Hemoroidy
Etiologia i przyczyny
Hemoroidy to patologiczne przemieszczenie i powiększenie poduszeczek odbytu, spowodowane degeneracją tkanek podporowych oraz rozszerzeniem naczyń żylnych w dolnej części odbytnicy i okolicy odbytu. Aktualnie dominująca teoria ślizgania się wyściółki kanału odbytu wskazuje na osłabienie tkanek podporowych jako główną przyczynę, a nie klasyczne żylaki. Dodatkowo, teoria naczyniowa podkreśla zaburzenia przepływu tętniczo-żylnego, prowadzące do obrzęku i wypadania hemoroidów, natomiast teoria mechaniczna wiąże rozwój hemoroidów z wiekiem i postępującym osłabieniem tkanek. W badaniach histologicznych wykazano obecność rozszerzonych naczyń oraz aktywność metaloproteinaz macierzy (MMP), które degradują białka pozakomórkowe, takie jak elastyna, fibronektyna i kolagen, co sprzyja osłabieniu struktury poduszeczek.
Etiologia hemoroidów
Hemoroidy (żylaki odbytu) to powiększone, obrzęknięte naczynia krwionośne w dolnej części odbytnicy i okolicy odbytu. Chociaż dokładna patofizjologia powstawania objawowych hemoroidów nie jest w pełni wyjaśniona, istnieje kilka teorii tłumaczących ich rozwój oraz wiele czynników ryzyka, które przyczyniają się do ich występowania.123
Teorie powstawania hemoroidów
Przez lata dominowała teoria żylaków, która sugerowała, że hemoroidy są spowodowane żylakami w kanale odbytu. Obecnie teoria ta jest przestarzała, ponieważ udowodniono, że hemoroidy i żylaki odbytnicy to odrębne jednostki chorobowe.4
Obecnie powszechnie akceptowana jest teoria ślizgania się wyściółki kanału odbytu. Zakłada ona, że hemoroidy rozwijają się, gdy tkanki podporowe poduszeczek odbytu ulegają degeneracji lub osłabieniu. Hemoroidy są zatem patologicznym terminem opisującym nieprawidłowe przemieszczenie się poduszeczek odbytu w dół, powodujące rozszerzenie naczyń żylnych.5
Istnieją również dwie inne teorie dotyczące powstawania hemoroidów:6
- Teoria naczyniowa – rozpatruje obrzęk hemoroidów jako skutek zaburzenia przepływu tętniczo-żylnego. Pod wpływem nadmiernego przepływu krwi poduszeczki hemoroidalne rozciągają się i powiększają. Wzrost napływu tętniczego i zmniejszenie odpływu żylnego prowadzi do wybrzuszenia hemoroidów, a w ciężkich przypadkach do wypadania hemoroidów poza odbyt.7
- Teoria mechaniczna – przypisuje wypadanie hemoroidów postępującemu osłabieniu tkanki otaczającej poduszeczki hemoroidalne. Jedną z przyczyn osłabienia tkanek jest wiek. Z wiekiem tkanki podtrzymujące poduszeczki w okolicy odbytniczo-odbytowej stają się bardziej kruche i rozciągliwe, a ryzyko wypadania hemoroidów jest większe.8
W badaniu histologicznym nieprawidłowych poduszeczek hemoroidalnych wykazano obecność rozszerzonych i zniekształconych naczyń, co sugeruje, że dysregulacja napięcia naczyniowego może odgrywać rolę w rozwoju hemoroidów.9
Stwierdzono obecność kilku enzymów lub mediatorów uczestniczących w degradacji tkanek podporowych w poduszeczkach odbytu. Wśród nich metaloproteinaza macierzy (MMP), proteinaza zależna od cynku, jest jednym z najbardziej aktywnych enzymów, zdolnym do degradacji białek pozakomórkowych, takich jak elastyna, fibronektyna i kolagen.10
Zwiększone ciśnienie w odbytnicy
Istnieje wiele czynników, które przyczyniają się do zwiększonego ciśnienia w żyłach odbytu i odbytnicy. Hemoroidy rozwijają się, gdy ciśnienie w tych naczyniach krwionośnych wzrasta, powodując ich obrzęk i stan zapalny.1112
Najczęstsze przyczyny związane ze zwiększonym ciśnieniem to:
Zaparcia i forsowanie wypróżnienia
Zaparcia i forsowanie podczas wypróżniania są powszechnie uważane za główne przyczyny hemoroidów. Twarde stolce i zwiększone ciśnienie wewnątrzbrzuszne mogą powodować utrudnienie odpływu żylnego, co prowadzi do przekrwienia splotu hemoroidalnego.1314
Dieta uboga w błonnik prowadzi do formowania się stolców o małej objętości, co skutkuje wytężaniem się podczas defekacji. To zwiększone ciśnienie powoduje przekrwienie hemoroidów, prawdopodobnie poprzez zakłócanie odpływu żylnego.15
Długotrwałe siedzenie na toalecie również zwiększa ryzyko rozwoju hemoroidów.1617 Może to prowadzić do wzrostu nacisku na naczynia krwionośne w odbycie i odbytnicy, utrudniając prawidłowy przepływ krwi.
