Narcystyczne zaburzenie osobowości
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Narcystyczne zaburzenie osobowości (NZO) charakteryzuje się przewlekłym przebiegiem z relatywnie stabilnymi wymiarami osobowości, mimo że 2-letni wskaźnik remisji wynosi około 52,5%. W porównaniu z innymi zaburzeniami osobowości, NZO wiąże się z mniejszym długoterminowym upośledzeniem globalnego funkcjonowania, jednak cechy takie jak powolny postęp zmian behawioralnych, negatywny sojusz terapeutyczny oraz przedwczesne zakończenie terapii utrudniają leczenie. NZO jest istotnym predyktorem wielokrotnych prób samobójczych, zwłaszcza w kontekście stresujących wydarzeń życiowych, a także wiąże się ze zwiększoną śmiertelnością z powodu chorób sercowo-naczyniowych i schorzeń żołądkowo-jelitowych. Relacje pacjent-lekarz są często utrudnione przez dysfunkcję interpersonalną i emocjonalną niestabilność pacjentów.
Prognoza narcystycznego zaburzenia osobowości
Narcystyczne zaburzenie osobowości (NZO) stanowi istotne wyzwanie terapeutyczne, a jego prognoza jest złożona i zależna od wielu czynników. Dostępne badania dotyczące przewidywania przebiegu i rokowania NZO są ograniczone, jednak istnieje konsensus, że zaburzenie to zwykle utrzymuje się przez całe życie.1 Długoterminowa ocena funkcjonowania pacjentów z NZO wskazuje, że w porównaniu z innymi zaburzeniami osobowości (schizoidalnym, antyspołecznym, borderline, histrionicznym i unikowym), narcystyczne zaburzenie osobowości może wiązać się z mniejszym długoterminowym upośledzeniem globalnego funkcjonowania.1
Wskaźniki prognostyczne i czynniki wpływające
Rokowanie w przypadku NZO jest relatywnie powiązane ze sposobem definiowania diagnozy – w kategoriach cech lub wymiarów. Niedawne badanie wykazało 2-letni wskaźnik remisji na poziomie 52,5%, przy jednoczesnej wysokiej stabilności wymiarowej zaburzenia.1 Oznacza to, że choć niektóre objawy mogą ustępować z czasem, podstawowe wymiary osobowości narcystycznej pozostają względnie niezmienne. Różnicowanie wzorców narcyzmu oraz identyfikacja i zastosowanie odpowiednich strategii terapeutycznych nadal stanowią obszar intensywnych badań i rozwoju.1
Perspektywa leczenia NZO zależy od kilku kluczowych czynników, które powinny być brane pod uwagę przez specjalistów zdrowia psychicznego.1 Warto zauważyć, że osoby z NZO mogą nie być świadome swojego zaburzenia. Niektórzy pacjenci mogą funkcjonować przez lata lub nawet dekady bez rozpoznania problemu. Często dopiero stresujące wydarzenie lub szczególne okoliczności życiowe powodują pełne ujawnienie się objawów.1
Przebieg leczenia i rokowanie długoterminowe
Kluczowe cechy NZO są związane z niekorzystnym rokowaniem w terapii, co obejmuje:1
- Powolny postęp w zakresie zmian behawioralnych
- Przedwczesne zakończenie terapii z inicjatywy pacjenta
- Negatywny sojusz terapeutyczny
Podstawowe cechy NZO, które przyczyniają się do współwystępujących problemów zdrowia psychicznego, to:1
- Częstsze doświadczanie wstydu
- Poczucie bezradności
- Złość skierowana na siebie
- Wzmożony podziw dla siebie
- Impulsywność
Istotnym aspektem prognostycznym jest fakt, że NZO stanowi znaczący predyktor:1
- Wielokrotnych prób samobójczych
- Wykorzystania śmiertelnych środków podczas prób samobójczych
- Podejmowania prób samobójczych w bezpośrednim związku z utratą pracy lub problemami domowymi, finansowymi lub zdrowotnymi
Wpływ na funkcjonowanie somatyczne
W odniesieniu do zdrowia fizycznego, u osób z zaburzeniami osobowości z klastra B, w tym NZO, wykazano znacząco wyższe wskaźniki śmiertelności z powodu chorób sercowo-naczyniowych w porównaniu z osobami bez zaburzeń osobowości, nawet po uwzględnieniu istotnych współchorobowości.1 NZO jest również specyficznie powiązane ze schorzeniami żołądkowo-jelitowymi.1 Dodatkowo, relacje pacjent-lekarz w przypadku osób z NZO mogą być wyzwaniem ze względu na dysfunkcję interpersonalną charakteryzującą się dramatycznym, emocjonalnym i nieprzewidywalnym myśleniem i/lub zachowaniem.1
Efektywność interwencji terapeutycznych
Na rok 2020 nie istnieją oficjalne wytyczne dotyczące leczenia NZO, a empiryczne badania nad skutecznością psychoterapii i farmakoterapii w konkretnych grupach pacjentów z NZO nie zostały przeprowadzone.1 Obecność NZO u pacjentów poddawanych psychoterapii z powodu innych zaburzeń psychicznych wiąże się z wolniejszym postępem leczenia i wyższymi wskaźnikami przerywania terapii.1
