Ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego
Epidemiologia
Ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego (OZP) stanowi istotny problem kliniczny, odpowiadając za 3-10% hospitalizacji z powodu bólu brzucha, z kamicą żółciową jako głównym czynnikiem ryzyka (90-95% przypadków). Zachorowalność na OZP wynosi około 6300/100 000 osób poniżej 50 roku życia oraz 20 900/100 000 powyżej 50 roku życia, z wyższą częstością u kobiet (stosunek kobiet do mężczyzn 2,3:1 w Kolumbii). Epidemiologia wskazuje na wzrost liczby przypadków w różnych regionach świata, m.in. w Japonii i Rosji, a także na wpływ pandemii COVID-19, która spowodowała wzrost przyjęć o 72,8%. Bezkamicze zapalenie pęcherzyka żółciowego, stanowiące 5-14% przypadków, charakteryzuje się wyższą śmiertelnością (15-40%, a nawet do 90% u pacjentów krytycznie chorych) i występuje częściej u starszych mężczyzn oraz pacjentów na oddziałach intensywnej terapii. Główne czynniki ryzyka to: kamica żółciowa, płeć żeńska, wiek >40 lat, otyłość, ciąża, szybka utrata masy ciała, cukrzyca oraz terapia hormonalna.
- Epidemiologia ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego
- Częstotliwość występowania
- Rozkład demograficzny
- Różnice geograficzne i etniczne
- Czynniki ryzyka
- Śmiertelność
- Obciążenie systemów opieki zdrowotnej
- Zmiany w czasie i wpływ czynników zewnętrznych
- Bezkamicze zapalenie pęcherzyka żółciowego
- Nadzór i monitorowanie ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego
Epidemiologia ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego
Ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego (OZP) jest częstą przyczyną hospitalizacji i odpowiada za około 3-10% wszystkich przypadków pacjentów z bólem brzucha. Kamienie żółciowe stanowią główny czynnik ryzyka i są przyczyną 90-95% przypadków OZP, podczas gdy bezkamicze zapalenie pęcherzyka żółciowego odpowiada za pozostałe 5-10% przypadków.123
Częstotliwość występowania
W Stanach Zjednoczonych szacuje się, że 20-25 milionów ludzi ma kamienie żółciowe, a rocznie wykonuje się około 750 000 cholecystektomii.1 Ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego występuje u około 10% pacjentów z objawowymi kamicami żółciowymi.12
Zachorowalność na OZP wynosi około 6300 na 100 000 osób poniżej 50 roku życia i 20 900 na 100 000 osób powyżej 50 roku życia.1 Częstość występowania OZP wynosi około 369 na 100 000 osób w Stanach Zjednoczonych.1 W Kolumbii zidentyfikowano łącznie 343 254 przypadki ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego, a częstość występowania wynosiła 681 przypadków na 100 000 mieszkańców.1
Według badań przeprowadzonych w Japonii, liczba przypadków ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego wzrosła z 3,9 miliona w 1979 roku do ponad 10 milionów w 1993 roku.12 Podobnie w Rosji liczba potwierdzonych przypadków pacjentów z ostrym zapaleniem pęcherzyka żółciowego stale rośnie w ciągu ostatnich 17 lat – w 2004 roku wykryto 114 400 przypadków, a w 2019 roku już 160 634, czyli prawie 1,5 raza więcej.1
Rozkład demograficzny
OZP występuje 3 razy częściej u kobiet niż u mężczyzn do 50 roku życia, a po 50 roku życia jest około 1,5 razy częstsze u kobiet.1 W Kolumbii stosunek kobiet do mężczyzn wynosił 2,3:1.1 Ogólnie, kamica żółciowa jest 2-3 razy częstsza u kobiet niż u mężczyzn, co skutkuje wyższą częstością występowania kamiczego zapalenia pęcherzyka żółciowego u kobiet.1
Częstość występowania OZP zwiększa się z wiekiem.1 Szczyt zachorowań przypada na 50 rok życia.1 W jednym z badań wykazano, że większość pacjentów (45%) była w wieku od 41 do 60 lat.1 W badaniu przeprowadzonym w Kolumbii największa liczba przypadków wystąpiła w grupie wiekowej 35-39 lat (32 858 przypadków), następnie w grupie 30-34 lata (31 876 przypadków) i 40-44 lata (30 748 przypadków).1
Różnice geograficzne i etniczne
Częstość występowania kamicy żółciowej, głównego czynnika ryzyka OZP, jest zwiększona u osób pochodzenia skandynawskiego, Indian Pima i populacji latynoskich, podczas gdy kamica żółciowa jest mniej powszechna wśród osób z Afryki Subsaharyjskiej i Azji.1 W Stanach Zjednoczonych osoby rasy białej mają wyższą częstość występowania niż osoby rasy czarnej.1
