Narcystyczne zaburzenie osobowości
Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Narcystyczne zaburzenie osobowości (NZO) charakteryzuje się utrwalonym wzorcem wielkościowości, potrzebą podziwu oraz brakiem empatii, co znacząco wpływa na funkcjonowanie społeczne i zawodowe pacjenta. Diagnoza opiera się na kryteriach DSM-5, wymagających obecności co najmniej pięciu objawów, takich jak wyolbrzymione poczucie własnej wartości, fantazje o sukcesie, brak empatii czy aroganckie zachowania. Kompleksowa ocena pielęgniarska powinna uwzględniać historię relacji rodzinnych, doświadczenia nadużyć, poziom samooceny, strategie radzenia sobie z krytyką oraz ryzyko zachowań samobójczych i autoagresywnych. Kluczowe jest empatyczne, niekonfrontacyjne podejście, które minimalizuje reakcje obronne pacjenta i umożliwia budowanie terapeutycznego sojuszu opartego na zaufaniu i szacunku.
- Narcystyczne zaburzenie osobowości – wprowadzenie
- Objawy i diagnostyka narcystycznego zaburzenia osobowości
- Ocena pielęgniarska pacjenta z narcystycznym zaburzeniem osobowości
- Interwencje pielęgniarskie w opiece nad pacjentem z NZO
- Budowanie relacji terapeutycznej
- Wspieranie samooceny pacjenta
- Promowanie wyrażania emocji
- Rozwijanie empatii wobec innych
- Interwencje zapewniające bezpieczeństwo
- Psychoterapia w leczeniu narcystycznego zaburzenia osobowości
- Terapia poznawczo-behawioralna (CBT)
- Terapia dialektyczno-behawioralna (DBT)
- Terapia psychodynamiczna
- Terapia grupowa
- Farmakoterapia w leczeniu narcystycznego zaburzenia osobowości
- Hospitalizacja pacjentów z NZO
- Plan opieki pielęgniarskiej nad pacjentem z NZO
- Edukacja pacjenta i rodziny
- Współwystępujące zaburzenia i ich wpływ na opiekę pielęgniarską
- Wyzwania w opiece nad pacjentem z NZO
- Ewaluacja i dokumentacja opieki pielęgniarskiej
- Długoterminowa opieka i rokowanie
- Podsumowanie
Narcystyczne zaburzenie osobowości – wprowadzenie
Narcystyczne zaburzenie osobowości (NZO) to złożona jednostka chorobowa charakteryzująca się utrwalonym wzorcem wielkościowości (zarówno w fantazji, jak i zachowaniu), głęboką potrzebą podziwu oraz brakiem empatii. Osoba z NZO posiada wyolbrzymione poczucie własnej ważności, potrzebuje nieustannego uznania i podziwu, jednocześnie mając trudności w rozumieniu uczuć i potrzeb innych ludzi. Za tą maską pewności siebie często kryje się krucha samoocena, podatna na krytykę i odrzucenie. Zaburzenie to znacząco wpływa na relacje społeczne i funkcjonowanie zawodowe pacjenta, powodując istotne trudności w codziennym funkcjonowaniu.123
Dla personelu pielęgniarskiego zrozumienie specyfiki narcystycznego zaburzenia osobowości jest kluczowe w zapewnieniu holistycznej i skoncentrowanej na pacjencie opieki. Znajomość charakterystycznych cech tego zaburzenia umożliwia pielęgniarkom odpowiednie dostosowanie podejścia terapeutycznego oraz zaplanowanie indywidualnej opieki nad pacjentem.45
Objawy i diagnostyka narcystycznego zaburzenia osobowości
Zgodnie z kryteriami DSM-5, narcystyczne zaburzenie osobowości diagnozuje się u osób, które wykazują co najmniej pięć z następujących objawów:67
- Wielkościowe poczucie własnej wartości (wyolbrzymianie osiągnięć i talentów)
- Pochłonięcie fantazjami o nieograniczonym sukcesie, władzy lub idealnej miłości
- Przekonanie o własnej wyjątkowości i możliwości zrozumienia tylko przez innych wyjątkowych ludzi
- Potrzeba nadmiernego podziwu i uznania
- Poczucie uprzywilejowania i wymaganie szczególnego traktowania
- Wykorzystywanie innych do osiągnięcia własnych celów
