Hemoroidy
Objawy
Hemoroidy to patologiczne poszerzenia naczyń żylnych w obrębie odbytnicy i odbytu, dzielone na wewnętrzne (powyżej linii grzebieniastej) i zewnętrzne (poniżej linii grzebieniastej). Hemoroidy wewnętrzne zwykle przebiegają bezbólowo, manifestując się bezbolesnym krwawieniem jasnoczerwoną krwią podczas lub po defekacji, wypadaniem (prolapsem) stopnia I-IV oraz uczuciem dyskomfortu i niepełnego wypróżnienia. Hemoroidy zewnętrzne cechują się bólem, obrzękiem, świądem i wyczuwalnymi guzkami, a ich zakrzepica powoduje ostry ból i fioletowo-niebieskie zabarwienie. Występują powikłania takie jak zakrzepica, uwięźnięcie, zakażenie, wyprysk odbytu oraz niedokrwistość z niedoboru żelaza w przypadku przewlekłego krwawienia. Czynniki ryzyka obejmują przewlekłe zaparcia, siedzący tryb życia, otyłość, ciążę, wiek powyżej 50 lat, dźwiganie ciężarów oraz dietę ubogą w błonnik.
- Objawy hemoroidów
- Objawy hemoroidów wewnętrznych
- Objawy hemoroidów zewnętrznych
- Hemoroidy zakrzepowe
- Stopnie zaawansowania hemoroidów
- Progresja i czas trwania objawów
- Powikłania hemoroidów
- Kiedy należy skonsultować się z lekarzem
- Czynniki ryzyka i przyczyny hemoroidów
- Różnicowanie objawów hemoroidów od innych chorób
- Wpływ hemoroidów na jakość życia
- Podsumowanie najczęstszych objawów hemoroidów
Objawy hemoroidów
Hemoroidy (żylaki odbytu, guzki krwawnicze) są powiększonymi i obrzmiałymi naczyniami krwionośnymi w dolnej części odbytnicy i odbytu. Objawy hemoroidów zależą od ich typu oraz stopnia zaawansowania choroby. Szacuje się, że blisko połowa osób po 50. roku życia doświadczyła objawów hemoroidów, a u około 5% populacji występują objawy wymagające leczenia12.
Różnice między hemoroidami wewnętrznymi i zewnętrznymi
Hemoroidy można podzielić na dwa główne typy w zależności od ich lokalizacji12:
- Hemoroidy wewnętrzne – rozwijają się wewnątrz odbytnicy, powyżej linii grzebieniastej (linii zębatej). Zwykle są bezbolesne, ponieważ w tej okolicy znajduje się niewiele zakończeń nerwowych wrażliwych na ból12.
- Hemoroidy zewnętrzne – rozwijają się pod skórą wokół odbytu, poniżej linii grzebieniastej. Mogą powodować ból i dyskomfort z powodu dużej liczby zakończeń nerwowych w tej okolicy12.
Objawy hemoroidów wewnętrznych
Hemoroidy wewnętrzne często nie powodują żadnych objawów i mogą pozostać niewykryte, dopóki nie zaczną krwawić lub nie wypadną przez kanał odbytu12. Najczęstsze objawy hemoroidów wewnętrznych to:
- Bezbolesne krwawienie podczas lub po wypróżnieniu – jasna, czerwona krew może być widoczna na papierze toaletowym, w muszli klozetowej lub na powierzchni stolca12.
- Wypadanie (prolaps) – hemoroid może wypadać przez otwór odbytu podczas parcia, defekacji lub zwiększonego wysiłku fizycznego12.
- Wydzielina śluzowa z odbytu12.
- Uczucie niepełnego wypróżnienia lub obecności ciała obcego w odbycie12.
- Uczucie ucisku lub dyskomfortu w okolicy odbytu1.
Hemoroidy wewnętrzne zazwyczaj nie powodują bólu, chyba że dojdzie do ich wypadnięcia i uwięźnięcia12.
Objawy hemoroidów zewnętrznych
Hemoroidy zewnętrzne są zwykle bardziej dotkliwe niż wewnętrzne ze względu na większą liczbę zakończeń nerwowych w tej okolicy1. Główne objawy to:
- Ból i dyskomfort w okolicy odbytu, szczególnie podczas siedzenia12.
- Swędzenie i podrażnienie skóry wokół odbytu12.
- Obrzęk i wrażliwe guzki wokół odbytu, które można wyczuć12.
- Krwawienie podczas defekacji1.
W przeciwieństwie do hemoroidów wewnętrznych, hemoroidy zewnętrzne są zwykle bolesne i łatwo wyczuwalne jako guzki w okolicy odbytu12.
