzy zostały całkowicie wycięte, mogą być monitorowani rutynowo. Pacjenci, u których usunięcie guza było niekompletne, powinni być obserwowani częściej i powinni mieć seryjne obrazowanie w celu sprawdzenia nawrotu.65
Nawet łagodnie wyglądające SFT mogą nawracać miejscowo lub dawać przerzuty, co wymaga długoterminowego nadzoru.66
Jeśli dojdzie do nawrotu, leczenie powinno być wdrożone tak szybko, jak to możliwe. Plan leczenia może obejmować więcej operacji lub radioterapii, w zależności od potrzeb.67
Podsumowanie i perspektywy
Leczenie samotnego guza włóknistego wymaga multidyscyplinarnego podejścia, z chirurgiczną resekcją jako podstawową metodą terapeutyczną dla choroby zlokalizowanej. W przypadku choroby zaawansowanej, leki antyangiogenne wykazują obiecującą aktywność i mogą być rozważane jako najlepsza opcja terapeutyczna.6869
Pacjenci z SFT powinni być prowadzeni w ośrodkach referencyjnych mięsaków, przez dedykowany wielodyscyplinarny zespół z patologiem, radiologiem, chirurgiem onkologicznym, radioterapeutą i onkologiem medycznym, którzy są zaznajomieni z niuansami tej choroby.70
Każdy przypadek powinien być omawiany w wyspecjalizowanym wielodyscyplinarnym zespole w celu określenia najlepszej zindywidualizowanej strategii terapeutycznej.71
Pomimo postępów w leczeniu, nadal istnieje potrzeba prowadzenia badań translacyjnych w celu lepszego zrozumienia biologii SFT i identyfikacji bardziej skutecznych metod leczenia dla pacjentów z chorobą przerzutową.72
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.