- Brak empatii i niezdolność do rozpoznawania uczuć i potrzeb innych
- Zazdrość o innych lub przekonanie, że inni zazdroszczą im
- Aroganckie lub wyniosłe zachowania i postawy
Diagnostyka NZO opiera się głównie na ustrukturyzowanym wywiadzie przeprowadzanym przez wykwalifikowanych specjalistów w dziedzinie zdrowia psychicznego. Proces ten obejmuje analizę typowych wzorców zachowań pacjenta w różnych kontekstach i środowiskach.1011
Warto zaznaczyć, że osoby z NZO rzadko same poszukują pomocy, ponieważ często nie dostrzegają problemu w swoim zachowaniu. Najczęściej trafiają do specjalistów w wyniku nacisków ze strony rodziny lub z powodu współwystępujących zaburzeń, takich jak depresja czy zaburzenia lękowe.1213
Ocena pielęgniarska pacjenta z narcystycznym zaburzeniem osobowości
Kompleksowa ocena pielęgniarska pacjenta z narcystycznym zaburzeniem osobowości powinna uwzględniać następujące elementy:14
- Szczegółowy wywiad dotyczący historii relacji rodzinnych, zwłaszcza z okresu wczesnego dzieciństwa
- Identyfikacja potencjalnych doświadczeń nadużyć fizycznych, werbalnych lub seksualnych
- Ocena poziomu samooceny i rzeczywistych umiejętności społecznych
- Analiza wzorców relacji interpersonalnych i trudności w funkcjonowaniu społecznym
- Określenie strategii radzenia sobie z krytyką i niepowodzeniami
- Ewaluacja ryzyka zachowań samobójczych lub samouszkadzających
- Identyfikacja współwystępujących zaburzeń psychicznych
Podczas oceny pielęgniarskiej należy zachować profesjonalne, empatyczne podejście, pamiętając, że pacjenci z NZO mogą być szczególnie wrażliwi na krytykę i postrzegać ją jako upokarzającą lub degradującą. Istotne jest, aby formułować konstruktywne uwagi w sposób ostrożny i taktowny, unikając konfrontacyjnego tonu, który mógłby wywołać reakcję obronną lub pogardliwą.1718
Diagnozy pielęgniarskie u pacjentów z NZO
Na podstawie przeprowadzonej oceny pielęgniarskiej można sformułować następujące diagnozy pielęgniarskie:1920
- Ryzyko samobójstwa – związane z silnymi reakcjami na krytykę, odrzucenie lub porażkę
- Ryzyko zachowań autoagresywnych – związane z impulsywnością i trudnościami w regulacji emocji
- Izolacja społeczna – wynikająca z trudności w nawiązywaniu głębokich, autentycznych relacji
- Przewlekle niska samoocena – maskowana wielkościowym zachowaniem i potrzebą podziwu
- Nieskuteczne mechanizmy radzenia sobie – przejawiające się w trudnościach z adaptacją do sytuacji stresowych
Interwencje pielęgniarskie w opiece nad pacjentem z NZO
Opieka pielęgniarska nad pacjentem z narcystycznym zaburzeniem osobowości wymaga kompleksowego podejścia, które koncentruje się na następujących obszarach:2324
Budowanie relacji terapeutycznej
Kluczowym elementem opieki pielęgniarskiej nad pacjentem z NZO jest nawiązanie terapeutycznej relacji opartej na zaufaniu i szacunku. Pielęgniarka powinna:2526
- Stosować empatyczne słuchanie, unikając oceniania i krytyki
- Zapewnić strukturę i ustanawiać granice w relacji terapeutycznej
- Planować spotkania o określonej długości zamiast reagować na żądania natychmiastowej uwagi
- Wykazywać konsekwentne i przewidywalne podejście
- Unikać postawy konfrontacyjnej, która mogłaby wywołać reakcje obronne
- Ustalać realistyczne oczekiwania dotyczące postępów terapeutycznych
Wspieranie samooceny pacjenta
Pomimo pozornie wysokiej samooceny, pacjenci z NZO często zmagają się z głębokim poczuciem niepewności i niskiej wartości. Interwencje pielęgniarskie powinny koncentrować się na:2930
- Wspieraniu realistycznej oceny własnych umiejętności i osiągnięć
- Pomocy w identyfikacji i akceptacji zarówno mocnych stron, jak i ograniczeń
