Neurofibromatoza typu 2
Epidemiologia
Neurofibromatoza typu 2 (NF2) to autosomalnie dominujący zespół predysponujący do rozwoju mnogich schwannoma i oponiaków, z zapadalnością szacowaną na 1:25 000 do 1:40 000 żywych urodzeń oraz chorobowością około 1:60 000 osób. Choroba manifestuje się najczęściej w wieku 18-24 lat, z obustronnym schwannomą nerwu przedsionkowego u niemal wszystkich pacjentów do 30. roku życia. Około 50% przypadków jest dziedziczonych, a pozostałe wynikają z mutacji de novo, z których około 1/3 wykazuje mozaicyzm somatyczny, co komplikuje diagnostykę i rokowanie. Mutacje genu NF2 wykrywa się u 93% rodzin z historią choroby i u 60-75% pacjentów bez rodzinnego obciążenia. Przeżywalność po rozpoznaniu wynosi 85% po 5 latach, 67% po 10 latach i 38% po 20 latach, ze średnim czasem przeżycia około 15 lat i średnim wiekiem zgonu 36 lat.
- Epidemiologia Neurofibromatozy typu 2
- Częstotliwość występowania
- Struktura demograficzna pacjentów z NF2
- Czynniki genetyczne i rodzinne
- Przeżywalność i czynniki rokowania
- Nadzór i monitorowanie pacjentów z NF2
- Zalecenia dotyczące nadzoru obrazowego
- Wiek rozpoczęcia nadzoru
- Dodatkowe badania monitorujące
- Nadzór rodzinny i badania genetyczne
- Wielodyscyplinarny zespół opieki
- Szczególne przypadki nadzoru
- Badania epidemiologiczne i ograniczenia danych
Epidemiologia Neurofibromatozy typu 2
Neurofibromatoza typu 2 (NF2) jest rzadkim, dziedziczonym autosomalnie dominująco zespołem predysponującym do rozwoju guzów, charakteryzującym się przede wszystkim tworzeniem mnogich schwannoma i oponiaków. Częstość występowania tej choroby jest różnie szacowana w zależności od badań epidemiologicznych.12
Częstotliwość występowania
Zapadalność (incydencja) na NF2 według różnych źródeł wynosi:34
- 1 na 25 000 do 40 000 żywych urodzeń – według najnowszych badań
- 1 na 33 000 do 40 000 osób – według wcześniejszych szacunków
- 1 na 37 000 rocznie – według niektórych źródeł
Chorobowość (prevalencja) NF2 jest obecnie szacowana na:89
- 1 na 60 000 osób – według najnowszych danych
- Początkowo była szacowana na 1 na 200 000 osób
Wzrost wskaźnika chorobowości w ostatnich latach wiąże się z wcześniejszym diagnozowaniem i lepszą przeżywalnością pacjentów dzięki udoskonalonym metodom leczenia.12
Struktura demograficzna pacjentów z NF2
Neurofibromatoza typu 2 dotyka w równym stopniu osoby obu płci, bez preferencji rasowych czy etnicznych.1314 Choroba zwykle objawia się u młodych dorosłych – typowy wiek wystąpienia objawów przypada na późny okres dojrzewania do wczesnej dorosłości (18-24 lata), jednak zakres wiekowy obejmuje całe życie, od form wrodzonych w niemowlęctwie po starszy wiek.1516
Około 10% pacjentów z NF2 rozwija objawy we wcześniejszym wieku, a prawie wszyscy chorzy z NF2 rozwijają obustronne schwannoma nerwu przedsionkowego do 30. roku życia.1718
Czynniki genetyczne i rodzinne
Neurofibromatoza typu 2 jest dziedziczona w sposób autosomalny dominujący. Badania genetyczne pokazują, że:1920
- Około 50% przypadków jest dziedziczonych od rodzica z tą chorobą
- Pozostałe 50% przypadków powstaje w wyniku nowych, spontanicznych mutacji (de novo)
- Około 1/3 przypadków spontanicznych wykazuje mozaicyzm somatyczny
