Feochromocytoma
Zapobieganie i profilaktyka
Feochromocytoma to rzadki, katecholaminoaktywny nowotwór chromochłonny wywodzący się z rdzenia nadnerczy, z etiologią często nieznaną, choć w 25-40% przypadków związany z mutacjami genetycznymi (MEN2, VHL, NF1, dziedziczny zespół przyzwojaków, diada i triada Carneya). Diagnostyka obejmuje badania biochemiczne i genetyczne, szczególnie u pacjentów z wywiadem rodzinnym lub potwierdzonymi mutacjami germinalnymi, z zaleceniem corocznego monitorowania od 5. roku życia u chorych z zespołem VHL. Profilaktyka wtórna opiera się na wczesnym wykrywaniu i stałym nadzorze endokrynologicznym, co pozwala na zapobieganie powikłaniom sercowo-naczyniowym i transformacji złośliwej poprzez odpowiednie przygotowanie przedoperacyjne, w tym stosowanie antagonistów alfa (nieselektywnych lub selektywnych), blokerów kanału wapniowego oraz metyroksyny, a także rehydratację i kontrolę lęku.
Profilaktyka Feochromocytoma
Feochromocytoma to rzadki nowotwór chromochłonny wywodzący się z rdzenia nadnerczy, produkujący katecholaminy. Niestety, nie istnieją znane metody zapobiegania rozwojowi feochromocytoma 123. W wielu przypadkach przyczyny powstania tego guza pozostają nieznane, zwłaszcza w przypadkach sporadycznych 4. Jednak istnieją strategie ograniczające ryzyko powikłań u osób predysponowanych genetycznie oraz działania profilaktyczne mające na celu wczesne wykrycie i odpowiednie przygotowanie do leczenia.
Genetyczne uwarunkowania i badania przesiewowe
Czynniki dziedziczne odgrywają istotną rolę w około 25-40% przypadków feochromocytoma 5. Osoby zagrożone rozwojem guza z powodu określonych dziedzicznych zespołów i genów mogą skorzystać z poradnictwa genetycznego, które pomaga w badaniach przesiewowych w kierunku feochromocytoma i potencjalnie umożliwia wykrycie go we wczesnych fazach 6.
Należy skonsultować się z lekarzem prowadzącym, jeśli którykolwiek z krewnych pierwszego stopnia (rodzeństwo i rodzice) został zdiagnozowany z feochromocytoma i/lub posiada jedną z następujących chorób genetycznych 78:
- Zespół mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej typu 2 (MEN2)
- Choroba von Hippla-Lindaua (VHL)
- Neurofibromatoza typu 1 (NF1)
- Dziedziczny zespół przyzwojaków
- Diada Carneya-Stratakisa
- Triada Carneya
Towarzystwo Endokrynologiczne zaleca przeprowadzanie badań biochemicznych w kierunku feochromocytoma u pacjentów z zespołem VHL, rozpoczynając je w 5. roku życia, z kontynuacją kontroli biochemicznej co roku przez całe życie 11.
Wskazania do badań genetycznych
Badania genetyczne powinny być wykonywane u 12:
- Pacjentów z wywiadem rodzinnym feochromocytoma
- Osób z potwierdzoną mutacją germinalną genu RET u krewnych pierwszego stopnia
Osoby z kliniczną lub rodzinną historią dziedzicznego zespołu przyzwojaków i guzów chromochłonnych (PGL/PCC) powinny być badane wcześnie. Wczesna diagnoza może poprawić rokowanie pacjenta poprzez regularne badania przesiewowe i leczenie nowotworów o wczesnym początku. Wczesne wykrycie poprzez nadzór i usunięcie guzów może zapobiec lub zminimalizować powikłania związane z efektami masy guza, nadmierną sekrecją katecholamin i transformacją złośliwą 14.
Profilaktyka wtórna feochromocytoma
Skuteczne środki profilaktyki wtórnej feochromocytoma obejmują obowiązkowe badania biochemiczne dla członków rodzin pacjentów z MEN2 oraz badania genetyczne u krewnych pierwszego stopnia pacjenta z potwierdzoną mutacją germinalną genu RET 15.
Jeśli osoba jest w grupie ryzyka, ale nie ma guzów, wskazane jest zapewnienie stałego monitorowania w celu sprawdzenia wczesnych objawów feochromocytoma 16. Jeśli istnieje znana choroba genetyczna, taka jak neurofibromatoza typu 1, mnoga gruczolakowatość wewnątrzwydzielnicza typu 2 a/b, zespół von Hippla-Lindaua lub zespół przyzwojaków, choroba musi być ściśle i regularnie monitorowana przez endokrynologa. W ten sposób feochromocytoma może zostać wykryte i leczone na wczesnym etapie 17.
Przygotowanie przedoperacyjne
Odpowiednie przygotowanie przedoperacyjne jest niezbędne do zmniejszenia chorobowości i śmiertelności okołooperacyjnej w przypadku feochromocytoma 18. Przedoperacyjna ocena powinna koncentrować się na ocenie uszkodzeń narządów końcowych spowodowanych podwyższonym poziomem katecholamin 19.