- Zachęcaniu do wyrażania uczuć i myśli w sposób niezagrażający samoocenie
- Udzielaniu konstruktywnej informacji zwrotnej w sposób taktowny i wspierający
Promowanie wyrażania emocji
Pacjenci z NZO często mają trudności z rozpoznawaniem i wyrażaniem własnych emocji. Interwencje pielęgniarskie w tym obszarze obejmują:3334
- Pomoc w identyfikacji uczuć i nauce tolerowania ich bez wyolbrzymionych reakcji
- Zachęcanie do prowadzenia dziennika emocji w celu zwiększenia świadomości własnych uczuć
- Naukę technik regulacji emocji i radzenia sobie ze stresem
- Modelowanie odpowiednich sposobów wyrażania trudnych emocji
Rozwijanie empatii wobec innych
Brak empatii jest jednym z kluczowych objawów NZO. Pielęgniarka może wspierać rozwój empatii poprzez:3738
- Zachęcanie do rozważania perspektywy innych osób w różnych sytuacjach
- Wykorzystanie technik odgrywania ról do ćwiczenia rozpoznawania i reagowania na uczucia innych
- Dostarczanie informacji zwrotnej na temat wpływu zachowania pacjenta na innych
- Wspieranie rozwoju umiejętności słuchania i okazywania zainteresowania doświadczeniami innych
Interwencje zapewniające bezpieczeństwo
Ze względu na podwyższone ryzyko zachowań samobójczych lub autoagresywnych, szczególnie w odpowiedzi na krytykę lub odrzucenie, istotne jest wdrożenie interwencji zapewniających bezpieczeństwo:4142
- Regularna ocena ryzyka samobójczego i zachowań autoagresywnych
- Opracowanie planu bezpieczeństwa/kryzysowego z pacjentem, który zawiera:
- Identyfikację myśli lub zachowań zwiększających ryzyko samouszkodzenia
- Strategie radzenia sobie w sytuacjach kryzysowych
- Listę zasobów wsparcia, do których pacjent może się zwrócić
- Ograniczenie dostępu do potencjalnych środków samobójczych (np. leków, broni)
- Monitorowanie pacjenta w okresach zwiększonego ryzyka, np. po nieoczekiwanych zdarzeniach życiowych
Psychoterapia w leczeniu narcystycznego zaburzenia osobowości
Podstawową metodą leczenia narcystycznego zaburzenia osobowości jest psychoterapia. Pielęgniarka odgrywa istotną rolę w edukacji pacjenta na temat dostępnych form terapii oraz wspieraniu go w procesie leczenia. Najczęściej stosowane podejścia terapeutyczne w leczeniu NZO to:4546
Terapia poznawczo-behawioralna (CBT)
Terapia poznawczo-behawioralna pomaga pacjentom z NZO:4748
- Identyfikować i modyfikować negatywne wzorce myślenia
- Rozpoznawać zniekształcenia poznawcze (np. myślenie czarno-białe, perfekcjonizm)
- Pracować nad bardziej realistyczną oceną siebie i innych
- Rozwijać zdrowsze sposoby reagowania na krytykę
- Poprawiać umiejętności interpersonalne
Szczególną formą CBT jest terapia skoncentrowana na schematach, która koncentruje się na naprawianiu narcystycznych schematów poznawczych i związanych z nimi dysfunkcyjnych stylów radzenia sobie.5152
Terapia dialektyczno-behawioralna (DBT)
DBT może być szczególnie pomocna dla pacjentów z NZO, którzy mają trudności z regulacją emocji i zachowaniami impulsywnymi. Terapia ta koncentruje się na:5354
- Rozwijaniu umiejętności uważności (mindfulness)
- Zwiększaniu tolerancji na dystres
- Poprawie skuteczności interpersonalnej
- Nauce regulacji emocji
Terapia psychodynamiczna
Terapia psychodynamiczna, w tym psychoanaliza, koncentruje się na:5758
- Eksploracji nieświadomych konfliktów i mechanizmów obronnych
- Analizie wczesnych doświadczeń, które mogły przyczynić się do rozwoju zaburzenia
- Budowaniu relacji terapeutycznej opartej na empatii, która może służyć jako model dla innych relacji
- Wspieraniu zdrowego rozwoju osobowości i bardziej dojrzałej samooceny
