Neurofibromatoza typu 2
Zapobieganie i profilaktyka
Neurofibromatoza typu 2 (NF2) to autosomalnie dominująca choroba genetyczna charakteryzująca się rozwojem licznych łagodnych nowotworów układu nerwowego, w tym nerwiaków osłonkowych przedsionkowych, oponiaków i wyściółczaków. Profilaktyka opiera się głównie na poradnictwie genetycznym, które umożliwia ocenę ryzyka dziedziczenia mutacji z 50% prawdopodobieństwem przekazania potomstwu. Dostępne są badania genetyczne przedkoncepcyjne, diagnostyka prenatalna (biopsja kosmówki, amniopunkcja) oraz diagnostyka preimplantacyjna w procedurze IVF, jednakże badania prenatalne nie pozwalają na ocenę stopnia nasilenia choroby. Kluczowe jest regularne monitorowanie pacjentów za pomocą rezonansu magnetycznego (MRI), badań okulistycznych, audiologicznych, neurologicznych oraz oceny skóry, co umożliwia wczesne wykrycie guzów i zapobieganie powikłaniom, takim jak utrata słuchu czy zaburzenia neurologiczne.
Wstęp do profilaktyki neurofibromatozy typu 2
Neurofibromatoza typu 2 (NF2) jest chorobą genetyczną charakteryzującą się rozwojem licznych łagodnych nowotworów w obrębie układu nerwowego, przede wszystkim nerwiaków osłonkowych przedsionkowych (vestibular schwannomas), oponiaków i wyściółczaków. Obecnie nie istnieje definitywna metoda zapobiegania wystąpieniu neurofibromatozy typu 2, ponieważ jest to choroba uwarunkowana genetycznie.123 Niemniej jednak, dzięki postępom w dziedzinie genetyki i medycyny molekularnej, możliwe jest podejmowanie określonych działań profilaktycznych dla rodzin obciążonych ryzykiem wystąpienia tej choroby.
Poradnictwo genetyczne w NF2
Poradnictwo genetyczne stanowi kluczowy element profilaktyki dla osób z rodzinnym obciążeniem neurofibromatozą typu 2.45 Choroba dziedziczy się w sposób autosomalny dominujący, co oznacza, że istnieje 50% ryzyko przekazania mutacji genetycznej potomstwu przez rodzica chorego na NF2.46 Konsultacja z doradcą genetycznym pomaga w zrozumieniu mechanizmów dziedziczenia choroby oraz pozwala na świadome planowanie rodziny.
Dla par planujących potomstwo, u których występuje ryzyko przekazania mutacji genu NF2, dostępne są następujące opcje:67:
- Badania genetyczne przed koncepcją – pozwalające określić ryzyko przekazania mutacji
- Diagnostyka prenatalna – umożliwiająca wykrycie mutacji u płodu poprzez badanie DNA pobranego podczas biopsji kosmówki (CVS) lub amniocentezy
- Diagnostyka preimplantacyjna – umożliwiająca selekcję zarodków bez mutacji w procedurze zapłodnienia in vitro
Należy podkreślić, że badania genetyczne prenatalne nie mogą określić stopnia nasilenia choroby, co stanowi istotne ograniczenie w podejmowaniu decyzji prokreacyjnych.6 Dla osób, które nie decydują się na badania genetyczne, nadal istotne jest uzyskanie porady na temat zarządzania ryzykiem rozwoju guzów łagodnych.7
Regularne monitorowanie i wczesna diagnostyka
Wczesne wykrywanie i regularne monitorowanie guzów stanowi podstawę zapobiegania powikłaniom w przebiegu neurofibromatozy typu 2.48 Regularne badania diagnostyczne umożliwiają wczesne wykrycie zmian nowotworowych i podjęcie odpowiedniego leczenia, zanim dojdzie do poważnych powikłań.