Celem opieki przedoperacyjnej jest zapobieganie nagłemu uwolnieniu katecholamin lub złagodzenie odpowiedzi na uwolnienie katecholamin w okresie okołooperacyjnym 20. Przygotowanie przedoperacyjne powinno być rozpoczęte nawet u pacjentów z prawidłowym ciśnieniem tętniczym lub bezobjawowych 21.
Zalecane strategie przedoperacyjne obejmują 22:
- Nieselektywne antagonisty alfa – stosowane do momentu osiągnięcia hipotonii ortostatycznej
- Selektywne antagonisty alfa takie jak urapidil, prazosyna, terazosyna i doksazosyna – mają mniejszą kontrolę hemodynamiczną śródoperacyjną, ale również mniejszą hipotonię pooperacyjną i zmniejszony profil działań niepożądanych
- Blokery kanału wapniowego dihydropirydynowe (np. amlodypina, nifedypina i nikardypina) – są szeroko dostępne i skuteczne w kontrolowaniu hemodynamiki śródoperacyjnej, szczególnie w przypadku mniejszych i mniej aktywnych guzów
- Metyroksyna – nie powinna być stosowana jako monoterapia, ale jest doskonałą terapią dodatkową, która wykazała zmniejszenie powikłań
- Rehydratacja i wyrównanie elektrolitów – choć nie ma badań specjalnie odnoszących się do tej praktyki w przygotowaniu do operacji, jest ona powszechnie zalecana
- Zmniejszenie lęku przed indukcją jest kluczowe, aby zapobiec wzrostowi katecholamin z powodu obaw
Przedoperacyjna blokada hormonalnie czynnych guzów chromochłonnych w celu zapobiegania powikłaniom sercowo-naczyniowym jest zalecana, wraz z przedoperacyjnym leczeniem mającym na celu normalizację ciśnienia krwi i częstości akcji serca, w połączeniu z dietą wysokosodową z odpowiednią podażą płynów, aby zapobiec ciężkiemu niedociśnieniu po usunięciu guza 24.
Postępowanie kliniczne w feochromocytoma
Resekcja chirurgiczna guza jest leczeniem z wyboru i zwykle prowadzi do wyleczenia nadciśnienia. Staranne przedoperacyjne postępowanie jest wymagane do kontroli ciśnienia krwi, częstości akcji serca, objętości płynów i zapobiegania śródoperacyjnym kryzysom nadciśnieniowym 25.
Ze względu na rzadkość tej choroby, wskazane jest leczenie w wyspecjalizowanym ośrodku. W ramach konsultacji nadnerczowych pacjent powinien otrzymać poradę na temat niezbędnych badań (badanie genetyczne) oraz późniejszej opieki (regularne obrazowanie, badania przesiewowe w kierunku innych guzów w zależności od choroby podstawowej) 26.
Operacja oszczędzająca korę nadnerczy
Obecnym standardem leczenia feochromocytoma obejmującego oba nadnercza jest usunięcie obu nadnerczy (całkowita adrenalektomia) 27. Jednak ostatnie dane sugerują, że zachowanie jak największej części kory nadnerczy (adrenalektomia oszczędzająca korę) może zmniejszyć potrzebę terapii zastępczej hormonami, która sama w sobie stanowi unikalne zagrożenie dla zdrowia 28.
Adrenalektomia oszczędzająca korę jest często idealna dla osób z dziedzicznym feochromocytoma, ponieważ są one bardziej narażone na rozwój nowych guzów, które wymagałyby dodatkowych operacji 29. W związku z tym zespół badawczy zaleca, aby wszystkim pacjentom z feochromocytoma oferować analizę genetyczną w celu kierowania decyzjami dotyczącymi postępowania chirurgicznego i medycznego 30.
Multidyscyplinarny zespół badaczy doszedł do wniosku, że operacja oszczędzająca korę nadnerczy może być odpowiednia i bezpieczna w niektórych przypadkach obustronnego feochromocytoma, szczególnie gdy obecna jest predysponująca mutacja 31. Badanie to podkreśla znaczenie testów genetycznych w diagnostyce i leczeniu feochromocytoma 32.
Algorytm postępowania
Feochromocytoma może wpływać na wiele narządów i może wymagać wielu metod leczenia. Podejście do pacjenta powinno obejmować zespół multidyscyplinarny, w tym chirurgów, onkologów, urologów, otolaryngologów i innych specjalistów 33.
Algorytm postępowania w feochromocytoma 34:
- Jeśli pacjent jest w grupie ryzyka, ale nie ma guzów – zapewnienie ciągłego monitorowania w celu sprawdzenia wczesnych objawów
- Jeśli obecne są guzy i pacjent kwalifikuje się do operacji – przeprowadzenie zabiegu usunięcia guzów
- Jeśli obecne są guzy, a pacjent nie kwalifikuje się do operacji – zastosowanie innych metod leczenia, takich jak chemioterapia lub badania kliniczne
- Jeśli guzy nawracają po leczeniu – rozważenie dodatkowych opcji leczenia, które mogą obejmować badania kliniczne
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.