Guzy moszny
Diagnostyka i diagnoza
Zmiany w mosznie obejmują szerokie spektrum patologii, od łagodnych wodniaków i żylaków powrózka nasiennego po złośliwe guzy jądra oraz ostre stany chirurgiczne, takie jak skręt jądra, wymagające natychmiastowej interwencji. Diagnostyka powinna rozpocząć się od szczegółowego wywiadu i badania fizykalnego, w tym oceny wielkości, lokalizacji, konsystencji i bolesności zmian oraz badania pachwin, jamy brzusznej i węzłów chłonnych. Transilluminacja moszny pozwala różnicować zmiany płynowe od litych, natomiast ultrasonografia moszny, w tym kolorowa dopplerowska, jest podstawowym badaniem obrazowym o wysokiej czułości, szczególnie przydatnym w wykrywaniu skrętu jądra i różnicowaniu zmian śródjądrowych od pozajądrowych. W przypadku podejrzenia raka jądra niezbędne jest oznaczenie markerów nowotworowych: alfa-fetoproteiny (AFP), beta-hCG oraz dehydrogenazy mleczanowej (LDH), które powinny być wykonane przed orchidektomią. Dodatkowo, badania obrazowe takie jak tomografia komputerowa klatki piersiowej, jamy brzusznej i pachwin służą ocenie stopnia zaawansowania nowotworu.
- Diagnostyka zmian w mosznie
- Badanie podmiotowe i przedmiotowe
- Prześwietlenie moszny (transilluminacja)
- Badania obrazowe
- Badania laboratoryjne
- Diagnostyka różnicowa zmian w mosznie
- Specjalne przypadki diagnostyczne
- Diagnostyka raka jądra
- Badanie fizykalne i obrazowe
- Orchidektomia diagnostyczna
- Ocena stopnia zaawansowania
- Rekomendacje diagnostyczne dla podejrzenia raka jądra
- Leczenie zmian w mosznie
- Ważne aspekty diagnostyki zmian w mosznie
Diagnostyka zmian w mosznie
Zmiany w mosznie to nieprawidłowe guzki lub obrzęki w worku mosznowym, który zawiera jądra. Mogą one obejmować szeroki zakres problemów medycznych – od łagodnych zmian wrodzonych po nowotwory złośliwe oraz ostre stany chirurgiczne wymagające natychmiastowej interwencji. Każda zmiana w mosznie powinna zostać natychmiast zbadana przez lekarza, nawet jeśli nie towarzyszy jej ból lub inne objawy, ponieważ niektóre zmiany mogą być objawem raka jądra lub innych schorzeń wpływających na zdrowie jąder i ich funkcjonowanie.123
Badanie podmiotowe i przedmiotowe
Diagnostyka zmian w mosznie rozpoczyna się od dokładnego wywiadu lekarskiego i badania fizykalnego. Podczas wywiadu lekarz zbiera informacje o objawach, historii choroby i czynnikach ryzyka.12 Badanie fizykalne obejmuje:
- Obustronne badanie zawartości moszny – lekarz bada jądra, najądrza i okoliczne tkanki podczas gdy pacjent stoi i leży1
- Ocenę wielkości, lokalizacji, konsystencji i bolesności guza1
- Badanie jąder między kciukiem a palcami, dokładnie badając wszystkie obszary1
- Zbadanie pachwin, jamy brzusznej w poszukiwaniu limfadenopatii i hepatomegalii2
- Ocenę węzłów chłonnych nadobojczykowych, wrażliwości kości i ginekomastii3
Podczas badania fizykalnego szczególną uwagę należy zwrócić na lokalizację zmiany w stosunku do normalnych struktur anatomicznych w mosznie oraz zastosować prześwietlenie (transilluminację) w celu sprawdzenia obecności guzów jądra.1
Prześwietlenie moszny (transilluminacja)
Transilluminacja to prosta technika diagnostyczna polegająca na prześwietleniu moszny silnym światłem, co może dostarczyć informacji o wielkości, lokalizacji i strukturze zmiany w mosznie.1 Metoda ta pomaga odróżnić zmiany wypełnione płynem od zmian litych:1
- Zmiany wypełnione płynem (np. wodniaki) przepuszczają światło
- Zmiany lite (np. guzy) nie przepuszczają światła1
