Hemoroidy
Diagnostyka i diagnoza
Diagnostyka hemoroidów opiera się przede wszystkim na szczegółowym wywiadzie medycznym oraz badaniu fizykalnym, które obejmuje inspekcję okolicy odbytu oraz badanie per rectum. Wywiad powinien uwzględniać charakter, nasilenie i czas trwania objawów, częstotliwość wypróżnień, obecność krwawienia, bólu, świądu oraz ewentualne objawy towarzyszące, takie jak zaparcia czy nietrzymanie stolca. Badanie fizykalne pozwala na ocenę obecności hemoroidów zewnętrznych i wewnętrznych, szczelin odbytu, przetok czy zakrzepicy. W przypadku wątpliwości diagnostycznych lub podejrzenia innych schorzeń, wskazane jest wykonanie badań dodatkowych, takich jak anoskopia, proktoskopia, sigmoidoskopia czy kolonoskopia, zwłaszcza u pacjentów powyżej 40. roku życia z krwawieniem z odbytu.
Diagnostyka hemoroidów
Hemoroidy (żylaki odbytu) są jednym z najczęstszych schorzeń dotyczących końcowego odcinka przewodu pokarmowego. Diagnoza hemoroidów opiera się głównie na szczegółowym wywiadzie medycznym oraz badaniu fizykalnym, choć w niektórych przypadkach konieczne może być zastosowanie bardziej specjalistycznych metod diagnostycznych w celu wykluczenia innych poważnych schorzeń12.
Wywiad medyczny
Dokładny wywiad medyczny stanowi pierwszy krok w diagnostyce hemoroidów. Lekarz zbiera informacje dotyczące1:
- Charakteru, nasilenia i czasu trwania objawów
- Częstotliwości wypróżnień
- Objawów towarzyszących (np. zaparcia, nietrzymanie stolca)
- Codziennych nawyków żywieniowych
- Szczegółów dotyczących defekacji (np. czasu spędzanego na toalecie)
- Obecności krwawienia z odbytu
- Bólu lub dyskomfortu w okolicy odbytu
- Świądu odbytu
- Historii chorób współistniejących
Ważne jest, aby poinformować lekarza o wszelkich nietypowych objawach, takich jak niedawna utrata masy ciała, zmiany w rytmie wypróżnień czy ciemny lub lepki stolec, gdyż mogą one wskazywać na inne, poważniejsze schorzenia1.
Badanie fizykalne
Badanie fizykalne jest kluczowym elementem diagnostyki hemoroidów. Składa się ono z kilku etapów1:
Badanie wizualne
Lekarz przeprowadza inspekcję okolicy odbytu w celu wykrycia hemoroidów zewnętrznych lub wypadniętych hemoroidów wewnętrznych. Podczas tego badania można zaobserwować12:
- Obrzęk lub guzki wokół odbytu
- Zmiany skórne wskazujące na podrażnienie
- Wypadnięte hemoroidy wewnętrzne
- Zakrzepice hemoroidów zewnętrznych
- Szczeliny odbytu
- Przetoki
Badanie per rectum
Badanie per rectum (badanie palcem) jest podstawowym elementem oceny kanału odbytu. Lekarz wprowadza nawilżony, osłonięty rękawiczką palec do odbytnicy, aby wyczuć nieprawidłowości, takie jak12:
- Napięcie zwieraczy odbytu
- Tkliwość lub ból
- Nieprawidłowe zgrubienia w ścianie kanału odbytu
- Guzy wewnątrz odbytnicy
- Powiększone hemoroidy wewnętrzne (choć mniejsze mogą nie być wyczuwalne)
Badanie per rectum może być niekomfortowe, ale zazwyczaj nie jest bolesne. Jeśli podczas badania występuje silny ból, może to wskazywać na inne schorzenia, takie jak szczelina odbytu, a nie hemoroidy wewnętrzne1.
Badania specjalistyczne
W przypadkach, gdy badanie fizykalne nie jest wystarczające do postawienia jednoznacznej diagnozy lub gdy istnieje podejrzenie innych schorzeń, lekarz może zalecić przeprowadzenie dodatkowych badań diagnostycznych1:
Anoskopia
Anoskopia jest procedurą polegającą na wprowadzeniu do kanału odbytu anoskoptu – krótkiej, oświetlonej rurki, która umożliwia lekarzowi bezpośrednią wizualizację dolnej części odbytnicy oraz hemoroidów wewnętrznych12. Podczas anoskopii hemoroidy wewnętrzne widoczne są jako fioletowe wypukłości1. Badanie to może powodować niewielki dyskomfort i może wystąpić niewielkie krwawienie, jeśli obecne są hemoroidy2.
Proktoskopia
Proktoskopia (znana również jako sigmoidoskopia/” title=”sztywna sigmoidoskopia” class=”to-tag” data-termid=”44721″>sztywna sigmoidoskopia) wykorzystuje proktoskop – urządzenie podobne do anoskoptu, ale dłuższe, pozwalające na badanie wyższych odcinków odbytnicy1. Jest to procedura wykonywana ambulatoryjnie, zwykle bez znieczulenia1. Proktoskopia może być niezbędna, gdy anoskopia nie dostarcza wystarczających informacji do postawienia diagnozy1.
Sigmoidoskopia
Sigmoidoskopia umożliwia lekarzowi obejrzenie dolnej części okrężnicy (esicy) oraz odbytnicy za pomocą giętkiego, oświetlonego wziernika1. Badanie to może być zalecane, gdy istnieje podejrzenie, że krwawienie z odbytu może być spowodowane innymi schorzeniami niż hemoroidy12.