Hemoroidy zakrzepowe
Zarówno hemoroidy wewnętrzne, jak i zewnętrzne mogą ulec zakrzepicy, co powoduje powstanie skrzepliny krwi w obrębie naczynia żylnego1. Zakrzepowe hemoroidy zewnętrzne są szczególnie bolesne i charakteryzują się następującymi objawami:
- Nagły, ostry ból w okolicy odbytu12.
- Twardy, bolesny guzek wokół odbytu o fioletowo-niebieskim zabarwieniu12.
- Znaczny obrzęk i stan zapalny12.
Ból związany z zakrzepowymi hemoroidami zewnętrznymi zwykle osiąga szczyt po 48-72 godzinach od wystąpienia, a następnie stopniowo ustępuje w ciągu 7-10 dni12. Po całkowitym ustąpieniu bolesnego zakrzepu może pozostać luźny fałd skóry, będący wynikiem rozciągnięcia skóry odbytu1.
Stopnie zaawansowania hemoroidów
Hemoroidy wewnętrzne są klasyfikowane w skali od I do IV, w zależności od stopnia ich wypadania123:
- Stopień I: Hemoroidy pozostają wewnątrz odbytnicy i nie wypadają. Mogą powodować krwawienie, ale zazwyczaj nie są bolesne12.
- Stopień II: Hemoroidy wypadają podczas defekacji, ale samoistnie wracają do odbytnicy. Mogą powodować krwawienie, swędzenie i dyskomfort12.
- Stopień III: Hemoroidy wypadają podczas defekacji i wymagają ręcznego odprowadzenia. Powodują ból, krwawienie i dyskomfort12.
- Stopień IV: Hemoroidy są trwale wypadnięte i nie można ich odprowadzić. Powodują intensywny ból, krwawienie i dyskomfort. W skrajnych przypadkach może dojść do uwięźnięcia i martwicy12.
Progresja i czas trwania objawów
Przebieg choroby hemoroidalnej może być różny u poszczególnych pacjentów12:
- U niektórych osób hemoroidy ustępują samoistnie po kilku dniach, zwłaszcza jeśli są to małe hemoroidy12.
- Większe hemoroidy, szczególnie te powodujące znaczny ból, obrzęk i swędzenie, mogą nie ustąpić samoistnie i wymagać leczenia12.
- Objawy mogą nawracać, zwłaszcza przy utrzymywaniu się czynników predysponujących, takich jak zaparcia czy nadmierne parcie podczas defekacji1.
- U kobiet w ciąży hemoroidy często ustępują po porodzie12.
Nie można przewidzieć, jak hemoroidy będą się rozwijać w czasie. Mogą się nasilić i powodować poważniejsze objawy lub też nie powiększać się, a objawy mogą z czasem ustąpić. Jednak już powiększone hemoroidy zwykle nie zmniejszają się samoistnie1.
Powikłania hemoroidów
Choć hemoroidy zazwyczaj nie są groźne dla życia, mogą prowadzić do następujących powikłań12:
- Zakrzepica – tworzenie się skrzepów krwi w obrzmiałej żyle1.
- Nadmierne krwawienie – rzadko prowadzące do niedokrwistości z niedoboru żelaza12.
- Zakażenie hemoroidu zewnętrznego1.
- Uwięźnięcie – gdy mięśnie zwieraczy odbytu zaciskają się wokół wypadniętego hemoroidu, odcinając dopływ krwi (strangulacja)12.
- Wyprysk odbytu – gdy powiększone hemoroidy zaczynają „przeciekać”, skóra w okolicy odbytu może ulec podrażnieniu, co czasami prowadzi do wyprysku odbytu. W takim przypadku skóra wokół odbytu jest zaczerwieniona i zapalona, towarzyszy temu swędzenie i sączenie1.
- Pozostawienie znaczników skórnych (skin tags) – nadmiar skóry po ustąpieniu hemoroidu zewnętrznego12.
Kiedy należy skonsultować się z lekarzem
Należy skonsultować się z lekarzem w następujących przypadkach123:
- Objawy hemoroidów nie ustępują po tygodniu leczenia domowego12.
- Występuje krwawienie z odbytu – nie należy zakładać, że krwawienie jest spowodowane wyłącznie hemoroidami, zwłaszcza jeśli towarzyszą mu zmiany w rytmie wypróżnień lub konsystencji stolca1.
- Występuje silny ból, który nie ustępuje1.
- Zauważysz guzek wypadający z odbytu1.
- Masz wątpliwości, czy Twoje dolegliwości są spowodowane hemoroidami1.