Ciąża i poród
Ciąża wyraźnie predysponuje kobiety do objawów hemoroidów, chociaż etiologia nie jest do końca poznana.18 Podczas ciąży rosnący nacisk na obszar miednicy oraz zmiany hormonalne mogą powodować rozszerzanie i obrzęk naczyń krwionośnych.19
Zwiększona masa ciała związana z rozwijającym się płodem i macicą wywiera nacisk na miednicę.20 Hemoroidy mogą występować nawet u 35% kobiet w ciąży.21
Zmiany hormonalne podczas ciąży mogą również wpływać na naczynia krwionośne, powodując ich większą podatność na obrzęk i stan zapalny.22 Hormony mogą powodować rozluźnienie żył i zwiększać ich skłonność do puchnięcia.23
Podnoszenie ciężkich przedmiotów
Powtarzające się podnoszenie ciężkich przedmiotów może prowadzić do rozwoju hemoroidów.2425 Podczas podnoszenia ciężarów zwiększa się ciśnienie wewnątrzbrzuszne, co może spowodować ucisk na żyły odbytnicy.26
Niektóre zawody wymagające podnoszenia ciężkich przedmiotów lub osoby regularnie ćwiczące z obciążeniem są bardziej narażone na rozwój hemoroidów.27 Przy podnoszeniu ciężarów często wstrzymuje się oddech i napina, co może zwiększać ciśnienie na narządy wewnętrzne.28
Czynniki ryzyka hemoroidów
Oprócz głównych przyczyn związanych ze zwiększonym ciśnieniem w odbytnicy i odbycie, istnieje wiele innych czynników ryzyka, które mogą przyczyniać się do rozwoju hemoroidów:
Wiek
Hemoroidy są najczęstsze wśród dorosłych w wieku 45-65 lat.29 Z wiekiem tkanki podporowe odbytnicy i kanału odbytu stają się słabsze, co zwiększa ryzyko rozwoju hemoroidów.30
Starzenie się powoduje, że naczynia w odbytnicy i odbycie mogą się osłabiać, stając się bardziej podatnymi na obrzęk i stan zapalny.31
Nadwaga i otyłość
Badania wiążą nadwagę z wyższym ryzykiem hemoroidów.32 Może to wynikać ze zwiększonego ciśnienia w jamie brzusznej.33
Nadmierny ciężar ciała wywiera dodatkowy nacisk na żyły w okolicy miednicy, powodując ich rozszerzenie i obrzęk.34 Osoby z nadwagą często mają również mniej aktywny tryb życia, co dodatkowo zwiększa ryzyko zaparć i rozwoju hemoroidów.