Terapia grupowa
Terapia grupowa może przynosić korzyści pacjentom z NZO poprzez:6162
- Stworzenie bezpiecznego środowiska do eksploracji granic
- Możliwość otrzymywania i akceptowania informacji zwrotnych od innych uczestników
- Rozwój zaufania i samoświadomości
- Obserwację i modelowanie bardziej adaptacyjnych zachowań społecznych
- Praktykowanie empatii i umiejętności słuchania
Farmakoterapia w leczeniu narcystycznego zaburzenia osobowości
Obecnie nie istnieją leki specyficznie zatwierdzone do leczenia narcystycznego zaburzenia osobowości. Niemniej jednak, farmakoterapia może być pomocna w łagodzeniu objawów towarzyszących lub współwystępujących zaburzeń psychicznych.6566
Leki, które mogą być stosowane w leczeniu pacjentów z NZO, obejmują:6768
- Leki przeciwdepresyjne – w przypadku współwystępującej depresji; należy jednak ostrożnie stosować selektywne inhibitory wychwytu serotoniny (SSRI) u pacjentów z NZO, gdyż mogą one nasilać wielkościowe zachowania i brak empatii
- Leki przeciwlękowe – w leczeniu objawów lękowych; wymagają ostrożnego stosowania ze względu na ryzyko uzależnienia
- Stabilizatory nastroju – mogą być pomocne w przypadku wahań nastroju i impulsywności
- Leki przeciwpsychotyczne w małych dawkach – czasami stosowane w leczeniu przejściowych objawów psychotycznych lub silnego pobudzenia
Pielęgniarka odgrywa kluczową rolę w monitorowaniu skuteczności i działań niepożądanych leków, edukacji pacjenta odnośnie stosowanej farmakoterapii oraz wspieraniu adherencji do zaleceń terapeutycznych.7273
Hospitalizacja pacjentów z NZO
Hospitalizacja pacjentów z narcystycznym zaburzeniem osobowości jest zwykle wskazana tylko w przypadku ostrej dekompensacji psychicznej lub gdy pacjent stanowi zagrożenie dla siebie lub innych. Leczenie szpitalne powinno być traktowane jako środek tymczasowy służący:7475
- Stabilizacji stanu psychicznego w sytuacjach kryzysowych
- Dostosowaniu dawek leków
- Opanowaniu ostrych objawów towarzyszących zaburzeń (np. ciężkiej depresji, myśli samobójczych)
Zasadniczo krótsze pobyty w szpitalu są korzystniejsze dla pacjentów z NZO, ponieważ przedłużona hospitalizacja może wzmacniać zależność i nie przyczynia się znacząco do zmiany podstawowych mechanizmów zaburzenia.78
Plan opieki pielęgniarskiej nad pacjentem z NZO
Plan opieki pielęgniarskiej nad pacjentem z narcystycznym zaburzeniem osobowości powinien być zindywidualizowany i obejmować następujące cele:7980
- Zwiększenie kontroli nad zachowaniami impulsywnymi
- Rozwój bardziej realistycznego obrazu siebie
- Poprawa umiejętności interpersonalnych i zdolności do empatii
- Nauka efektywnych strategii radzenia sobie ze stresem i frustracją
- Zwiększenie świadomości wpływu własnych zachowań na innych
- Redukcja ryzyka zachowań autoagresywnych
W ramach realizacji planu opieki pielęgniarka może wykorzystywać różnorodne techniki, takie jak:8384
- Restrukturyzacja poznawcza – pomoc w identyfikacji i zmianie negatywnych wzorców myślenia, zastępowanie ich bardziej pozytywnymi i adaptacyjnymi
- Technika zatrzymywania myśli – nauka przerywania negatywnych lub samokrytycznych ciągów myślowych
- Techniki walidacji – potwierdzanie i akceptowanie doświadczeń emocjonalnych pacjenta bez oceniania
- Planowanie aktywności – minimalizowanie czasu niestrukturyzowanego poprzez tworzenie pisemnego harmonogramu zajęć (spotkania, zakupy, czytanie gazety, spacery)
- Odgrywanie ról – ćwiczenie nowych umiejętności społecznych w bezpiecznym środowisku
Edukacja pacjenta i rodziny