Występowanie mozaicyzmu somatycznego w przypadkach de novo może komplikować obraz kliniczny, prowadząc do opóźnionej diagnozy lub błędnego rozpoznania.24 Pacjenci z mozaicyzmem somatycznym mogą również przekazać mutację, ale z niższym wskaźnikiem, szacowanym na 8% do 12%.25
Mutacje genu NF2 są wykrywane u 93% rodzin z wieloma dotkniętymi członkami, natomiast u pacjentów bez historii rodzinnej NF2, wskaźnik wykrywalności mutacji spada do 60-75%.2627
Przeżywalność i czynniki rokowania
NF2 stanowi poważny problem w zakresie prowadzenia leczenia, a większość pacjentów stoi w obliczu znacznej chorobowości i skróconej długości życia.2829 Badania długoterminowe wskazują, że:30
- Ogólne 5-, 10- i 20-letnie wskaźniki przeżywalności pacjentów po diagnozie NF2 wynoszą odpowiednio 85%, 67% i 38%
- Wczesne wystąpienie początkowego objawu znacząco obniża przeżywalność
- Pacjenci z małymi schwannoma przedsionkowymi w momencie diagnozy (≤2 cm średnicy) mają lepsze wskaźniki przeżywalności
Średni czas przeżycia po diagnozie wynosi około 15 lat, przy średnim wieku w momencie śmierci wynoszącym 36 lat.33
Nadzór i monitorowanie pacjentów z NF2
Zalecenia dotyczące nadzoru obrazowego
Monitorowanie pacjentów z NF2 jest kluczowym elementem postępowania, niezależnie od obecności objawów.34 Rekomendacje obejmują:3536
- Coroczne badanie MRI mózgu po rozpoznaniu
- Jeśli w początkowym obrazowaniu nie stwierdzono guza mózgu, MRI można wykonywać co 2 lata
- W przypadku wykrycia guza, MRI należy wykonać dwukrotnie w pierwszym roku, a następnie kontynuować coroczne badania kontrolne
- MRI kręgosłupa co najmniej raz w roku w celu wykrycia ewentualnych guzów
Badania obrazowe mogą wymagać częstszego wykonywania u osób, u których guzy wykazują wzrost lub które doświadczają problemów ze słuchem.39 Badania MRI są zalecane nawet u bezobjawowych pacjentów, ponieważ guzy związane z NF2 i ich wzrost mogą występować bez zmian w objawach.40
Wiek rozpoczęcia nadzoru
Zalecenia dotyczące wieku rozpoczęcia regularnych badań przesiewowych:4142
- Coroczne badania MRI mózgu zalecane są od około 10-12 roku życia i powinny być kontynuowane przynajmniej do czwartej dekady życia
- Badania MRI kręgosłupa co 2-3 lata, również rozpoczynane od wieku 10-12 lat
- U osób poniżej 20 roku życia, badania MRI kręgosłupa powinny być wykonywane co 2 lata, a po skończeniu 20 lat co 3-5 lat
Rozpoczęcie badań MRI może być opóźnione w rodzinach, w których wiadomo, że początek choroby występuje później.45
Dodatkowe badania monitorujące
Kompleksowy nadzór nad pacjentami z NF2 obejmuje również:4647
- Regularne audiogramy (badania słuchu) – zazwyczaj co 6 miesięcy do roku
- Coroczne badania okulistyczne w celu wykrycia wczesnego tworzenia się zaćmy
- Coroczne badanie neurologiczne i skórne
- W przypadku wykrycia guzów, potencjalne badania potencjałów wywołanych pnia mózgu
Badania audiologiczne są szczególnie ważne, gdyż mogą pomóc lekarzom określić, czy rozwinął się schwannoma przedsionkowy (guz rozwijający się na nerwach prowadzących od uszu do mózgu).50
Nadzór rodzinny i badania genetyczne
Ze względu na wysoki wskaźnik dziedziczenia, krewni pierwszego stopnia (rodzice, rodzeństwo, dzieci) mogą być narażeni na ryzyko odziedziczenia patogennego wariantu sięgające 50%.51 Dlatego zalecane są:5253