Chociaż nie istnieje znany pojedynczy lek na NZO, istnieją pewne interwencje, które mogą złagodzić jego objawy. Lekarze często przepisują leki przeciwdepresyjne, które leczą depresję; stabilizatory nastroju w celu zmniejszenia wahań nastroju oraz leki przeciwpsychotyczne w celu zmniejszenia częstości epizodów psychotycznych.1
Nowe perspektywy terapeutyczne
Mimo generalnie ostrożnych przewidywań co do możliwości całkowitego wyleczenia NZO, pojawiają się obiecujące badania wskazujące na potencjał zmian. Badanie ukierunkowane na ocenę potencjału psychoterapii w wywoływaniu poprawy u pacjentów z NZO wykazało, że po zakończeniu terapii trwającej od 2,5 do 5 lat wszyscy pacjenci wykazali poprawę, nie spełniali już kryteriów DIN lub DSM-5 dla NZO i prezentowali lepsze funkcjonowanie psychospołeczne.1 Badanie to dowiodło, że zmiany w NZO mogą nastąpić w trakcie leczenia po 2,5 do 5 latach.1
Choć istnieje wiele opisów przypadków psychoterapii u pacjentów z NZO, istnieje bardzo niewiele raportów przypadków i serii przypadków, które wykorzystywały ustrukturyzowane oceny i projekt przed-po do zbadania zmian u pacjentów z NZO.1 Łącznie badania te dają wstępne poparcie dla możliwości, że psychoterapia może prowadzić do poprawy w NZO.1 Wyniki wskazują, że zmiany w NZO są możliwe i że różne modalności psychoterapii w połączeniu z leczeniem multimodalnym mogą ułatwić taki proces zmian.1
Wyniki wspomnianych badań są zgodne z wcześniejszymi doniesieniami o takich poprawach zgłaszanymi przez innych autorów.1 Chociaż badanie wykorzystywało większą próbę niż te raporty, było również ograniczone przez retrospektywne oceny i brak niezależnych ocen diagnostycznych.1 Naukowcy mają nadzieję, że te ustalenia utorują drogę do metodologicznie bardziej rygorystycznych badań kierowanych przez to badanie eksploracyjne.1
Znaczenie terapii dla współistniejących problemów
Jednym z proponowanych metod leczenia zaburzeń osobowości było podejście pierwotnie opracowane z myślą o zapewnieniu krótkoterminowych usług psychologicznych osobom z zaburzeniami używania substancji lub problemami z nieprzestrzeganiem zaleceń medycznych.1 To podejście podkreśla wytyczne dla pacjenta i terapeuty w celu zmaksymalizowania prawdopodobieństwa zmiany behawioralnej i postępu terapeutycznego.1
Doświadczenia kliniczne wskazują, że nawet jeśli pacjenci z NZO nie osiągają pełnej remisji zaburzenia, leczenie psychologiczne może odegrać kluczową rolę w ich zdolności do radzenia sobie z dyskomfortem podczas zmagania się z wyzwaniami związanymi z innymi chorobami, np. leczeniem raka.1 Głównym celem leczenia w takich przypadkach jest zwiększenie zdolności pacjenta do tolerowania dystresu, aby mógł ukończyć intensywne leczenie współistniejących schorzeń.1 Wtórnym celem może być zapewnienie pacjentowi pozytywnego doświadczenia psychoterapeutycznego, aby pomóc mu w przejściu do długoterminowego leczenia psychologicznego po zakończeniu danego etapu terapii.1
Podsumowanie prognostyczne
Narcystyczne zaburzenie osobowości prawdopodobnie nie ustąpi samoistnie ani całkowicie w wyniku leczenia. Interwencje mające na celu optymalizację jakości życia, w tym zmniejszenie współchorobowości psychiatrycznej i stabilizację czynników społecznych, mogą jednak poprawić rokowanie w NZO.1
Kliniczne opisy przypadków oraz przegląd literatury podkreślają:1
- Znaczenie znajomości przez lekarzy profili objawów zaburzeń osobowości i ich oceny
- Znaczenie zaburzeń osobowości wpływających na przebieg i wyniki leczenia medycznego i psychologicznego
- Potencjalny wpływ leczenia zaburzeń osobowości na funkcjonowanie i dobrostan lekarza
- Możliwe przyszłe kierunki badań nad poprawą wyników leczenia osób z zaburzeniami osobowości, a szczególnie NZO, gdzie przeszkody w tworzeniu kluczowego sojuszu terapeutycznego mogą mieć krytyczny wpływ na rokowanie pacjenta
W wielu przypadkach tendencje dramatyczne i unikowe pacjentów z NZO uniemożliwiają im dokonanie wyraźnych zmian w światopoglądzie lub stylu interpersonalnym.1 Z tego powodu specjalista zdrowia psychicznego jest najlepszą osobą, która może określić rokowanie w konkretnym przypadku NZO. Może on dostarczyć bardziej szczegółowych informacji na temat tego, czego się spodziewać i co pacjent może zrobić, aby pomóc sobie w procesie terapeutycznym.1
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.