Guzy moszny
Etiologia i przyczyny
Guzy mosznowe obejmują szerokie spektrum zmian, od łagodnych (wodniak jądra, spermatocele, żylaki powrózka nasiennego) po złośliwe, z rakiem jądra jako najpoważniejszą przyczyną. Rak jądra, najczęstszy guz lity u mężczyzn w wieku 15-34 lat, manifestuje się najczęściej bezbolesnym guzkiem lub obrzękiem moszny, a jego etiologia jest wieloczynnikowa, obejmująca czynniki genetyczne (np. izochromosom 12p, polimorfizmy SNP w regionie 15q21.3) oraz środowiskowe. Czynniki ryzyka to m.in. wnętrostwo (24-krotny wzrost ryzyka), wywiad rodzinny (6-10-krotny wzrost), zakażenie HIV, zespół Klinefeltera, niepłodność oraz infekcje wirusowe (HPV, EBV, CMV, Parvovirus B-19). Wodnaki jądra wynikają z zaburzenia równowagi produkcji i resorpcji płynu, często po urazie lub zakażeniu, natomiast żylaki powrózka nasiennego powstają na tle niewydolności zastawek żyły jądrowej i mogą prowadzić do niepłodności. Zapalenia najądrza i jądra mają najczęściej etiologię infekcyjną, z dominacją zakażeń bakteryjnych (np. Chlamydia) i wirusowych (np. świnka).
- Przyczyny guzów mosznowych
- Guzy pochodzące z jądra
- Wodniaki i torbiele
- Stany zapalne jądra i najądrza
- Inne przyczyny guzów mosznowych
- Czynniki predysponujące do guzów mosznowych
- Patofizjologia guzów mosznowych
- Klasyfikacja guzów mosznowych
- Podział ze względu na obecność bólu
- Podział ze względu na pochodzenie anatomiczne
- Podział ze względu na etiologię
- Podsumowanie etiologii guzów mosznowych
Przyczyny guzów mosznowych
Guzy mosznowe stanowią zróżnicowaną grupę zmian, które mogą objawiać się jako gromadzenie płynów, wzrost nieprawidłowej tkanki lub obrzęk, zapalenie albo stwardnienie struktur znajdujących się w mosznie. Większość tych zmian ma charakter łagodny, jednak niektóre mogą wskazywać na poważne choroby, w tym nowotwory złośliwe.123
Guzy pochodzące z jądra
Jednym z najpoważniejszych powodów pojawienia się guza mosznowego jest rak jądra. Jest to nowotwór, który rozwija się w jądrach i często objawia się jako bezbolesny guzek lub obrzęk w mosznie. Niektórzy pacjenci z rakiem jądra nie wykazują jednak żadnych objawów.12 Rak jądra jest najczęstszym guzem litym diagnozowanym u mężczyzn między 15. a 34. rokiem życia.3 Chociaż ten rodzaj raka jest stosunkowo rzadki w porównaniu z innymi przyczynami guzów mosznowych, wymaga szybkiego rozpoznania, ponieważ dobrze reaguje na leczenie.4
Czynniki ryzyka rozwoju raka jądra obejmują:567
- Wnętrostwo (niezstąpienie jądra) – zwiększa ryzyko 24-krotnie
- Wywiad rodzinny – ryzyko względne wzrasta 6-10 razy u braci lub synów chorych mężczyzn
- Przebyty rak jądra – zwiększa ryzyko wystąpienia nowotworu w drugim jądrze
- Zakażenie wirusem HIV lub AIDS
- Zespół Klinefeltera
- Zaburzenia rozwoju narządów płciowych
- Rasa – wyższe ryzyko występuje u mężczyzn rasy białej
- Niepłodność
- Infekcje wirusowe – HPV, EBV, CMV, Parvovirus B-19
Etiologia raka jądra jest wieloczynnikowa, obejmująca złożone czynniki genetyczne i środowiskowe. Badania genomowe wykazały związek kilku polimorfizmów pojedynczego nukleotydu (SNP) ze zwiększonym ryzykiem rozwoju raka jądra, szczególnie w regionie 15q21.3. Isochromosom krótkiego ramienia chromosomu 12 (i12p) jest patognomoniczny dla wszystkich typów nowotworów komórek rozrodczych u dorosłych.111213
Wodniaki i torbiele
Wodniak jądra (hydrocele) występuje, gdy nadmiar płynu gromadzi się między warstwami torebki otaczającej jądro. Zazwyczaj w tej przestrzeni znajduje się niewielka ilość płynu, jednak nadmiar charakterystyczny dla wodniaka może prowadzić do bezbolesnego obrzęku moszny.14 U dorosłych wodniak może pojawić się z powodu zaburzenia równowagi między ilością wytwarzanego a wchłanianego płynu, często w wyniku urazu lub zakażenia moszny. U niemowląt wodniak zazwyczaj występuje, ponieważ otwór między jamą brzuszną a moszną nie zamknął się prawidłowo podczas rozwoju.1516