Należy natychmiast zgłosić się po pomoc medyczną w przypadku1:
- Obfitego krwawienia z odbytu
- Zawrotów głowy, oszołomienia lub omdlenia
- Znacznych zmian w wyglądzie lub konsystencji stolca
Ważne jest, aby pamiętać, że objawy hemoroidów mogą przypominać objawy poważniejszych chorób, takich jak rak jelita grubego czy rak odbytu, dlatego wszelkie przypadki krwawienia z odbytu powinny być skonsultowane z lekarzem w celu właściwej diagnozy12.
Czynniki ryzyka i przyczyny hemoroidów
Hemoroidy rozwijają się, gdy dochodzi do zwiększonego ciśnienia w żyłach odbytu i odbytnicy1. Do głównych czynników ryzyka i przyczyn należą:
- Przewlekłe zaparcia lub biegunka – powodują zwiększone parcie podczas defekacji12.
- Siedzący tryb życia – szczególnie długotrwałe siedzenie na toalecie1.
- Nadwaga i otyłość12.
- Ciąża – rosnący płód wywiera zwiększony nacisk na żyły odbytnicy12.
- Wiek – częstość występowania hemoroidów zwiększa się z wiekiem, szczególnie po 50 roku życia12.
- Dźwiganie ciężkich przedmiotów – powoduje zwiększone ciśnienie w jamie brzusznej1.
- Dieta uboga w błonnik1.
- Czynniki genetyczne – brak zastawek w żyłach hemoroidalnych1.
Hemoroidy w czasie ciąży
Hemoroidy są częstym problemem w czasie ciąży, szczególnie w trzecim trymestrze12. Mogą również rozwinąć się w ciągu 12 dni po porodzie. Poród może zwiększyć ryzyko wystąpienia hemoroidów około 8-krotnie1. Hemoroidy powstałe w czasie ciąży zwykle ustępują po porodzie12.
Różnicowanie objawów hemoroidów od innych chorób
Objawy hemoroidów mogą przypominać objawy innych chorób układu pokarmowego i odbytu12. Należy pamiętać, że:
- Krwawienie z odbytu może być objawem nie tylko hemoroidów, ale również chorób zapalnych jelit (np. wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, choroby Leśniowskiego-Crohna), raka jelita grubego czy raka odbytu12.
- Ból w okolicy odbytu może być spowodowany również przez szczeliny odbytu, ropnie okołoodbytnicze czy przetoki1.
- Zmiana rytmu wypróżnień, kształtu stolca, utrata wagi lub apetytu mogą wskazywać na poważniejsze schorzenia1.
Dlatego tak ważna jest konsultacja lekarska w celu postawienia właściwej diagnozy i wykluczenia innych poważniejszych chorób12.
Wpływ hemoroidów na jakość życia
Choć hemoroidy rzadko stanowią zagrożenie dla życia, mogą znacząco wpływać na jakość życia pacjentów12:
- Mogą powodować ból i dyskomfort utrudniający codzienne czynności, takie jak siedzenie czy chodzenie1.
- Przewlekłe objawy, takie jak swędzenie, krwawienie czy wydzielina śluzowa, mogą powodować zakłopotanie i stres1.
- Problemy z higieną i zabrudzenia bielizny mogą prowadzić do zakłopotania w sytuacjach społecznych i zawodowych1.
- „Hemoroidy nie zawsze są traktowane poważnie przez środowisko medyczne, ale mogą powodować wiele cierpienia i naprawdę wpływać na jakość życia” – jak zauważają eksperci z Mayo Clinic1.
Wczesne wykrycie i leczenie hemoroidów zapobiega rozwojowi ciężkich przypadków, które są bardzo bolesne i negatywnie wpływają na jakość życia pacjenta1.
Podsumowanie najczęstszych objawów hemoroidów
Objawy hemoroidów mogą różnić się w zależności od ich typu i stopnia zaawansowania. Najczęstsze objawy to12:
- Krwawienie – jasna, czerwona krew podczas lub po wypróżnieniu
- Swędzenie i podrażnienie w okolicy odbytu
- Ból i dyskomfort, szczególnie podczas siedzenia lub defekacji
- Wyczuwalne guzki w okolicy odbytu
- Wypadanie tkanki przez odbyt
- Wydzielina śluzowa lub kałowa
- Uczucie niepełnego wypróżnienia po defekacji
Pamiętaj, że objawy mogą być łagodne lub poważne, a niektóre osoby z hemoroidami mogą nie doświadczać żadnych objawów. Jeśli jednak objawy utrzymują się lub nasilają, ważne jest, aby skonsultować się z lekarzem w celu właściwej diagnozy i leczenia12.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.