Chociaż prześwietlenie jest przydatnym narzędziem wstępnej diagnostyki, ma ono swoje ograniczenia i w większości przypadków konieczne jest wykonanie dodatkowych badań obrazowych.1
Badania obrazowe
Ultrasonografia moszny
Badanie ultrasonograficzne moszny jest podstawowym badaniem obrazowym w diagnostyce zmian mosznowych.1 Jest to badanie nieinwazyjne, które wykorzystuje fale dźwiękowe do tworzenia obrazu wnętrza ciała.1 Ultrasonografia moszny:
- Dostarcza szczegółowych informacji o wielkości, lokalizacji i strukturze zmiany w mosznie2
- Pokazuje stan jąder3
- Umożliwia wiarygodne odróżnienie zmian jądrowych od pozajądrowych1
- Ma wysoką czułość w wykrywaniu nieprawidłowości wewnątrzmosznowych1
Kolorowa ultrasonografia dopplerowska jest szczególnie wartościowa w diagnostyce skrętu jądra, ponieważ może uwidocznić przepływ krwi w jądrze.12 W badaniach wykazano, że doświadczeni radiolodzy dziecięcy przy użyciu ultrasonografii wysokiej rozdzielczości wykrywali skręt powrózka nasiennego w przypadku skrętu jądra w 96% przypadków i wiarygodnie diagnozowali inne zaburzenia mosznowe.3
W przypadku podejrzenia skrętu jądra należy natychmiast uzyskać konsultację chirurgiczną, ponieważ eksploracja chirurgiczna w jak najkrótszym czasie jest kluczowa dla uratowania jądra i nie powinna być opóźniana przez wykonywanie badań obrazowych, chyba że diagnoza jest wątpliwa.1
Tomografia komputerowa (TK)
Jeśli inne badania wskazują na raka jądra, pacjent zwykle przechodzi serię zdjęć rentgenowskich w postaci tomografii komputerowej.1 Badanie TK klatki piersiowej, jamy brzusznej i pachwin może sprawdzić, czy nowotwór rozprzestrzenił się na inne tkanki lub narządy.2 TK używa promieni rentgenowskich i komputera do tworzenia trójwymiarowych, przekrojowych obrazów ciała.1
Badanie TK jamy brzusznej i miednicy z kontrastem dożylnym jest standardowym badaniem przy podejrzeniu raka jądra, mającym na celu ocenę stopnia zaawansowania nowotworu.1
Rezonans magnetyczny (MRI)
Rezonans magnetyczny może być pomocny w przypadkach, gdy wyniki ultrasonografii moszny są niepewne.1 Jednak ze względu na wysoki koszt, nie jest to badanie rutynowo stosowane w diagnostyce zmian w mosznie.1 MRI wykorzystuje kombinację dużych magnesów, częstotliwości radiowych i komputera do tworzenia szczegółowych obrazów narządów i struktur wewnątrz ciała.1
Badania laboratoryjne
Badania krwi
Badania krwi odgrywają kluczową rolę w diagnostyce zmian w mosznie, szczególnie w przypadku podejrzenia raka jądra. Następujące markery nowotworowe mogą być podwyższone w przypadku raka jądra:1
- Alfa-fetoproteina (AFP)1
- Beta-podjednostka ludzkiej gonadotropiny kosmówkowej (β-hCG)2
- Dehydrogenaza mleczanowa (LDH)3
Oznaczenie markerów nowotworowych powinno być wykonane przed orchidektomią, ponieważ wspierają one diagnozę raka jądra i mogą wskazywać na histologię guza zarodkowego jądra.1 Markery nowotworowe należy powtórzyć po orchidektomii, ponieważ dostarczają one informacji o stopniu zaawansowania i rokowaniu.2
Ponadto, badania krwi mogą wykryć zakażenie bakteryjne lub wirusowe.1 W jednym z badań wykazano, że poziom białka C-reaktywnego powyżej 24 mg/l (228,6 nmol/l) był w 96% czuły i 85% swoisty dla zapalenia najądrza/jądra.4
Badanie moczu
Badania laboratoryjne próbki moczu mogą wykryć zakażenie wywołane przez wirusy lub bakterie.1 Badanie moczu może również wykryć obecność krwi lub ropy w moczu.2 Jest ono wykorzystywane do sprawdzenia objawów infekcji lub krwi w moczu, co może wskazywać na takie stany jak zapalenie najądrza lub zakażenia dróg moczowych.1
Diagnostyka różnicowa zmian w mosznie