Edukacja pacjenta z narcystycznym zaburzeniem osobowości i jego rodziny stanowi istotny element całościowego procesu terapeutycznego. Pielęgniarka powinna przekazać informacje dotyczące:8788
- Natury zaburzenia, jego objawów i przebiegu
- Dostępnych metod leczenia i ich skuteczności
- Znaczenia regularnego uczestnictwa w terapii
- Technik samopomocy i strategii radzenia sobie
- Znaczenia zdrowego stylu życia (dieta, sen, aktywność fizyczna)
- Unikania substancji psychoaktywnych, które mogą nasilać objawy
Dla rodziny i bliskich pacjenta z NZO szczególnie ważne są informacje dotyczące:9192
- Ustalania zdrowych granic w relacji z osobą z NZO
- Unikania wzmacniania dysfunkcyjnych zachowań
- Wspierania procesu terapeutycznego bez przejmowania odpowiedzialności za pacjenta
- Rozpoznawania oznak pogorszenia stanu zdrowia psychicznego
- Dostępnych grup wsparcia i zasobów pomocowych
- Dbania o własne zdrowie psychiczne i potrzeby
Współwystępujące zaburzenia i ich wpływ na opiekę pielęgniarską
Narcystyczne zaburzenie osobowości często współwystępuje z innymi zaburzeniami psychicznymi, co może komplikować proces diagnostyczny i terapeutyczny. Najczęstsze współwystępujące zaburzenia to:9596
- Zaburzenia depresyjne – występują u około 29% pacjentów z NZO
- Zaburzenia lękowe – dotyczą około 40% pacjentów
- Zaburzenia związane z używaniem substancji psychoaktywnych – ponad 40% pacjentów z NZO nadużywa alkoholu lub narkotyków
- Inne zaburzenia osobowości – szczególnie z klastra B (antyspołeczne, borderline, histrioniczne)
W przypadku współwystępowania NZO z innymi zaburzeniami psychicznymi, plan opieki pielęgniarskiej powinien uwzględniać:99100
- Elastyczne podejście terapeutyczne, adresujące zarówno NZO, jak i towarzyszące zaburzenia
- Delikatne równoważenie stabilizacji nastroju, regulacji emocji i rozwoju empatii
- Monitorowanie potencjalnych interakcji między stosowanymi metodami leczenia
- Zwiększoną czujność wobec ryzyka samobójczego, szczególnie w przypadku współwystępującej depresji
- Ocenę ryzyka nadużywania przepisanych leków, zwłaszcza u pacjentów z historią uzależnień
Wyzwania w opiece nad pacjentem z NZO
Opieka nad pacjentem z narcystycznym zaburzeniem osobowości może stanowić poważne wyzwanie dla personelu pielęgniarskiego z kilku powodów:103104
- Pacjenci mogą wywoływać negatywne reakcje emocjonalne u personelu (frustrację, złość, bezradność)
- Trudności w nawiązaniu terapeutycznego sojuszu ze względu na nieufność pacjenta wobec autorytetów
- Tendencja do testowania granic i manipulowania personelem
- Wysoka wrażliwość na krytykę i trudności w przyjmowaniu informacji zwrotnych
- Niechęć do uznania potrzeby leczenia i problematycznej natury własnych zachowań
Aby skutecznie radzić sobie z tymi wyzwaniami, pielęgniarka powinna:107108
- Rozwijać samoświadomość własnych reakcji emocjonalnych na zachowania pacjenta
- Regularnie korzystać z superwizji lub konsultacji z zespołem terapeutycznym
- Ustalać jasne, konsekwentne granice w relacji z pacjentem
- Stosować techniki komunikacji terapeutycznej, unikając konfrontacji
- Dbać o własne zdrowie psychiczne i równowagę zawodową
- Pamiętać, że zachowania pacjenta są objawem zaburzenia, a nie osobistym atakiem
Ważne jest, aby nie wyłączać dzwonka przywołującego pacjenta, nawet jeśli jego zachowanie jest uciążliwe, gdyż jest to podstawowy sposób, w jaki pacjent może wezwać pomoc w razie potrzeby. Odmowa opieki nad pacjentem, zwłaszcza po przejęciu za niego odpowiedzialności, może być uznana za porzucenie i zagrozić licencji pielęgniarskiej.111
Ewaluacja i dokumentacja opieki pielęgniarskiej
