Neurofibromatoza typu 2
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Neurofibromatoza typu 2 (NF2) jest przewlekłą chorobą charakteryzującą się rozwojem łagodnych, ale wieloogniskowych guzów OUN, w tym osłoniaków przedsionkowych (VS) i oponiaków. Rokowanie zależy od wieku wystąpienia objawów, typu mutacji genetycznej oraz obecności oponiaków. Wskaźniki przeżycia po rozpoznaniu wynoszą 85% (5 lat), 67% (10 lat) i 38% (20 lat), ze średnim okresem przeżycia około 15 lat i średnim wiekiem zgonu 36-39 lat. Wczesny początek objawów (<25 lat) wiąże się z gorszym rokowaniem (5-, 10-, 20-letnie przeżycie: 80%, 60%, 28%) w porównaniu do późniejszego początku (odpowiednio 100%, 87%, 62%). Mutacje ucinające (nonsensowne lub przesunięcia ramki odczytu) powodują cięższy przebieg choroby i wcześniejsze wystąpienie objawów, natomiast mutacje typu missense i splicingowe oraz mozaikowość korelują z łagodniejszym fenotypem i lepszym przeżyciem. Wielkość osłoniaków przedsionkowych ≤2 cm w momencie diagnozy jest korzystnym czynnikiem prognostycznym.
Prognozy w Neurofibromatozie typu 2
Neurofibromatoza typu 2 (NF2) jest przewlekłym schorzeniem, które zazwyczaj pogarsza się z upływem czasu.1 Rokowanie w tej chorobie zależy od wielu czynników, w tym wieku wystąpienia objawów, stopnia upośledzenia słuchu oraz liczby i lokalizacji różnych guzów.2 Mimo że guzy związane z NF2 są stosunkowo łagodne i nie ulegają transformacji złośliwej, badania przeprowadzone w latach 80. i 90. wykazały istotną śmiertelność i chorobowość związaną z tym schorzeniem.3
Wskaźniki przeżycia w NF2
Analiza danych klinicznych dotyczących przeżycia pacjentów z NF2 wykazała, że ogólne wskaźniki 5-, 10- i 20-letniego przeżycia po rozpoznaniu wynosiły odpowiednio 85%, 67% i 38%.45 Okres przeżycia po diagnozie wynosi średnio około 15 lat, a średni wiek w momencie śmierci mieści się między 36 a 39 rokiem życia.6 Wcześniejsze badanie sugerowało, że przeżycie od momentu postawienia diagnozy wynosi średnio 15 lat, jednak może się to zmieniać wraz z udoskonaleniem diagnostyki, technik chirurgicznych, nadzoru, badań przesiewowych i rozpoznawania łagodniejszych postaci choroby.7
Główne czynniki prognostyczne
Wśród najważniejszych czynników wpływających na rokowanie w NF2 wyróżnia się:
- Wiek wystąpienia objawów – wczesne pojawienie się objawów znacząco pogarsza rokowanie; wskaźniki 5-, 10- i 20-letniego przeżycia u pacjentów, u których objawy wystąpiły przed 25 rokiem życia, wynosiły odpowiednio 80%, 60% i 28%, podczas gdy u pacjentów z początkiem objawów w wieku 25 lat lub starszych wskaźniki te wynosiły 100%, 87% i 62%.89
- Typ mutacji genetycznej – u pacjentów z mutacjami ucinającymi (nonsensownymi lub przesunięcia ramki odczytu) choroba przebiega ciężej i pojawia się w młodszym wieku.10
- Obecność oponiaków wewnątrzczaszkowych – zwiększona śmiertelność jest związana z wczesnym wiekiem diagnozy (20 lat) oraz obecnością oponiaków wewnątrzczaszkowych.11
- Wielkość osłoniaków przedsionkowych – pacjenci z małymi osłoniakami przedsionkowymi w momencie diagnozy (≤2 cm średnicy) mają lepsze wskaźniki przeżycia.12
Korelacja genotyp-fenotyp w prognozowaniu NF2
Badania wykazały istotną korelację między genotypem a fenotypem w NF2, co pozwala na wczesne przewidywanie rokowania funkcjonalnego.1314 Typ i ciężkość objawów NF2 zależą od rodzaju mutacji genowej.15