- Poradnictwo genetyczne dla rodzin dotkniętych NF2
- Badania prenatalne, takie jak amniocenteza lub biopsja kosmówki
- Wczesna identyfikacja krewnych, którzy odziedziczyli rodzinną mutację NF2, umożliwiająca odpowiednie badania przesiewowe
- Testy genetyczne dla członków rodziny przed wystąpieniem objawów
Wielodyscyplinarny zespół opieki
Pacjenci z NF2 powinni być prowadzeni przez wielodyscyplinarny zespół specjalistów posiadających doświadczenie w leczeniu tego schorzenia.56 W skład zespołu mogą wchodzić:5758
- Neurochirurdzy
- Chirurdzy otolaryngologiczni
- Neurolodzy
- Genetycy kliniczni
- Okuliści
- Patolodzy
- Radiolodzy
- Audiolodzy
- Doradcy genetyczni
- Personel pielęgniarski i inni specjaliści ochrony zdrowia
Wizyty kontrolne w specjalistycznych ośrodkach NF2 planowane są zwykle raz w roku lub częściej, jeśli jest to konieczne, z zobowiązaniem do zapewnienia opieki przez całe życie.60
Szczególne przypadki nadzoru
Osoby z możliwą lub prawdopodobną NF2 lub chorobą mozaikową mogą wymagać bardziej zindywidualizowanego postępowania w zależności od ich prezentacji klinicznej.61 Częstotliwość wizyt i obrazowania może wahać się od 4 miesięcy do roku, w zależności od parametrów klinicznych.62
W przypadku pacjentów, u których wystąpił nowotwór lub rak, opieka powinna być zindywidualizowana w oparciu o ich sytuację kliniczną, historię rodzinną oraz monitorowanie, którego potrzebują w ramach leczenia i kontroli po leczeniu.63
W przypadku dzieci z NF2 należy zwrócić szczególną uwagę na wczesne rozpoznanie, gdyż objawy mogą być niespecyficzne lub mniej charakterystyczne dla klasycznej NF2 w porównaniu z dorosłymi pacjentami.64 Dzieci z pozytywnym wywiadem rodzinnym są diagnozowane wcześniej, co podkreśla znaczenie świadomości rodzinnej.65
Badania epidemiologiczne i ograniczenia danych
Przeprowadzono stosunkowo niewiele kompleksowych badań epidemiologicznych dotyczących NF2.66 Najważniejsze z nich to:67
- Badanie w północno-zachodniej Anglii na populacji 4 milionów osób
- Badanie w Finlandii na populacji 1,7 miliona osób, które wykazało niższą zapadalność wynoszącą 1 na 87 410 osób
Istnieją znaczne rozbieżności w szacowanych wskaźnikach częstości występowania NF2 między różnymi badaniami, co wskazuje na potrzebę dalszych badań dotyczących epidemiologii NF2, szczególnie w krajach poza Europą.69
Ocena częstości występowania NF2 w populacji jest komplikowana przez wysoki wskaźnik mozaicyzmu.70 Różnice w ocenie częstości występowania mogą również wynikać z różnych kryteriów diagnostycznych stosowanych w poszczególnych badaniach.71
Dostępne dane epidemiologiczne sugerują również różnice w nasileniu choroby pomiędzy różnymi rodzinami, co może być związane z typem mutacji. Cięższa prezentacja kliniczna jest związana z mutacją przesunięcia ramki odczytu lub mutacją nonsensowną, która prowadzi do powstania skróconego białka.72
Istnieją dowody wskazujące, że wiek wystąpienia objawów klinicznych jest niższy w przypadku NF2 przekazywanej przez matkę, co sugeruje możliwy wpływ pochodzenia rodzicielskiego na ekspresję choroby.73
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.