Przeważnie OZP dotyka osób rasy północnoamerykańskiej indiańskiej. Amerykanie rasy białej, Azjaci, Afroamerykanie i Afrykanie są mniej narażeni na rozwój ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego.1
Przypadki OZP są zgłaszane na całym świecie. Ameryka i Europa mają wysokie wskaźniki kamieni pęcherzyka żółciowego w porównaniu z Azją i Afryką.1 Wskaźniki częstości występowania są stosunkowo niskie w Afryce i Azji.1 Choroby kamieni żółciowych są stosunkowo mniej rozpowszechnione w krajach rozwijających się, chociaż Indie i Tajwan mają wyższą częstość występowania ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego wśród krajów rozwijających się.1
W Kolumbii departamenty o najwyższej częstości występowania ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego to Nariño z 1035 na 100 000 mieszkańców, Valle del Cauca (1027 na 100 000), następnie Caquetá (917 na 100 000) i Tolima (844 na 100 000).1
Czynniki ryzyka
Główne czynniki ryzyka rozwoju ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego to:
- Kamica żółciowa (90-95% przypadków)12
- Płeć żeńska12
- Wiek powyżej 40 lat1
- Otyłość12
- Ciąża12
- Szybka utrata wagi lub ostre choroby1
- Hipertriglicerydemia1
- Terapia hormonalna lub stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych12
- Cukrzyca1
Bezkamicze zapalenie pęcherzyka żółciowego ma specyficzne czynniki ryzyka, takie jak:
- Niedawna operacja1
- Uraz1
- Oparzenia1
- Niewydolność wielonarządowa1
- Żywienie pozajelitowe1
- Wentylacja mechaniczna1
- Terapia opioidowa1
- Podeszły wiek1
- Niewydolność serca1
- Zatrzymanie krążenia1
- Infekcje wirusowe1
Śmiertelność
Ogólna śmiertelność z powodu ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego wynosi około 0,6-3%.123 Według raportów po 2000 roku, wskaźnik śmiertelności wynosił mniej niż 1%.1 W 2012 roku wskaźnik śmiertelności w USA wynosił 0,7 na 100 000 osób.1
Śmiertelność jest wyższa u pacjentów w podeszłym wieku (75 lat i starszych) w porównaniu z młodszymi pacjentami, a choroby współistniejące, takie jak cukrzyca, mogą zwiększać ryzyko zgonu.1 W modelu regresji logistycznej zidentyfikowano cztery czynniki ryzyka śmiertelności: przewlekła obturacyjna choroba płuc, demencja, wiek ≥80 lat i potrzeba przedoperacyjnego podawania amin wazopresyjnych.1
Śmiertelność w bezkamiczym zapaleniu pęcherzyka żółciowego jest znacznie wyższa, sięgając 15-40%, a w przypadku pacjentów pooperacyjnych nawet 23-40%.12 W przypadku pacjentów krytycznie chorych śmiertelność może sięgać nawet 90%, w zależności od ciężkości choroby podstawowej.12
Obciążenie systemów opieki zdrowotnej
Ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego stanowi znaczne obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej. W Stanach Zjednoczonych choroby kamieni żółciowych odpowiadają za 700 000 cholecystektomii i koszty rzędu 6,5 miliarda dolarów rocznie.12
W 2012 roku OZP spowodowało szacunkowo 651 829 wizyt na oddziałach ratunkowych i 389 180 hospitalizacji w USA.1 Cholecystektomia z powodu nawracającej kolki żółciowej lub ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego jest najczęściej wykonywanym poważnym zabiegiem chirurgicznym przez chirurgów ogólnych, co skutkuje około 500 000 operacji rocznie.1
Zmiany w czasie i wpływ czynników zewnętrznych
Częstość występowania ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego wydaje się wzrastać na przestrzeni lat.1 Interesującym zjawiskiem jest wpływ pandemii COVID-19 na epidemiologię OZP. W jednym z badań zaobserwowano, że przyjęcia z powodu OZP wzrosły o 72,8% w okresie ogólnokrajowej blokady spowodowanej pandemią COVID-19.1 Ponadto zaobserwowano spadek wieku pacjentów i wskaźnika chorób współistniejących (CCI), a także znaczny wzrost częstości występowania OZP, drenaży przezskórnych pęcherzyka żółciowego i nieplanowanych ponownych przyjęć.1 Dane te sugerują, że nałożenie ograniczeń na planowe cholecystektomie może prowadzić do zwiększonej częstości występowania ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego u młodszych pacjentów z mniejszą liczbą chorób podstawowych.1
Bezkamicze zapalenie pęcherzyka żółciowego