Wpływ typu mutacji na rokowanie
| Typ mutacji | Wpływ na rokowanie |
|---|---|
| Mutacje ucinające (nonsensowne lub przesunięcia ramki odczytu) | Cięższy przebieg choroby, wcześniejsze wystąpienie objawów, większe ryzyko rozwoju co najmniej dwóch guzów OUN oprócz VS, krótsze średnie oczekiwane trwanie życia |
| Mutacje typu missense | Łagodniejszy przebieg choroby, dłuższy czas przeżycia w porównaniu do mutacji nonsensownych i przesunięcia ramki odczytu |
| Mutacje miejsc splicingowych | Bardziej zmienny fenotyp, łagodniejszy przebieg w porównaniu do mutacji ucinających |
| Mozaikowe | Zmniejszona śmiertelność w porównaniu do pacjentów bez mozaicyzmu |
Zmniejszona śmiertelność jest związana z mutacjami w miejscach splicingowych lub typu missense w porównaniu do pacjentów z mutacjami ucinającymi, a także jest niższa u pacjentów mozaikowych w porównaniu do pacjentów niemozaikowych z NF2.16 Badania wykazały, że zarówno mutacje typu missense, jak i duże delecje mogą powodować przeważnie łagodne fenotypy.17 Fenotyp jest bardziej zmienny u pacjentów z mutacjami w miejscach splicingowych oraz łagodniejszy u pacjentów z mutacjami w eksonach 9-15.18
Skala ciężkości genetycznej w NF2
W Wielkiej Brytanii opracowano Skalę Ciężkości Genetycznej NF2, która kategoryzuje pacjentów na podstawie ciężkości choroby jako ciężką, umiarkowaną i łagodną.19 Stosując kombinację typu/lokalizacji mutacji NF2 oraz wieku wystąpienia objawów, można sklasyfikować różne stopnie zachowania funkcji i progresji, szybkości wzrostu osłoniaków oraz całkowitej liczby interwencji przypadających na rok na pacjenta.2021
Prognozy funkcjonalne w NF2
Niezależnie od leczenia, progresja kliniczna NF2, szczególnie w zakresie słuchu, połykania i chodu, ma tendencję do pogarszania się przez całe życie pacjentów.2223 Okres zachowania funkcji i wynik różniły się znacząco w zależności od czynników klinicznych/genetycznych.24
Objawy i następstwa funkcjonalne
Osłoniaki przedsionkowe są najczęstszą i najbardziej rozpoznawalną cechą NF2 prowadzącą do znacznej chorobowości. Objawy szumów usznych, stopniowej utraty słuchu, a nawet dysfunkcji przedsionkowej są często początkowymi objawami NF2.25 Chociaż jednostronna utrata słuchu jest najczęstszym objawem początkowym, należy spodziewać się, że obustronna głuchota ostatecznie wystąpi u większości dotkniętych osób.26 Nieleczone osłoniaki przedsionkowe mogą rozszerzać się miejscowo i mogą powodować ucisk pnia mózgu, wodogłowie, a czasami porażenie nerwu twarzowego.27
Osłoniaki nieprzedsionkowe występują u ponad połowy pacjentów i są często diagnozowane u pacjentów z wcześniejszym wiekiem rozpoznania NF2.28 Z drugiej strony, osłoniaki nieprzedsionkowe u pacjentów z NF2 mają tendencję do bardziej łagodnego przebiegu i powolnego wzrostu w czasie.29
Oponiaki występują u około 50% pacjentów z NF2.30 Oponiaki związane z NF2 często występują w młodszym wieku niż guzy sporadyczne, a wystąpienie oponiaka w warunkach pediatrycznych powinno wzbudzić podejrzenie NF2.31 Oponiaki u pacjentów z NF2 częściej występują u pacjentów z mutacjami ucinającymi NF2, co sugeruje, że oponiaki są związane z bardziej agresywnymi wariantami zespołu.32
Badania wykazały, że oponiaki u pacjentów z NF2 wykazują mniej agresywne zachowanie niż sporadyczne oponiaki z mutacją NF2 i wywołują wyraźne odpowiedzi immunologiczne poprzez infiltrację komórek mieloidalnych, szczególnie makrofagów.33 Większość oponiaków u pacjentów z NF2 była stabilna, a średnia roczna szybkość wzrostu wynosiła 1,0±1,8 cm³/rok.34