Zmiany w mosznie mogą mieć różnorodne przyczyny, od łagodnych po złośliwe. Poniżej przedstawiono główne jednostki chorobowe, które należy uwzględnić w diagnostyce różnicowej:1
- Skręt jądra: Charakteryzuje się nagłym początkiem, często bez poprzedzającego urazu; zajęte jądro może być wciągnięte i wyczuwalnie obrócone oraz bolesne podczas badania.1 Cechy sugerujące skręt jądra obejmują szybki początek objawów, nudności i wymioty, wysokie położenie jądra i nieprawidłowy odruch kremasterowy.1
- Rak jądra: Zwykle powoduje bezbolesny guzek lub obrzęk w mosznie, chociaż niektóre osoby z rakiem jądra nie mają żadnych objawów.1 Nowotwory złośliwe jądra powodują ból w 15% przypadków.1
- Zapalenie najądrza/jądra: Ma wolniejszy początek i wiąże się z poziomem białka C-reaktywnego powyżej 24 mg/l (228,6 nmol/l) oraz zwiększonym przepływem krwi w badaniu ultrasonograficznym.1
- Skręt przyczepków jądra: Ostry początek bólu z prawie normalnym badaniem fizykalnym i wynikami USG.2
- Przepuklina pachwinowa: Wyczuwalna osobno od jądra i może powodować ból. Zabieg chirurgiczny w trybie nagłym jest wskazany w przypadku uwięźniętej przepukliny.3
- Wodniak jądra: Gromadzenie się płynu w błonie otaczającej jądro.4
- Żylaki powrózka nasiennego: Powiększone żyły w mosznie.5
- Zmiany skórne moszny: Należy wykonać biopsję w celu wykluczenia raka u pacjentów ze zmianami skóry moszny, które są nadżerkowe, naczyniowe, hiperkeratotyczne lub niegojące się, lub które zmieniają kolor lub mają nieregularne granice.6
Specjalne przypadki diagnostyczne
Skręt jądra
Skręt jądra jest stanem zagrożenia życia, który wymaga natychmiastowej interwencji. Każdy pacjent zgłaszający się z ostrym bólem moszny i masą lub obrzękiem powinien być zbadany w kierunku skrętu jądra za pomocą ultrasonografii moszny lub eksploracji chirurgicznej w ciągu sześciu godzin od wystąpienia objawów.1
Jeśli naprawa zostanie przeprowadzona w ciągu sześciu godzin od wystąpienia objawów, wskaźnik uratowania jądra wynosi nawet 80-100%; dlatego lekarze nie powinni opóźniać konsultacji chirurgicznej, jeśli obrazowanie diagnostyczne nie jest natychmiast dostępne.1
Podejrzenie raka jądra
Jeśli ultrasonografia wykazuje masę śródjądrową, wskazane jest pilne skierowanie do urologa.1 W przeciwieństwie do innych nowotworów, w przypadku których wykonuje się biopsję, w podejrzeniu raka jądra usunięte jest całe jądro w procedurze zwanej radykalną orchidektomią pachwinową.1
Biopsja przezskrotalna nie powinna być wykonywana w diagnostyce guza jądra ze względu na ryzyko rozsiewu komórek nowotworowych i zmiany drenażu limfatycznego, co może prowadzić do rozprzestrzeniania się nowotworu w sposób nieprzewidywalny.1
Pilne skierowanie do urologa jest wskazane u pacjentów z masami śródjądrowymi, nawet jeśli mniejsze masy rzadziej są nowotworami złośliwymi.1 Przypadkowa masa o średnicy mniejszej niż 5 mm u pacjenta z ujemnymi markerami nowotworowymi w surowicy jest prawdopodobnie łagodna.2
Diagnostyka guzów jądra u dzieci
Guzy jądra u dzieci są rzadkie. Bezbolesna masa mosznowa jest najczęstszą prezentacją kliniczną.1 Markery nowotworowe (alfa-fetoproteina, beta-ludzka gonadotropina kosmówkowa) i poziomy hormonów (testosteron) przyczyniają się do diagnozy i leczenia masy jądrowej u chłopców.2
Łagodny guz jest sugerowany, gdy ultrasonografia pokazuje głównie komponent torbielowaty, dobrze zdefiniowane granice, echogeniczny obwód lub normalną do zwiększonej echogeniczność zmiany w porównaniu do zdrowego miąższu jądra.3 Nowotwór złośliwy jest podejrzewany, gdy ultrasonografia pokazuje niejednorodną, hipoechogeniczną, niewyraźnie ograniczoną zmianę lub rozlaną infiltrację.4