Bezkamicze zapalenie pęcherzyka żółciowego stanowi 5-14% przypadków ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego.12 Częstość występowania jest wyższa w populacji oddziałów intensywnej terapii, szczególnie u pacjentów w jednostkach leczenia oparzeń i urazów.1 Bezkamicze zapalenie pęcherzyka żółciowego obserwuje się częściej u starszych mężczyzn.1
Nadzór i monitorowanie ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego
Nadzór i monitorowanie ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego jest istotnym elementem skutecznego zarządzania tą chorobą. Wytyczne tokijskie (Tokyo Guidelines, TG) są powszechnie stosowanym standardem diagnostycznym i terapeutycznym w przypadku OZP. Jednakże ze względu na różnice w kryteriach diagnostycznych, czasie i rodzaju operacji, obecności chorób współistniejących oraz systemach wsparcia szpitalnego dla pacjentów krytycznie chorych, porównanie różnych raportów dotyczących OZP jest trudne.12
Wytyczne i standardy postępowania
Komitet World Society of Emergency Surgery (WSES) odpowiada za ciągłą ocenę dostępnych dowodów dotyczących ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego. Wytyczne są aktualizowane w przypadku znaczących zmian opartych na nowych dowodach.1 Podobnie Wytyczne Tokijskie są regularnie aktualizowane, aby odzwierciedlać najnowsze dowody i praktyki kliniczne.1
Według wytycznych tokijskich, odsetek przypadków klasyfikowanych jako ciężkie (stopień III) wynosił 12,3% spośród 187 przypadków ostrego zapalenia dróg żółciowych spowodowanego kamicą przewodową.1 Wskaźnik śmiertelności pacjentów z ciężkim zapaleniem pęcherzyka żółciowego (stopień III TG18) był dziewięciokrotnie wyższy niż pacjentów z łagodnym zapaleniem pęcherzyka żółciowego.1
Diagnostyka obrazowa w nadzorze
Ultrasonografia (USG) jest najczęściej stosowanym pierwszym badaniem obrazowym w diagnostyce ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego. Tomografia komputerowa (TK) jest alternatywnym lub uzupełniającym badaniem.1
W literaturze dokładność diagnostyczna USG w przypadku ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego szacowana jest na 81%.1 W jednym z badań wykazano, że TK osiągnęła swoistość 100% i czułość 85% z NPV (negatywna wartość predykcyjna) wynoszącą 77%. Sonografia wykazała swoistość 100% i czułość 72% z NPV wynoszącą 77% w analizach retrospektywnych.1 Inne badanie wykazało jednak czułość 54% i swoistość 81% dla ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego w USG, podczas gdy jeszcze inne badanie wykazało wyższą czułość 92% w TK dla wykrywania ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego w porównaniu z USG (79%).1
Monitorowanie powikłań i nawrotów
Wskaźnik nawrotów przypadków ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego u pacjentów oczekujących na cholecystektomię wynosił 2,5-22%.1 Powikłania występują u około 40% przypadków bezkamiczego zapalenia pęcherzyka żółciowego (zgorzel, perforacja, zapalenie otrzewnej, sepsa, wstrząs).1
Jeśli leczenie jest opóźnione, wskaźniki śmiertelności w bezkamiczym zapaleniu pęcherzyka żółciowego mogą sięgać nawet 75%.1 Kluczowe znaczenie ma więc szybka diagnoza i odpowiednie leczenie.
Znaczenie badań epidemiologicznych
Dane epidemiologiczne dotyczące ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego są istotne dla planowania zasobów opieki zdrowotnej i opracowywania strategii profilaktycznych. Różne badania rynkowe i epidemiologiczne dostarczają wglądu w obecne i przyszłe trendy w zakresie OZP.1
Według jednego z raportów, Stany Zjednoczone mają największą grupę pacjentów z ostrym zapaleniem pęcherzyka żółciowego i reprezentują również największy rynek jego leczenia.1 Istotne jest monitorowanie czynników napędzających trend epidemiologiczny ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego oraz przewidywanie przyszłego wzrostu liczby pacjentów na różnych rynkach.1
Badania epidemiologiczne wskazują również na potrzebę opracowania lokalnych polityk bezpiecznej laparoskopowej cholecystektomii, która jest zalecaną metodą leczenia OZP.1 Ważne jest również rozróżnienie między pacjentami wysokiego ryzyka a pacjentami, którzy nie kwalifikują się do zabiegu chirurgicznego.1
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.