Kolonoskopia
Kolonoskopia pozwala na zbadanie całej okrężnicy przy użyciu giętkiego endoskopu1. Jest to bardziej inwazyjne badanie niż poprzednie, dlatego zalecane jest tylko w określonych sytuacjach1:
- Gdy pacjent ma ponad 40 lat i występuje krwawienie z odbytu
- U młodszych pacjentów z czynnikami ryzyka chorób jelita grubego
- Gdy objawy mogą sugerować inne schorzenia (np. rak jelita grubego, polipy, choroby zapalne jelit)
- Gdy wyniki mniej inwazyjnych badań są niejednoznaczne
Badania dodatkowe
W niektórych przypadkach mogą być zlecone dodatkowe badania1:
- Badania krwi (np. morfologia) – w celu wykrycia anemii, która może wynikać z przewlekłego krwawienia
- Badania kału na krew utajoną
- Wlew barytowy z kontrastem – w celu uwidocznienia całej okrężnicy na zdjęciu rentgenowskim
Klasyfikacja hemoroidów
Po przeprowadzeniu diagnostyki, hemoroidy klasyfikuje się w zależności od ich lokalizacji oraz stopnia zaawansowania1:
Podział ze względu na lokalizację
Hemoroidy dzieli się na dwa główne typy w zależności od ich położenia względem linii grzebieniastej (linii zębatej)12:
- Hemoroidy zewnętrzne – znajdują się poniżej linii grzebieniastej, są pokryte nabłonkiem wielowarstwowym płaskim i unerwione przez nerwy somatyczne, co powoduje, że są bardziej wrażliwe na ból1
- Hemoroidy wewnętrzne – znajdują się powyżej linii grzebieniastej, są pokryte nabłonkiem walcowatym i posiadają unerwienie trzewne, co sprawia, że zazwyczaj nie powodują bólu12
Stopnie zaawansowania hemoroidów wewnętrznych
Hemoroidy wewnętrzne klasyfikuje się tradycyjnie według czterostopniowej skali, która opiera się na stopniu wypadania12:
- Stopień I – hemoroidy krwawiące, ale niewypadające1
- Stopień II – hemoroidy wypadające podczas parcia, samoistnie się cofające1
- Stopień III – hemoroidy wypadające podczas parcia, wymagające ręcznego odprowadzenia1
- Stopień IV – hemoroidy trwale wypadnięte, niemożliwe do odprowadzenia1
Ta klasyfikacja ma istotne znaczenie kliniczne, gdyż stopień zaawansowania hemoroidów wpływa na wybór metody leczenia1.
Diagnostyka różnicowa
Objawy hemoroidów mogą być podobne do objawów innych schorzeń proktologicznych, dlatego ważne jest, aby przeprowadzić diagnostykę różnicową1. Schorzenia, które należy rozważyć w diagnostyce różnicowej, to12:
- Rak odbytu lub odbytnicy – zwłaszcza u pacjentów powyżej 45. roku życia z krwawieniem z odbytu
- Szczeliny odbytu – charakteryzujące się ostrym bólem podczas defekacji
- Przetoki odbytu – mogące powodować wydzielinę ropną
- Ropnie okołoodbytnicze – objawiające się bólem, obrzękiem i gorączką
- Polipy odbytnicy – mogące powodować krwawienie
- Wypadanie odbytnicy – które może być mylone z wypadniętymi hemoroidami
- Kłykciny kończyste – zmiany brodawkowate w okolicy odbytu
- Choroby zapalne jelit – takie jak choroba Leśniowskiego-Crohna czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego
Badanie lekarskie, wraz z odpowiednio dobranymi badaniami dodatkowymi, pozwala na różnicowanie hemoroidów od innych chorób odbytu i odbytnicy1.
Kiedy skonsultować się z lekarzem
Nie wszystkie osoby z hemoroidami wymagają natychmiastowej konsultacji lekarskiej, jednak istnieją sytuacje, w których należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza1:
- Utrzymujące się krwawienie z odbytu
- Silny ból w okolicy odbytu
- Objawy niepoprawiające się po tygodniu domowego leczenia
- Pojawienie się twardego, bolesnego guzka w okolicy odbytu
- Ciemny lub czarny stolec (może wskazywać na krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego)
- Znaczna utrata masy ciała bez wyraźnej przyczyny
- Zmiana rytmu wypróżnień
- Wiek powyżej 40 lat z objawami krwawienia z odbytu
Osoby powyżej 45. roku życia z objawami krwawienia z odbytu powinny przejść pełną ocenę jelita grubego za pomocą kolonoskopii, tomografii komputerowej lub wlewu barytowego, o ile nie miały prawidłowego badania jelita w ciągu ostatnich 10 lat1.
Podsumowanie diagnostyki
Diagnostyka hemoroidów opiera się głównie na dokładnym wywiadzie medycznym i badaniu fizykalnym. W większości przypadków te metody są wystarczające do postawienia diagnozy1. Jednak w przypadku objawów alarmowych, takich jak krwawienie z odbytu, zwłaszcza u osób powyżej 40. roku życia, konieczne może być przeprowadzenie dodatkowych badań, takich jak anoskopia, sigmoidoskopia czy kolonoskopia, w celu wykluczenia innych, poważniejszych schorzeń12.
Wczesne i prawidłowe rozpoznanie hemoroidów umożliwia wdrożenie odpowiedniego leczenia, które może zapobiec progresji choroby i związanym z nią powikłaniom1. Warto pamiętać, że choć hemoroidy są powszechnym schorzeniem, nie należy bagatelizować ich objawów, zwłaszcza jeśli towarzyszą im niepokojące symptomy, takie jak krwawienie czy silny ból1.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.