Diagnostyka raka jądra
Rak jądra to nowotwór, który rozpoczyna się w komórkach jądra. Wczesne rozpoznanie i leczenie mogą prowadzić do lepszych wyników, dlatego ważne jest, aby zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu, gdy tylko zauważy się guzek.1
Badanie fizykalne i obrazowe
Podczas wizyty u lekarza z powodu guzka jądra, lekarz przeprowadzi badanie fizykalne i może zlecić następujące badania:1
- Badanie fizykalne: Lekarz zbada obszar mosznowy i pachwinowy1
- Ultrasonografia jąder: Często jest pierwszym badaniem wykonywanym przy podejrzeniu raka jądra1
- Badania krwi na markery nowotworowe: Obejmują alfa-fetoproteinę (AFP), beta-ludzką gonadotropinę kosmówkową (β-hCG) i dehydrogenazę mleczanową (LDH)1
Jeśli badanie krwi jest dodatnie na markery nowotworowe raka jądra lub jeśli ultrasonografia ujawnia guzek w jądrze o cechach nowotworowych, pacjent zostanie skierowany do specjalisty – urologa.2
Orchidektomia diagnostyczna
W przeciwieństwie do innych nowotworów, w przypadku których wykonuje się biopsję (pobranie próbki komórek do badania), przy podejrzeniu raka jądra usuwane jest całe jądro w procedurze zwanej orchidektomią, przez nacięcie w pachwinie i wyciągnięcie jądra z moszny.3
Usunięcie całego jądra z moszny jest jedynym bezpiecznym sposobem na diagnozę raka jądra.1 Usunięte jądro zostanie wysłane do laboratorium patologicznego w celu dokładnego zbadania pod mikroskopem.2
Ocena stopnia zaawansowania
Aby zdecydować, jakie leczenie jest najlepsze dla pacjenta, ważne jest, aby wiedzieć, czy rak jądra rozprzestrzenił się poza jądro.1 Rak jądra jest dzielony lub klasyfikowany na grupy w oparciu o to, jak daleko nowotwór rozprzestrzenił się do innych części ciała:2
- Stopień 1: zdjęcia rentgenowskie/TK nie wykazują żadnych dowodów raka poza jądrem3
- Stopień 2: skan TK zidentyfikował raka, który rozprzestrzenił się poza jądro do węzłów chłonnych w jamie brzusznej4
- Stopień 3: rak rozprzestrzenił się poza jądro i węzły chłonne jamy brzusznej do dodatkowych obszarów w ciele1
Rekomendacje diagnostyczne dla podejrzenia raka jądra
American Urological Association (AUA) opracowało wytyczne dotyczące diagnostyki i leczenia wczesnego stadium raka jądra:1
- Lita masa w jądrze zidentyfikowana przez badanie fizykalne lub obrazowanie powinna być traktowana jako nowotwór złośliwy, dopóki nie zostanie dowiedzione inaczej. (Zasada kliniczna)1
- U mężczyzny z litą masą w jądrze podejrzaną o nowotwór złośliwy, markery nowotworowe w surowicy (AFP, hCG i LDH) powinny być pobrane i zmierzone przed jakimkolwiek leczeniem, w tym orchidektomią. (Umiarkowane zalecenie; Poziom dowodów: Stopień C)2
- Ultrasonografia moszny z dopplerem powinna być wykonana u pacjentów z jednostronną lub obustronną masą mosznową podejrzaną o nowotwór. (Silne zalecenie; Poziom dowodów: Stopień B)3
- Mikrozwapnienia jądra przy braku litej masy i czynników ryzyka rozwoju guza z komórek zarodkowych (GCT) nie zwiększają ryzyka nowotworu złośliwego i nie wymagają dalszej oceny. (Umiarkowane zalecenie; Poziom dowodów: Stopień C)4
- Pacjenci z normalnymi markerami nowotworowymi w surowicy (hCG i AFP) i niejednoznacznymi wynikami badania fizykalnego lub ultrasonografii jąder pod kątem nowotworu jądra powinni przejść powtórne obrazowanie za sześć do ośmiu tygodni. (Zasada kliniczna)1
Leczenie zmian w mosznie