Spermatocele (torbiel nasiennika) to wypełniony płynem worek w mosznie, często zlokalizowany powyżej jądra. Zwykle jest bezbolesny i ma charakter łagodny (nienowotworowy).1718 Torbiel ta rozwija się w pobliżu jądra i zwykle nie wymaga leczenia.19
Krwiak jądra (hematocele) to nagromadzenie krwi między warstwami torebki otaczającej jądro. Najczęstszą przyczyną jest uraz, taki jak bezpośrednie uderzenie w jądra, lub wcześniejszy zabieg chirurgiczny.2021
Stany zapalne jądra i najądrza
Zapalenie najądrza (epididymitis) to stan, w którym skręcona rurka z tyłu jądra, zwana najądrzem, ulega zapaleniu. Najczęściej zapalenie najądrza jest spowodowane zakażeniem bakteryjnym.22 Na przykład, zakażenia bakteryjne przenoszone drogą płciową, takie jak chlamydia, mogą być jego przyczyną. Rzadziej do zapalenia najądrza może prowadzić zakażenie wirusowe.2324 Zapalenie najądrza występuje znacznie częściej niż zapalenie jądra i jest częstą przyczyną bólu moszny.25
Czynniki ryzyka zapalenia najądrza obejmują:26
- Stosowanie amiodaronu
- Jazdę na rowerze
- Niedrożność pęcherza moczowego
- Długotrwałe siedzenie
- Urazy
- Nieprawidłowości układu moczowo-płciowego
Zapalenie jądra (orchitis) to stan, w którym zapalenie, które może obejmować ból i obrzęk, dotyka jądro. Zazwyczaj jest to spowodowane chorobą wywołaną przez wirusa, najczęściej świnkę.2728 Zapalenie jądra często towarzyszy zapaleniu najądrza (zapalenie jądra i najądrza). Wirus świnki jest częstą przyczyną zapalenia jądra, ale może być ono wywołane również przez inne wirusy i bakterie.29
Inne przyczyny guzów mosznowych
Żylaki powrózka nasiennego (varicocele) powstają, gdy żyły wewnątrz moszny powiększają się. Żylaki powrózka nasiennego występują częściej po lewej stronie moszny z powodu różnic w przepływie krwi z każdej strony.30 Są one spowodowane nieprawidłowym rozszerzeniem splotu żylnego (splotowatego), wynikającym z niewydolności zastawek żyły jądrowej lub zewnętrznego ucisku żyły jądrowej.31 Żylaki powrózka nasiennego mogą powodować niepłodność, czyli niemożność zapłodnienia partnerki po roku niezabezpieczonych stosunków płciowych.32 Są najczęstszą przyczyną guzków jądrowych.33
Przepuklina pachwinowa występuje, gdy część jelita cienkiego przechodzi przez otwór lub słaby punkt w tkance oddzielającej jamę brzuszną i pachwinę. Może pojawić się jako guz w mosznie lub wyżej w pachwinie.34 U niemowląt przepuklina pachwinowa często występuje przed urodzeniem, gdy droga z jamy brzusznej do moszny nie zamyka się.35
Skręcenie jądra to bolesny problem, który odcina dopływ krwi do jądra. Występuje z powodu skręcenia powrózka nasiennego, czyli wiązki naczyń krwionośnych, nerwów i przewodu, który przenosi nasienie z jądra do prącia.36 Bez natychmiastowego leczenia skręcenie jądra może prowadzić do utraty jądra.37 Czynniki ryzyka obejmują wywiad rodzinny skręcenia, nadreaktywny odruch kremasterowy w warunkach zimnej pogody, wcześniejszy uraz oraz deformację typu „bell-clapper” (nadmierna ruchomość jądra z powodu nieprawidłowego zakotwiczenia).38
Czynniki predysponujące do guzów mosznowych
Istnieje kilka czynników, które mogą zwiększać ryzyko wystąpienia guzów mosznowych:394041
- Wnętrostwo – jądro, które nie zstępuje z jamy brzusznej do moszny przed urodzeniem lub w miesiącach po urodzeniu, zwiększa ryzyko rozwoju guza mosznowego, szczególnie raka jądra.