Zalecane badania monitorujące obejmują:4
- Regularne badania rezonansu magnetycznego (MRI) – pozwalające na wczesne wykrycie i śledzenie wzrostu guzów
- Badania okulistyczne – oceniające zmiany w narządzie wzroku
- Badania audiologiczne – monitorujące funkcję słuchu, który często ulega upośledzeniu w przebiegu NF2
- Badania neurologiczne – oceniające funkcje układu nerwowego
- Regularna ocena skóry – w poszukiwaniu zmian nowotworowych
Pacjenci z NF2 powinni zgłaszać się do lekarza w przypadku pojawienia się nowych guzków skórnych, bólu, drętwienia lub zmian w widzeniu lub słyszeniu.7 Wczesna diagnoza i regularne monitorowanie mogą pomóc w zapobieganiu powikłaniom związanym z neurofibromatozą, poprawiając długoterminowe rokowanie.8
Interwencje farmakologiczne w profilaktyce NF2
Badania kliniczne leków zapobiegających wzrostowi guzów
Obecnie trwają liczne badania kliniczne nad lekami, które mogłyby zapobiegać wzrostowi guzów charakterystycznych dla NF2 lub zmniejszać ich rozmiary.91011 Chociaż nie ma obecnie zatwierdzonych metod leczenia zapobiegawczego specyficznych dla NF2, kilka obiecujących strategii jest w fazie badań.
Do najważniejszych badanych leków należą:91011
- Kwas acetylosalicylowy (aspiryna) – badanie NF160065 to prospektywne, randomizowane, kontrolowane placebo badanie fazy 2, którego celem jest ocena, czy podawanie aspiryny może zapobiec wzrostowi nerwiaków osłonkowych przedsionkowych oraz określenie, czy biomarkery z krwi pacjentów mogłyby przewidzieć odpowiedź na leczenie aspiryną (identyfikator ClinicalTrials.gov: NCT03079999)
- Kryzotynib – badanie NF160012 to otwarte badanie fazy 2 oceniające skuteczność kryzotynibu u dzieci i dorosłych z NF2 i postępującymi nerwiakami osłonkowymi przedsionkowymi (identyfikator ClinicalTrials.gov: NCT04283669)
- AZD2014 (inhibitor mTORC1/mTORC2) – badanie NF150056 to badanie fazy 2 oceniające skuteczność tego leku w leczeniu postępujących lub objawowych oponiaków u pacjentów z NF2 (identyfikator ClinicalTrials.gov: NCT02831257)
- Bewacyzumab – badanie NF110052 to otwarte badanie fazy 2 oceniające skuteczność bewacyzumabu u dzieci i młodych dorosłych z NF2 i postępującymi nerwiakami osłonkowymi przedsionkowymi, którzy są słabymi kandydatami do standardowego leczenia chirurgicznego lub radioterapii (identyfikator ClinicalTrials.gov: NCT01767792)
- RAD001 – badanie NF110054 ma na celu określenie, czy podawanie RAD001 wpłynie na wzrost nerwiaka osłonkowego przedsionkowego oraz ocenę skuteczności i bezpieczeństwa RAD001 u pacjentów, a także wpływu na funkcję słuchu (identyfikator ClinicalTrials.gov: NCT01345136)
- PTC299 – badanie fazy 2 NF080100 mające na celu ocenę bezpieczeństwa, skuteczności i aktywności farmakodynamicznej PTC299 u pacjentów z neurofibromatozą typu 2 (identyfikator ClinicalTrials.gov: NCT00911248)
Terapie celowane molekularnie
Postępy w zrozumieniu podłoża molekularnego NF2 prowadzą do rozwoju celowanych terapii, które mogą potencjalnie zapobiegać rozwojowi guzów związanych z tą chorobą.212 Poznanie szlaków sygnałowych zaangażowanych w patogenezę NF2 pomaga w opracowaniu nowych potencjałów terapeutycznych dla skutecznego zapobiegania i leczenia guzów związanych z NF2.2