Czynniki wpływające na rokowanie funkcjonalne
Wśród czynników wpływających na niepełnosprawność funkcjonalną, Ucinające, Mozaikowe i Wiek wystąpienia objawów przed 25 rokiem życia miały najbardziej znaczący wpływ.3536 W przypadku upośledzenia słuchu lub głuchoty, Ucinające, Miejsce splicingowe i Wiek wystąpienia objawów przed 25 rokiem życia były istotnymi czynnikami predykcyjnymi.37
Szczególne grupy pacjentów z NF2
Kobiety w ciąży z NF2
Wzrost guzów w NF często staje się szybszy w czasie ciąży. Ciąża z NF2 wiąże się z ryzykiem powikłań w postaci nadciśnienia, stanu przedrzucawkowego, problemów sercowo-naczyniowych i wewnątrzmacicznego ograniczenia wzrostu (IUGR).38 Kobiety w ciąży z nerwiakowłókniakowatością mają zwiększone ryzyko zachorowalności z powodu postępującego wzrostu oponiaków i osłoniaków, powikłań nadciśnieniowych/sercowo-naczyniowych, ale nie śmierci podczas ciąży.39
Kobiety w ciąży z NF2 mogą doświadczyć pogorszenia stanu klinicznego z powodu szybkiego wzrostu guza podczas ciąży. Pacjentom z nerwiakowłókniakowatością zaleca się poradnictwo genetyczne, prenatalne i przedporodowe, aby lepiej zaplanować ciążę i zmniejszyć ryzyko choroby dziedzicznej.40
Pacjenci z łagodną formą NF2
Pacjenci z łagodną formą choroby (Mild) mieli różne rokowania funkcjonalne w porównaniu z innymi pacjentami z NF2.41 U niektórych pacjentów choroba może mieć bardzo zmienny przebieg kliniczny, przy czym niektórzy wykazują ciężki fenotyp i rozwój wielu guzów w młodym wieku, podczas gdy inni mogą być prawie bezobjawowi przez całe życie.42
Znaczenie wczesnego przewidywania rokowania
Przewidywanie szczegółowych wyników funkcjonalnych u pacjentów z NF2 może pomóc w zaplanowaniu lepszych strategii dożywotniego zarządzania chorobą i integracji społecznej.434445 Wczesna diagnoza jest najlepszym sposobem na zapewnienie poprawy w zarządzaniu chorobą. Jednak nawet przy wczesnej diagnozie niektórzy pacjenci nadal umierają bardzo młodo.46
Rokowanie poprawia się, jeśli pacjent otrzyma wczesną diagnozę i leczenie, zanim wystąpią powikłania.47 Zespół opieki zdrowotnej może ocenić, w jaki sposób objawy wpływają na pacjenta, aby zapewnić bardziej dokładne rokowanie.48
Obecne wyzwania terapeutyczne
Obecnie nie ma ustalonego podejścia do zapobiegania lub leczenia NF2.49 Wieloogniskowy charakter guzów związanych z NF2, ich bliskość do istotnych struktur lub zajęcie nerwów może ograniczać interwencje chirurgiczne.50 Postępowanie z pacjentami z NF2 jest zazwyczaj ustalane w środowisku wielodyscyplinarnym.51
Znaczący wpływ NF2 na jakość życia pacjentów i ciężkość objawów wskazują na potrzebę poszukiwania skutecznych terapii.52 Dostępne terapie systemowe ograniczają się do kilku opcji o ograniczonej skuteczności.53 Bevacizumab wykazał obiecujące rezultaty w leczeniu postępujących VS u pacjentów z NF2.54
Kompleksowe zrozumienie mechanizmów molekularnych w progresji guza w guzach związanych z NF2 zapewni możliwości poszukiwania bardziej skutecznych metod leczenia.55 Rozwój biologii molekularnej w celu schematyzacji patogenezy NF2 może wskazać nowe potencjały terapeutyczne dla skutecznego zapobiegania i leczenia guzów związanych z NF2.56
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.