Leczenie zmiany w mosznie zależy głównie od jej przyczyny.1 W przypadku niektórych zmian pacjent może nie wymagać leczenia, jeśli zmiana nie powoduje bólu lub dyskomfortu i nie jest oznaką poważnego schorzenia.1
Leczenie raka jądra
Jeśli zmiana w mosznie jest spowodowana rakiem, który rozpoczyna się w jądrze, pacjent prawdopodobnie zostanie skierowany do onkologa.1 Onkolog może zalecić leczenie w zależności od tego, czy nowotwór znajduje się w jądrze, czy rozprzestrzenił się do innych części ciała. Wiek i ogólny stan zdrowia pacjenta również są czynnikami.2
Główne opcje leczenia obejmują:1
- Radykalna orchidektomia pachwinowa: Jest to główne leczenie raka jądra. To operacja polegająca na usunięciu zajętego jądra i powrózka nasiennego przez nacięcie w pachwinie. Węzły chłonne w obszarze brzusznym również mogą być usunięte, jeśli nowotwór się do nich rozprzestrzenił.1
- Chemioterapia: Wykorzystuje silne substancje chemiczne do zabijania komórek nowotworowych. Najczęściej podaje się chemioterapię przez igłę do żyły. Jest często stosowana do leczenia raka jądra, który rozprzestrzenił się poza jądro. Jest również stosowana w celu zmniejszenia szans na powrót nowotworu po usunięciu jądra operacyjnie.2
- Radioterapia: Wysyła wysokodawkowe promienie rentgenowskie lub inne promieniowanie o wysokiej energii do określonych części ciała. Może to zabić komórki nowotworowe lub spowolnić ich rozwój. W przypadku raka jądra głównym zastosowaniem radioterapii jest niszczenie komórek nowotworowych, które rozprzestrzeniły się do węzłów chłonnych.3
Większość przypadków wczesnego raka jądra może być wyleczona. A nawet jeśli choroba rozprzestrzeni się poza jądro, nadal może być wyleczalna. Pacjent będzie jednak potrzebował dalszej opieki, aby obserwować oznaki powrotu nowotworu.4
Leczenie innych zmian w mosznie
Leczenie innych zmian w mosznie zależy od konkretnego rozpoznania:1
- Skręt jądra: Pacjenci z podejrzeniem skrętu powinni być natychmiast zbadani przez urologa, ponieważ zabieg chirurgiczny musi być wykonany natychmiast, aby zmaksymalizować prawdopodobieństwo uratowania jądra.1
- Zapalenie najądrza/jądra: Leczenie antybiotykami w przypadku infekcji bakteryjnej.1
- Wodniak jądra, żylaki powrózka nasiennego i zmiany skórne moszny: Mogą być leczone w trybie nieurgentnym.1
Decyzje dotyczące leczenia powinny być podejmowane w multidyscyplinarnym środowisku z udziałem doświadczonych klinicystów w dziedzinie urologii, onkologii medycznej, radioterapii onkologicznej, patologii i radiologii.1
Ważne aspekty diagnostyki zmian w mosznie
Diagnostyka zmian w mosznie wymaga dokładnego podejścia klinicznego, które obejmuje:
- Szczegółowe badanie fizykalne moszny i jej zawartości1
- Ultrasonografię moszny jako podstawowe badanie obrazowe1
- Oznaczenie markerów nowotworowych w przypadku podejrzenia nowotworu jądra1
- Pilne skierowanie do urologa w przypadku zmian śródjądrowych1
- Natychmiastową konsultację chirurgiczną w przypadku podejrzenia skrętu jądra1
Wczesne rozpoznanie i leczenie są kluczowe, szczególnie w przypadku raka jądra, który ma doskonałe rokowanie, gdy jest leczony we wczesnym stadium. Guzy jądra mogą być leczone skutecznie w ponad 95% przypadków, gdy są wykryte wcześnie.1
Regularne samobadanie jąder jest zalecane, zwłaszcza u młodych mężczyzn, aby wcześnie wykryć zmiany, które mogą wymagać oceny medycznej.1
Każdy mężczyzna, który zauważy guzek, obrzęk lub inne nieprawidłowe zmiany w mosznie, powinien natychmiast zgłosić się do lekarza w celu przeprowadzenia oceny, nawet jeśli zmiana nie jest bolesna.1
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.