Obecnie dostępne terapie systemowe ograniczają się do kilku opcji (np. inhibitorów VEGF lub mTOR) o ograniczonej skuteczności.12 Badacze mają dowody, że zatwierdzony lek na raka płuc, brigatinib, może zmniejszać guzy związane z neurofibromatozą typu 2.13 Celem jest kontynuacja postępów z tej pracy w celu identyfikacji nowych terapii, które mogą zachować słuch, zmniejszyć guzy i poprawić jakość życia pacjentów z NF2.13
U niektórych pacjentów z NF2 i wieloma nerwiakami osłonkowymi przedsionkowymi może być stosowane wstrzyknięcie leku (bewacyzumab) w celu zapobiegania dalszemu powiększaniu się nerwiaków lub zmniejszenia ich rozmiaru. Przed podaniem tego leku osoba z NF2 powinna omówić ryzyko i korzyści z lekarzem specjalizującym się w jego stosowaniu.7
Modyfikacje stylu życia i wczesna interwencja
Chociaż nie ma możliwości zapobieżenia rozwojowi neurofibromatozy typu 2, można podjąć określone kroki w celu zminimalizowania powikłań związanych z tą chorobą:48
- Wczesna interwencja – Wczesne rozwiązywanie problemów, takich jak trudności w uczeniu się, problemy ze wzrokiem lub słuchem oraz deformacje kości, może poprawić jakość życia i pomóc w zarządzaniu objawami NF2 zanim staną się one poważne.8
- Modyfikacje stylu życia – Priorytetowe traktowanie dobrego samopoczucia poprzez zrównoważoną dietę, aktywność fizyczną i unikanie długich okresów wysokiego stresu okazało się korzystne dla ogólnego stanu zdrowia.8
Lekarze powinni upewnić się, że pacjent w pełni rozumie wszystko na temat swojego stanu zdrowia, w tym potencjalne powikłania i jak trudne może być całkowite wyleczenie choroby. Jeśli choroba jest genetyczna, rozmowa z doradcą genetycznym przed podjęciem decyzji o posiadaniu dziecka może pomóc w podjęciu najlepszych decyzji dotyczących ich zdrowia i zdrowia przyszłego dziecka.14
Perspektywy przyszłych badań w profilaktyce NF2
Przyszłość profilaktyki NF2 opiera się na postępach w dziedzinie biologii molekularnej, terapii genowej i immunoterapii.15 Misją organizacji zajmujących się badaniami nad NF2 jest poszukiwanie lekarstwa lub leczenia zapobiegawczego dla NF2 poprzez energiczne wspieranie i rozwijanie istniejących i przyszłych technologii biomedycznych, takich jak terapia genowa i immunoterapia.15
Terapia dla NF2 może również pomóc w leczeniu innych nowotworów i zaburzeń. Oprócz leczenia NF2, badania te mogą przyczynić się do leczenia sporadycznych nerwiaków osłonkowych przedsionkowych (dawniej znanych jako nerwiaki akustyczne), oponiaków, raka piersi, raka prostaty, raka jelita grubego, międzybłoniaka i wielu innych.15
Korelacja genotyp-fenotyp oraz rola badań genetycznych NF2 w różnicowaniu zaburzeń związanych z NF podkreślają znaczenie przeprowadzania badań genetycznych w celu wykrycia pacjentów z grupy ryzyka, prognozowania i leczenia.2 Informacje prognostyczne, wcześniejsza interwencja i skuteczne terapie są solidnymi korzyściami z wczesnych badań genetycznych u pacjentów z podejrzeniem chorób związanych z NF2.2
Wieloogniskowy charakter guzów związanych z NF2, ich bliskość do istotnych struktur (np. pnia mózgu i tętnicy szyjnej wewnętrznej) lub zajęcie nerwów (np. nerwów twarzowych i słuchowych) może ograniczać interwencje chirurgiczne.12 Dlatego też badanie podłoża genetycznego i epigenetycznego oraz zaangażowanych szlaków sygnałowych może pomóc w znalezieniu lepszych metod leczenia i zapobiegania.12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.