Regularna ewaluacja skuteczności planu opieki pielęgniarskiej jest niezbędna do zapewnienia optymalnego leczenia pacjenta z NZO. Pielęgniarka powinna oceniać postępy pacjenta w odniesieniu do założonych celów, uwzględniając:112113
- Zwiększoną kontrolę nad zachowaniami impulsywnymi
- Poprawę zdolności do rozpoznawania i wyrażania emocji
- Rozwój umiejętności interpersonalnych i empatii
- Bardziej realistyczną samoocenę
- Redukcję zachowań ryzykownych lub autoagresywnych
Dokładna i kompleksowa dokumentacja jest kluczowym elementem opieki pielęgniarskiej nad pacjentem z NZO. Dokumentacja powinna zawierać:116
- Szczegółową ocenę stanu pacjenta
- Zidentyfikowane problemy i diagnozy pielęgniarskie
- Indywidualny plan opieki z jasno określonymi celami
- Wdrożone interwencje i reakcje pacjenta
- Ocenę skuteczności interwencji
- Plan edukacji pacjenta i rodziny
- Zalecenia dotyczące dalszej opieki
Regularne monitorowanie i dokumentowanie postępów lub ich braku jest istotne dla zapewnienia ciągłości opieki i dostosowywania planu terapeutycznego w zależności od potrzeb pacjenta.118
Długoterminowa opieka i rokowanie
Leczenie narcystycznego zaburzenia osobowości wymaga długoterminowego zaangażowania zarówno ze strony pacjenta, jak i zespołu terapeutycznego. Chociaż całkowite „wyleczenie” NZO może być trudne do osiągnięcia, odpowiednie leczenie może znacząco poprawić funkcjonowanie pacjenta i jakość jego życia.119120
Badania pokazują, że osoby z NZO mogą osiągnąć poprawę, choć jest ona zwykle stopniowa i powolna. Kluczowymi elementami skutecznego leczenia długoterminowego są:121122
- Ustalenie jasnych, realistycznych celów terapeutycznych
- Budowanie silnego sojuszu terapeutycznego
- Praca nad relacjami interpersonalnymi i samooceną
- Regularne uczestnictwo w procesie terapeutycznym
- Zaangażowanie rodziny i sieci wsparcia
- Zapobieganie nawrotom poprzez wczesne rozpoznawanie sygnałów ostrzegawczych
Pielęgniarka odgrywa istotną rolę w długoterminowej opiece nad pacjentem z NZO poprzez:125126
- Wspieranie adherencji do zaleconego planu leczenia
- Monitorowanie skuteczności terapii i potencjalnych działań niepożądanych leków
- Zapewnianie ciągłości opieki i koordynację między różnymi specjalistami
- Edukację pacjenta i rodziny odnośnie długoterminowego zarządzania zaburzeniem
- Motywowanie pacjenta do kontynuowania leczenia, nawet w okresach lepszego funkcjonowania
Podsumowanie
Narcystyczne zaburzenie osobowości stanowi złożone wyzwanie terapeutyczne, wymagające kompleksowego i zindywidualizowanego podejścia. Pielęgniarki odgrywają kluczową rolę w opiece nad pacjentami z NZO, uczestnicząc w procesie diagnostycznym, planowaniu i realizacji interwencji terapeutycznych, edukacji pacjenta i rodziny oraz zapewnianiu długoterminowego wsparcia.129130
Skuteczna opieka pielęgniarska nad pacjentem z NZO wymaga nie tylko specjalistycznej wiedzy i umiejętności, ale także empatii, cierpliwości i zdolności do utrzymania profesjonalnych granic. Poprzez budowanie terapeutycznej relacji opartej na zaufaniu i szacunku, pielęgniarka może pomóc pacjentowi w rozwoju samoświadomości, empatii i zdrowszych wzorców relacji interpersonalnych, przyczyniając się do poprawy jego funkcjonowania i jakości życia.131132
Choć praca z pacjentami z narcystycznym zaburzeniem osobowości może być wyzwaniem, odpowiednie zrozumienie natury tego zaburzenia oraz zastosowanie właściwych interwencji pielęgniarskich może przynieść znaczące korzyści terapeutyczne i poprawić jakość życia pacjentów zmagających się z tym trudnym zaburzeniem.133134
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.