- Wrodzone nieprawidłowości – niektóre osoby rodzą się z nieprawidłowymi zmianami w jądrach, prąciu lub nerkach, które mogą zwiększać ryzyko wystąpienia guza mosznowego i raka jądra w późniejszym życiu.
- Historia raka jądra – jeśli przeszedłeś raka jednego jądra, ryzyko zachorowania na raka drugiego jądra jest wyższe. Posiadanie rodzica lub rodzeństwa, które miało raka jądra, również zwiększa ryzyko.
- Niepłodność – niektóre z tych samych czynników, które powodują niepłodność u mężczyzn, mogą być również związane z rozwojem raka jądra.
- Zakażenie HIV – osoby z HIV mają zwiększone ryzyko rozwoju raka jądra.
Patofizjologia guzów mosznowych
Mechanizmy powstawania różnych typów guzów mosznowych są zróżnicowane i zależą od konkretnej przyczyny:454647
Guzy nowotworowe
W przypadku raka jądra, proces nowotworowy rozpoczyna się, gdy coś wyzwala zmiany w DNA komórek jądra, powodując ich szybki wzrost i namnażanie.48 Większość komórek raka jądra ma dodatkowe kopie części chromosomu 12 (nazywane izochromosomem 12p lub i12p). Niektóre raki jądra mają również zmiany w innych chromosomach, a nawet nieprawidłową liczbę chromosomów (często zbyt wiele). Naukowcy badają te zmiany w DNA i chromosomach, aby dowiedzieć się więcej o tym, które geny są dotknięte i jak może to prowadzić do raka jądra.49
Uważa się, że dysregulacja w programie pluripotencjalnym płodowych komórek rozrodczych jest odpowiedzialna za rozwój nowotworowego rozrostu komórek rozrodczych in situ (GCNIS) i nowotworu z komórek rozrodczych.50
Stany nienowotworowe
W przypadku wodniaka jądra (hydrocele), gromadzenie się płynu między warstwami osłonki jądra może być wynikiem zaburzenia równowagi między produkcją a wchłanianiem płynu. U dorosłych jest to często spowodowane urazem lub zakażeniem moszny. U niemowląt wodniak jądra może wystąpić, gdy otwór między jamą brzuszną a moszną nie zamyka się prawidłowo podczas rozwoju.51
Żylaki powrózka nasiennego (varicocele) powstają w wyniku zwiększonego oporu w żyle jądrowej. Niewydolne zastawki w żyle jądrowej pozwalają krwi płynąć z powrotem z żyły jądrowej do splotu żylnego (splotowatego).52 Żylaki powrózka nasiennego, które nie znikają w pozycji leżącej, budzą obawy dotyczące guzów zaotrzewnowych uciskających drenaż żyły nerkowej.53
Zapalenie najądrza (epididymitis) zwykle jest wynikiem zakażenia bakteryjnego. U mężczyzn poniżej 35. roku życia zapalenie najądrza najczęściej jest spowodowane zakażeniem przenoszonym drogą płciową (STI), takim jak chlamydia.54 U starszych mężczyzn częstszą przyczyną zapalenia najądrza są zakażenia bakteriami z przewodu pokarmowego.55
Skręcenie jądra definiuje się jako skręcenie powrózka nasiennego wokół jego osi podłużnej, powodujące zastój żylny, zmniejszony przepływ krwi tętniczej i ostatecznie niedokrwienie jądra.56 Może być również spowodowane intensywną aktywnością fizyczną lub urazem.57
Klasyfikacja guzów mosznowych
Guzy i masy mosznowe można sklasyfikować na kilka sposobów, w zależności od ich charakterystyki klinicznej i pochodzenia anatomicznego:5859
Podział ze względu na obecność bólu
Guzy i masy mosznowe można podzielić na bolesne i bezbolesne:60
- Bolesne:
- Skręcenie jądra
- Skręcenie przyczepka jądra
- Zapalenie najądrza
- Zapalenie jądra
- Rak jądra (rzadko, około 15% przypadków)
- Bezbolesne:
- Wodniak jądra
- Żylaki powrózka nasiennego
- Rak jądra (najczęściej)
- Spermatocele
- Przepuklina pachwinowa (nieuwięźnięta)
Podział ze względu na pochodzenie anatomiczne
Guzy mosznowe można również klasyfikować według ich pochodzenia anatomicznego:63
- Guzy jądrowe (wewnątrzjądrowe):
- Rak jądra
- Zapalenie jądra
- Krwiak jądra
- Guzy pozajądrowe (pozajądrowe masy w mosznie):
- Zapalenie najądrza
- Wodniak jądra
- Spermatocele
- Żylaki powrózka nasiennego
- Przepuklina pachwinowa
- Skręcenie jądra
Podział ze względu na etiologię
Inny sposób klasyfikacji guzów mosznowych opiera się na ich przyczynie:65
- Infekcyjne:
- Świnka
- Filarioza
- Trąd
- Zapalenie jądra
- Kiła
- Gruźlica
- Ameboza
- Zapalenie najądrza
- Ziarniniakowe zapalenie najądrza
- Nowotworowe:
- Łagodne: guz z komórek zarodkowych, potworniak, guz z komórek Sertoliego-Leydiga, włókniak, torbiel najądrza
- Złośliwe: guz z komórek zarodkowych, nasieniak, rak zarodkowy, guz pęcherzyka żółtkowego, kosmówczak, potworniak, guz z komórek ziarnistych, guz z komórek Sertoliego-Leydiga, gruczolakorak, międzybłoniak, mięsak prążkowanokomórkowy
- Nowotwory przerzutowe: chłoniak rozlany z dużych komórek B
- Urazowe:
- Uraz jądra
- Krwiak jądra
- Uraz powrózka nasiennego
- Złamanie jądra
Podsumowanie etiologii guzów mosznowych
Etiologia guzów mosznowych jest złożona i obejmuje szerokie spektrum stanów o różnym stopniu ciężkości i konsekwencjach klinicznych. Chociaż większość guzów mosznowych ma charakter łagodny, każda zmiana wymaga dokładnej oceny, aby wykluczyć poważne schorzenia, takie jak rak jądra.6768
Najczęstsze przyczyny guzów mosznowych to:6970
- Zapalenie najądrza – zwykle spowodowane zakażeniem bakteryjnym, często STI u młodszych mężczyzn
- Wodniak jądra – gromadzenie się płynu w osłonce jądra
- Przepuklina pachwinowa – część jelita cienkiego przechodzi przez osłabiony punkt w powłokach brzusznych
- Zapalenie jądra – najczęściej spowodowane wirusem świnki
- Spermatocele – łagodna torbiel wypełniona płynem
- Rak jądra – nowotwór złośliwy jądra
- Żylaki powrózka nasiennego – powiększone żyły w mosznie
- Skręcenie jądra – skręcenie powrózka nasiennego odcinające dopływ krwi do jądra
- Krwiak jądra – nagromadzenie krwi w osłonce jądra, zwykle po urazie
Etiologia raka jądra, jednej z najpoważniejszych przyczyn guzów mosznowych, jest wieloczynnikowa i obejmuje zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe. Isochromosom krótkiego ramienia chromosomu 12 (i12p) jest charakterystycznym markerem nowotworów komórek rozrodczych u dorosłych.74 Badania asocjacyjne całego genomu wykazały związek kilku polimorfizmów pojedynczego nukleotydu ze zwiększonym ryzykiem rozwoju raka jądra.75
Istotne jest, aby pamiętać, że wczesne rozpoznanie i leczenie guzów mosznowych jest kluczowe dla optymalnych wyników leczenia, zwłaszcza w przypadku stanów zagrażających życiu, takich jak skręcenie jądra, lub potencjalnie złośliwych, jak rak jądra.76
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.