Predyspozycje genetyczne
Czynniki dziedziczne mogą odgrywać rolę w rozwoju hemoroidów. Niektóre osoby mogą odziedziczyć osłabioną ścianę żył w okolicy odbytnicy.35
Istnieje rodzinne występowanie hemoroidów, co wskazuje na możliwą predyspozycję genetyczną. Kilka badań wykazało, że osoby z rodzinną historią hemoroidów są bardziej narażone na rozwój tej choroby.36
Niektóre zaburzenia genetyczne, takie jak zespół Ehlersa-Danlosa, mogą prowadzić do osłabienia tkanek dna miednicy. Hemoroidy są częstym objawem EDS i mogą czasami zwiastować poważniejsze powikłanie znane jako wypadanie odbytnicy.37
Przewlekła biegunka
Hemoroidy mogą wystąpić po przypadkach przewlekłej biegunki.38 Częste wypróżnienia i podrażnienie błony śluzowej odbytu mogą zwiększać ryzyko rozwoju hemoroidów.39
Siedzący tryb życia
Długotrwałe siedzenie, zwłaszcza na twardych powierzchniach, może przyczyniać się do rozwoju hemoroidów.40 Siedzący tryb życia ogranicza przepływ krwi i sprzyja słabemu zdrowiu jelit.41
Osoby, których zawód wymaga długiego siedzenia, są narażone na zwiększone ciśnienie na naczynia krwionośne wokół odbytu.42
Niski poziom błonnika w diecie
Dieta uboga w błonnik może przyczyniać się do hemoroidów.43 Niedobór błonnika prowadzi do mniejszej częstotliwości wypróżnień oraz suchych, twardych stolców, co skutkuje bólem podczas oddawania stolca.44
Inne czynniki ryzyka
Do innych czynników ryzyka tradycyjnie wiązanych z rozwojem hemoroidów należą:45
- Brak wyprostowanej postawy
- Wyższy status społeczno-ekonomiczny
- Nowotwór złośliwy okrężnicy
- Choroby wątroby i nadciśnienie wrotne
- Podwyższone ciśnienie spoczynkowe w odbycie
- Uraz rdzenia kręgowego
- Utrata napięcia mięśni odbytnicy
- Operacja odbytnicy
- Nacięcie krocza
- Stosunek analny
- Zapalne choroby jelit, w tym wrzodziejące zapalenie jelita grubego i choroba Leśniowskiego-Crohna
Fizjologiczne zmiany w kanale odbytu
U pacjentów z hemoroidami zaobserwowano kilka zmian fizjologicznych w kanale odbytu.46 Bardziej aktualne badania wykazują, że pacjenci z hemoroidami mają tendencję do wyższego napięcia spoczynkowego kanału odbytu – to znaczy, że mięśnie gładkie kanału odbytu są bardziej napięte niż przeciętnie (nawet gdy nie napinają się).47
Niektóre badania kwestionują jednak znaczenie zaparć w rozwoju tej powszechnej dolegliwości.48 Wiele czynników żywieniowych, w tym dieta uboga w błonnik, pikantne potrawy i spożywanie alkoholu, zostało powiązanych z rozwojem hemoroidów, ale dane są niespójne.49
Przyczyny hemoroidów – podsumowanie
Etiologia hemoroidów jest złożona i wieloczynnikowa. Chociaż dokładna patofizjologia nie jest w pełni poznana, główną rolę w rozwoju objawowych hemoroidów odgrywa zwiększone ciśnienie w żyłach odbytnicy i odbytu, które może być spowodowane wieloma czynnikami, takimi jak zaparcia, przewlekła biegunka, ciąża, nadwaga, siedzący tryb życia i podnoszenie ciężkich przedmiotów.5051
Osłabienie tkanek podporowych związane z wiekiem również przyczynia się do rozwoju hemoroidów. Dodatkowo, predyspozycje genetyczne, dieta uboga w błonnik i inne czynniki zdrowotne mogą zwiększać ryzyko ich wystąpienia.52
Zrozumienie przyczyn hemoroidów jest kluczowe dla skutecznej profilaktyki i leczenia tej powszechnej dolegliwości, która dotyka miliony ludzi na całym świecie.53
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.